౮. జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా

రజతన్తి న కేవలం రూపియమేవ ఇధాధిప్పేతం, అథ ఖో యం కిఞ్చి వోహారగమనీయం కహాపణాది చ ఏతం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘అపిచా’’తిఆది. తత్థ కహాపణోతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪) సువణ్ణమయో వా రూపియమయో వా పాకతికో వా. లోహమాసకో నామ తమ్బలోహాదీహి కతమాసకో. దారుమాసకో నామ సారదారునా వా వేళుపేసికాయ వా అన్తమసో తాలపణ్ణేనపి రూపం ఛిన్దిత్వా కతమాసకో. జతుమాసకో నామ లాఖాయ వా నియ్యాసేన వా రూపం సముట్ఠాపేత్వా కతమాసకో. ‘‘యే వోహారం గచ్ఛన్తీ’’తి ఇమినా పన పదేన యో యో యత్థ యత్థ జనపదే యదా యదా వోహారం గచ్ఛతి, అన్తమసో అట్ఠిమయోపి చమ్మమయోపి రుక్ఖఫలబీజమయోపి సముట్ఠాపితరూపోపి అసముట్ఠాపితరూపోపి సబ్బో సఙ్గహితో. తదేవాతి జాతరూపరజతమేవ. హిరఞ్ఞం నామ కహాపణో.

‘‘సాదియతీ’’తి వుత్తమేవత్థం విభావేతి ‘‘గణ్హితుకామో హోతీ’’తి. న కేవలం కాయవాచాహి పటిక్ఖిత్తమేవ పటిక్ఖిత్తం హోతి, అథ ఖో మనసాపి పటిక్ఖిత్తం పటిక్ఖిత్తమేవ హోతీతి ఆహ ‘‘కాయవాచాహీ’’తిఆది. సచే పన కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా చిత్తేన అధివాసేతి, కాయవాచాహి కత్తబ్బస్స పటిక్ఖేపస్స అకరణతో అకిరియసముట్ఠానం కాయవచీద్వారే ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. మనోద్వారే పన ఆపత్తి నామ నత్థి.

ఏకో సతం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪) వా సహస్సం వా పాదమూలే ఠపేతి ‘‘తుయ్హిదం హోతూ’’తి, భిక్ఖు ‘‘నయిదం కప్పతీ’’తి పటిక్ఖిపతి. ఉపాసకో ‘‘పరిచ్చత్తం మయా తుమ్హాక’’న్తి గతో, అఞ్ఞో తత్థ ఆగన్త్వా పుచ్ఛతి ‘‘కిం, భన్తే, ఇద’’న్తి. యం తేన చ అత్తనా చ వుత్తం, తం ఆచిక్ఖితబ్బం. సో చే వదతి ‘‘గోపేస్సామి, భన్తే, గుత్తట్ఠానం దస్సేథా’’తి, సత్తభూమికమ్పి పాసాదం అభిరుహిత్వా ‘‘ఇదం గుత్తట్ఠాన’’న్తి ఆచిక్ఖితబ్బం, ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’’తి న వత్తబ్బం. ఏత్తావతా కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితం హోతి, ద్వారం పిదహిత్వా రక్ఖన్తేన వసితబ్బం. సచే కిఞ్చి విక్కాయికభణ్డం పత్తం వా చీవరం వా ఆగచ్ఛతి, ‘‘ఇదం గహేస్సథ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘ఉపాసక, అత్థి అమ్హాకం ఇమినా అత్థో, వత్థు చ ఏవరూపం నామ సంవిజ్జతి, కప్పియకారకో నత్థీ’’తి వత్తబ్బం. సచే సో వదతి ‘‘అహం కప్పియకారకో భవిస్సామి, ద్వారం వివరిత్వా దేథా’’తి, ద్వారం వివరిత్వా ‘‘ఇమస్మిం ఓకాసే ఠపిత’’న్తి వత్తబ్బం, ‘‘ఇమం గణ్హా’’తి న వత్తబ్బం. ఏవఞ్చ కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితమేవ హోతి. సో చేతం గహేత్వా తస్స కప్పియభణ్డం దేతి, వట్టతి. సచే అధికం గణ్హాతి, ‘‘న మయం తవ భణ్డం గణ్హామ, నిక్ఖమాహీ’’తి వత్తబ్బో.

సఙ్ఘమజ్ఝేయేవ నిస్సజ్జితబ్బన్తి ఏత్థ యస్మా రూపియం నామ అకప్పియం, తస్మా ‘‘నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా’’తి న వుత్తం. యస్మా పన తం పటిగ్గహితమత్తమేవ, న తేన కిఞ్చి కప్పియభణ్డం చేతాపితం, తస్మా ఉపాయేన పరిభోగదస్సనత్థం ‘‘సఙ్ఘమజ్ఝేయేవ నిస్సజ్జితబ్బ’’న్తి వుత్తం. ఆది-సద్దేన తేలాదీనం గహణం. సోతి యో గహట్ఠో ‘‘సప్పి వా తేలం వా వట్టతి ఉపాసకా’’తిఆదినా నయేన వుత్తో, సో. అఞ్ఞేన లభిత్వాతి భిక్ఖునా వా ఆరామికేన వా అత్తనో వస్సగ్గేన లభిత్వా. తతో నిబ్బత్తరుక్ఖచ్ఛాయాపీతి నిస్సగ్గియవత్థునా ఆహటబీజతో నిబ్బత్తరుక్ఖపరిచ్ఛేదేన ఠితచ్ఛాయాపి, పరిచ్ఛేదాతిక్కన్తా పన ఆగన్తుకత్తా వట్టతి. నో చే ఛడ్డేతీతి అథ నేవ గహేత్వా గచ్ఛతి, న ఛడ్డేతి, ‘‘కిం మయ్హం ఇమినా బ్యాపారేనా’’తి యేనకామం పక్కమతి. పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో ‘‘యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, ఛడ్డితాఛడ్డితఞ్చ జానేయ్యా’’తి (పారా. ౫౮౪) ఏవం వుత్తపఞ్చఙ్గేహి సమన్నాగతో. సమ్మన్నితబ్బోతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం రూపియఛడ్డకం సమ్మన్నేయ్యా’’తిఆదినా పదభాజనే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సమ్మన్నితబ్బో.

అనిమిత్తం కత్వా గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బన్తి పతితట్ఠానం సల్లక్ఖణవసేన నిమిత్తం అకత్వా గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బం, అక్ఖీని నిమీలేత్వావ నదియా వా పపాతే వా వనగహనే వా గూథం వియ అనపేక్ఖేన పతితోకాసం అసమన్నాహరన్తేన పాతేతబ్బన్తి వుత్తం హోతి. తేనాహ ‘‘గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బ’’న్తి. తికపాచిత్తియన్తి రూపియసఞ్ఞివేమతికఅరూపియసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. అరూపియే రూపియసఞ్ఞినోతి ఖరపత్తాదీసు సువణ్ణాదిసఞ్ఞినో. రతనసిక్ఖాపదనయేనాతి ‘‘అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా’’తి (పాచి. ౫౦౫) ఏత్థ వుత్తవిధినా.

జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.