౩. ఓవాదవగ్గో

౧. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్సాతి ‘‘సీలవా హోతీ’’తిఆదీహి (పాచి. ౧౪౭) అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స. అనుఞ్ఞాతాతి ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స నిదానే అనుఞ్ఞాతా. ‘‘వస్ససతూపసమ్పన్నాయా’’తిఆది వక్ఖమానఅట్ఠగరుధమ్మదస్సనం. తత్థ సామీచికమ్మన్తి మగ్గసమ్పదానబీజనపానీయాపుచ్ఛనాదికం అనుచ్ఛవికం వత్తం. ఆదిసద్దేన –

‘‘న భిక్ఖునియా అభిక్ఖుకే ఆవాసే వస్సం వసితబ్బం, అన్వద్ధమాసం భిక్ఖునియా భిక్ఖుసఙ్ఘతో ద్వే ధమ్మా పచ్చాసీసితబ్బా ఉపోసథపుచ్ఛకఞ్చ ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ, వస్సంవుట్ఠాయ భిక్ఖునియా ఉభతోసఙ్ఘే తీహి ఠానేహి పవారేతబ్బం దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, గరుధమ్మం అజ్ఝాపన్నాయ భిక్ఖునియా ఉభతోసఙ్ఘే పక్ఖమానత్తం చరితబ్బం, ద్వే వస్సాని ఛసు ధమ్మేసు సిక్ఖితసిక్ఖాయ సిక్ఖమానాయ ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పదా పరియేసితబ్బా, న భిక్ఖునియా కేనచి పరియాయేన భిక్ఖు అక్కోసితబ్బో పరిభాసితబ్బో, అజ్జతగ్గే ఓవటో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూసు వచనపథో, అనోవటో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీసు వచనపథో’’తి (చూళవ. ౪౦౩; అ. ని. ౮.౫౧) –

ఇమే సత్త ధమ్మే సఙ్గణ్హాతి. గరుధమ్మేతి గరుకే ధమ్మే. తే హి గారవం కత్వా భిక్ఖునీహి సమ్పటిచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘గరుధమ్మా’’తి వుచ్చన్తి.

అఞ్ఞేన వా ధమ్మేనాతి ఠపేత్వా అట్ఠ గరుధమ్మే అఞ్ఞేన యేన కేనచి ధమ్మేన. భిక్ఖునీసు ఉపసమ్పన్నమత్తం వా ఓవదతోతి భిక్ఖునీసు ఉపసమ్పన్నమత్తం గరుధమ్మేన ఓవదతో వా. భిక్ఖూనం సన్తికే ఉపసమ్పన్నాయ యథావత్థుకమేవ. ‘‘అధమ్మకమ్మే’’తిఆదీసు భిక్ఖునోవాదసమ్ముతికమ్మం ‘‘కమ్మ’’న్తి వేదితబ్బన్తి ఆహ ‘‘సమ్మతస్సాపీ’’తిఆది. వగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో తికపాచిత్తియన్తి వగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో వగ్గసఞ్ఞివేమతికసమగ్గసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. తథా వేమతికస్స చాతి అధమ్మకమ్మే వేమతికస్స చ వగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో తికపాచిత్తియన్తి అత్థో. ఏస నయో ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో చాతి ఏత్థాపి. యథా చ వగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో నవ పాచిత్తియాని, ఏవం అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో సమగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో తస్మిం సఙ్ఘే వగ్గసఞ్ఞివేమతికసమగ్గసఞ్ఞీనం వసేన తికపాచిత్తియం, తథా వేమతికస్స చ ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో చాతి నవ పాచిత్తియాని. తేనాహ ‘‘సమగ్గేపి భిక్ఖునిసఙ్ఘే నవా’’తిఆది. ధమ్మకమ్మే పన అధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో వగ్గం భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఓవదతో తికదుక్కటం, తథా వేమతికస్స, ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో చాతి నవ దుక్కటాని. సమగ్గం పన భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఓవదతో అట్ఠాతి సత్తరస దుక్కటాని. తేనాహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. అఞ్ఞం ధమ్మన్తి అఞ్ఞం సుత్తన్తం వా అభిధమ్మం వా. ‘‘సమగ్గామ్హాయ్యా’’తి వచనేన హి ఓవాదం పచ్చాసీసన్తి. తస్మా ఠపేత్వా ఓవాదం అఞ్ఞం ధమ్మం భణన్తస్స దుక్కటం. ఓవాదఞ్చ అనియ్యాతేత్వాతి ‘‘ఏసో భగిని ఓవాదో’’తి అవత్వా. పరిపుచ్ఛం దేతీతి తస్సాయేవ పగుణాయ గరుధమ్మపాళియా అత్థం భణతి. ఓసారేహీతి ఉచ్చారేహి, కథేహీతి అత్థో. ఓసారేతీతి అట్ఠగరుధమ్మపాళిం వదతి. పఞ్హం పుట్ఠోతి గరుధమ్మనిస్సితం వా ఖన్ధాదినిస్సితం వా పఞ్హం భిక్ఖునియా పుట్ఠో.

ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఏకతోఉపసమ్పన్నన్తి భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నమత్తం. ఇతో పరమ్పి చ యత్థ యత్థ ‘‘ఏకతోఉపసమ్పన్న’’న్తి వుచ్చతి, సబ్బత్థ అయమేవ అత్థో దట్ఠబ్బో.

అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సంవాసాయాతి ఉపోసథాదిఅత్థం. ఇతరన్తి ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నం.

భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా

తణ్హాదిట్ఠీహి ఆమసితబ్బతో ఆమిసం, చీవరాది, ఆమిసమేవ హేతు ఆమిసహేతు. తేనాహ ‘‘చీవరాదీనం అఞ్ఞతరహేతూ’’తి. ఆదిసద్దేన పిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనానం గహణం. అవణ్ణకామతాయాతి అయసకామతాయేవ.

ధమ్మకమ్మేతిఆదీసు భిక్ఖునోవాదసమ్ముతికమ్మం ‘‘కమ్మ’’న్తి వేదితబ్బం. తత్థ తికపాచిత్తియన్తి ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞివేమతికఅధమ్మకమ్మసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. తథేవ అధమ్మకమ్మే తికదుక్కటం వేదితబ్బం. అసమ్మతన్తి సమ్మతేన వా సఙ్ఘేన వా భారం కత్వా ఠపితం ఉపసమ్పన్నం. నను ఓవాదసమ్ముతి ఉపసమ్పన్నస్సేవ దీయతి, న సామణేరస్సాతి ఆహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. సమ్మతేన వా సఙ్ఘేన వా ఠపితో పన బహుస్సుతో సామణేరో ‘‘అసమ్మతో’’తి వేదితబ్బో. పకతియా చీవరాదిహేతు ఓవదన్తం పన ఏవం భణన్తస్సాతి పకతియా చీవరాదిహేతు ఓవదన్తం ‘‘ఏస చీవరాదిహేతు ఓవదతీ’’తి సఞ్ఞాయ ఏవం భణన్తస్స. ‘‘న చీవరాదిహేతు ఓవదతీ’’తి సఞ్ఞాయ పన ఏవం భణన్తస్స దుక్కటం. అనామిసన్తరతాతి ఆమిసచిత్తాభావో, ‘‘ఆమిసహేతు ఓవదిస్సామీ’’తి ఏవం పవత్తఅజ్ఝాసయాభావోతి అత్థో. చిత్తపరియాయో హేత్థ అన్తరసద్దో ‘‘యస్సన్తరతో న సన్తి కోపా’’తిఆదీసు (ఉదా. ౨౦) వియ.

ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చీవరదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమసిక్ఖాపదం ఉత్తానత్థమేవ.

చీవరదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సూచిం పవేసేత్వా పవేసేత్వా నీహరణేతి ఆరాపథే ఆరాపథే పాచిత్తియం. ‘‘సిబ్బిస్సామీ’’తి పన విచారేన్తస్స, ఛిన్దన్తస్సాపి దుక్కటం. సతక్ఖత్తుమ్పి విజ్ఝిత్వా సకిం నీహరన్తస్సాతి సకలసూచిం అనీహరన్తో దీఘసుత్తప్పవేసనత్థం సతక్ఖత్తుమ్పి విజ్ఝిత్వా సకిం నీహరన్తస్స. ‘‘సిబ్బా’’తి వుత్తోతి సకిం ‘‘చీవరం సిబ్బా’’తి వుత్తో. నిట్ఠాపేతీతి సబ్బం సూచికమ్మం పరియోసాపేతి. తస్స ఆరాపథే ఆరాపథే పాచిత్తియన్తి ఆణత్తస్స సూచిం పవేసేత్వా పవేసేత్వా నీహరణే ఏకమేకం పాచిత్తియం.

ఉదాయిత్థేరన్తి లాళుదాయిత్థేరం. వుత్తలక్ఖణం సిబ్బనం వా సిబ్బాపనం వాతి ‘‘సూచిం పవేసేత్వా’’తిఆదినా వుత్తలక్ఖణం సిబ్బనం వా సిబ్బాపనం వా.

చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సంవిదహిత్వాతి ‘‘ఏహి, అసుకగామం గచ్ఛామా’’తి వా ‘‘స్వే అహం గచ్ఛామి, త్వమ్పి ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి వా వత్వా. తఞ్చ ఖో సంవిదహనం అత్థతో సఙ్కేతకమ్మన్తి ఆహ ‘‘గమనకాలే సఙ్కేతం కత్వాతి అత్థో’’తి. అకప్పియభూమియం సంవిదహన్తస్సాతి అన్తోగామే, భిక్ఖునిఉపస్సయద్వారే, రథికాయ, అఞ్ఞేసు వా చతుక్కసిఙ్ఘాటకహత్థిసాలాదీసు ఠత్వా సంవిదహన్తస్స. తేనాహ ‘‘తత్థ ఠపేత్వా’’తిఆది. ఆసన్నస్సాపీతి అచ్చాసన్నస్సాపి, రతనమత్తన్తరస్సాపీతి అధిప్పాయో. అఞ్ఞస్స గామస్సాతి యతో నిక్ఖమతి, తతో అఞ్ఞస్స గామస్స. తం ఓక్కమన్తస్సాతి తం అన్తరగామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తస్స. సచే దూరం గన్తుకామో హోతి, గామూపచారగణనాయ ఓక్కమన్తే ఓక్కమన్తే పురిమనయేనేవ ఆపత్తి. తేనాహ ‘‘ఇతి గామూపచారోక్కమనగణనాయ పాచిత్తియానీ’’తి. తస్స తస్స పన గామస్స అతిక్కమనే అనాపత్తి. గామే అసతీతి అద్ధయోజనబ్భన్తరే గామే అసతి. తస్మిం పన గామే సతి గామన్తరగణనాయేవ పాచిత్తియాని. అద్ధయోజనగణనాయ పాచిత్తియన్తి అద్ధయోజనే అద్ధయోజనే పాచిత్తియం, ఏకమేకం అద్ధయోజనం అతిక్కమన్తస్స ‘‘ఇదాని అతిక్కమిస్సామీ’’తి పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియపాదే పాచిత్తియన్తి అత్థో. ఇమస్మిఞ్హి నయే అతిక్కమనే ఆపత్తి, ఓక్కమనే అనాపత్తి.

విసఙ్కేతేనాతి (పాచి. అట్ఠ. ౧౮౫) ఏత్థ ‘‘పురేభత్తం గమిస్సామా’’తి వత్వా పచ్ఛాభత్తం గచ్ఛన్తి, ‘‘అజ్జ వా గమిస్సామా’’తి స్వే గచ్ఛన్తి, ఏవం కాలవిసఙ్కేతేయేవ అనాపత్తి. ద్వారవిసఙ్కేతే, పన మగ్గవిసఙ్కేతే, వా సతిపి ఆపత్తియేవ. ఆపదాసూతి రట్ఠభేదే చక్కసమారుళ్హా జానపదా పరియాయన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. చక్కసమారుళ్హాతి చ ఇరియాపథచక్కం వా సకటచక్కం వా సమారుళ్హాతి అత్థో. మాతుగామసిక్ఖాపదేనాతి (పాచి. ౪౧౩ ఆదయో) సప్పాణకవగ్గే సత్తమసిక్ఖాపదేన.

సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కీళాపురేక్ఖారోతి లోకస్సాదమిత్తసన్థవవసేన కీళాపురేక్ఖారో. తథేవాతి కీళావసేనేవ. అగామకతీరపస్సేనాతి అద్ధయోజనబ్భన్తరే గామానం అభావతో అగామకతీరపస్సేన. పాళియం ‘‘ఉద్ధంగామినిం వా అధోగామినిం వా’’తి (పాచి. ౧౮౬) వచనతో పన వాపిసముద్దాదీసు కీళాపురేక్ఖారతాయపి గచ్ఛన్తస్స అనాపత్తి. తేనాహ ‘‘సముద్దే పన యథాసుఖం గన్తుం వట్టతీ’’తి. విసఙ్కేతేనాతి ఇధాపి కాలవిసఙ్కేతేనేవ అనాపత్తి, తిత్థవిసఙ్కేతేన, పన నావావిసఙ్కేతేన వా గచ్ఛన్తస్స ఆపత్తియేవ.

సేసన్తి సద్ధిం సముట్ఠానాదీహి అవసేసం, కేచి పన ‘‘కీళాపురేక్ఖారో ‘సంవిదహిత్వా’తి (సారత్థ. టీ. పాచిత్తియ ౩.౧౮౮) వచనతో ఇమం సిక్ఖాపదం అకుసలచిత్తం లోకవజ్జం, తస్మా సేసం నామ ఠపేత్వా ‘పణ్ణత్తివజ్జం తిచిత్త’న్తి ఇదం ద్వయం అవసేస’’న్తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. కీళాపురేక్ఖారతాయ హి అభిరుహిత్వాపి గామన్తరోక్కమనే, అద్ధయోజనాతిక్కమే వా సంవేగం పటిలభిత్వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరేయ్య, నిద్దం వా ఓక్కమేయ్య, కమ్మట్ఠానం వా మనసి కరోన్తో గచ్ఛేయ్య, కుతో చస్స అకుసలచిత్తసమఙ్గితా, యేనిదం సిక్ఖాపదం అకుసలచిత్తం, లోకవజ్జఞ్చ సియాతి.

నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పరిపాచితన్తి పరిపాకమాపాదితం, యథా లభతి, తథా కత్వా ఠపితన్తి వుత్తం హోతి. తేనాహ ‘‘నేవ తస్సా’’తిఆది తస్సాతి యో పరిభుఞ్జేయ్య, తస్స భిక్ఖునో. భిక్ఖుస్స గుణం పకాసేత్వాతి ‘‘అయ్యో భాణకో, అయ్యో బహుస్సుతో’’తిఆదినా (పాచి. ౧౯౫) గుణం పకాసేత్వా. పిణ్డపాతన్తి పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం. కమ్మసాధనోయం సమారమ్భసద్దోతి ఆహ ‘‘సమారద్ధ’’న్తి. పటియాదితస్సాతి సమ్పాదితస్స. యస్మా ఞాతకప్పవారితేహి భిక్ఖుస్స అత్థాయ అసమారద్ధోపి పిణ్డపాతో అత్థతో సమారద్ధోవ హోతి యథాసుఖం హరాపేతబ్బతో, తస్మా ‘‘ఞాతకప్పవారితానం వా సన్తక’’న్తి వుత్తం.

ఉభయత్థాతి పరిపాచితాపరిపాచితేసు. అవసేసేతి భిక్ఖునిపరిపాచితేపి యాగుఖజ్జకఫలాఫలాదికే సబ్బత్థ. నిమిత్తోభాసపరికథావిఞ్ఞత్తివసేన పన అవసేసేపి దుక్కటతో న ముచ్చతి.

పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉపరీతి అచేలకవగ్గే. ఉపనన్దస్స చతుత్థసిక్ఖాపదేనాతి అప్పటిచ్ఛన్నే మాతుగామేన సద్ధిం రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదేన (పాచి. ౨౮౪ ఆదయో). తఞ్హి ఉపనన్దత్థేరం ఆరబ్భ పఞ్ఞత్తేసు చతుత్థభావతో ‘‘ఉపనన్దస్స చతుత్థసిక్ఖాపద’’న్తి వుత్తం. యది ఏకపరిచ్ఛేదం, అథ కస్మా విసుం పఞ్ఞత్తన్తి ఆహ ‘‘అట్ఠుప్పత్తివసేన పన విసుం పఞ్ఞత్త’’న్తి. తత్థ అట్ఠుప్పత్తివసేనాతి అత్థస్స ఉప్పత్తివసేన, భిక్ఖునియా ఏవ రహోనిసజ్జాయ ఉప్పత్తివసేనాతి అత్థో. అయం హేత్థాధిప్పాయో – చతుత్థసిక్ఖాపదవత్థుతో ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స వత్థునో పఠమం ఉప్పన్నత్తా ఏకపరిచ్ఛేదేపి ఇదం పఠమం విసుం పఞ్ఞత్తన్తి.

రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఓవాదవగ్గో తతియో.