౨. ఏళకలోమవగ్గో

౧. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కోసియమిస్సకన్తి ‘‘కోసకారకా’’తి లద్ధవోహారానం పాణకానం కోసతో నిబ్బత్తం అంసు కోసియం, తేన మిస్సం కోసియమిస్సకం. తేన పన కోసియేన అప్పకేనాపి మిస్సితం కోసియమిస్సకమేవ, న ఇదం అబ్బోహారికన్తి వత్తుం లబ్భా. తేనాహ ‘‘ఏకేనాపీ’’తిఆది. కోసియంసునాతి కిమికోససమ్భవేన అంసునా. ‘‘అన్తమసో’’తిఆదికం పన ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స అచిత్తకత్తా వుత్తం. సన్థతం నామ సన్థరిత్వా కతం అవాయిమం. తేనాహ ‘‘సమే భూమిభాగే’’తిఆది. ఇమస్సేవ వచనస్స అనుసారేనాతి ఇమస్సేవ పఠమసన్థతస్స నిస్సజ్జనవిధానవచనానుసారేన. సబ్బసన్థతన్తి సబ్బసన్థతనిస్సజ్జనవిధానం.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కారాపనే దుక్కటత్తా అత్తనో అత్థాయ కారాపనవసేన ‘‘సాణత్తిక’’న్తి వుత్తం. అత్తనా విప్పకతపరియోసాపననయేనాతి ‘‘అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి (పారా. ౫౪౫) ఇమినా నయేన. వితానాదికరణేతి వితానభూమత్థరణసాణిపాకారభిసిబిబ్బోహనకరణే. యథా చ వితానాదికరణే, ఏవం తేనాకారేన పరిభోగేపి అనాపత్తి. ‘‘అవాయిమ’’న్తి (పారా. ౫౪౪) వుత్తత్తా వాయిత్వా కరోన్తస్సాపి అనాపత్తి.

కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కాళకానన్తి సభావేన వా రజనేన వా కాళకానం. యథాహ ‘‘కాళకం నామ ద్వే కాళకాని జాతియా కాళకం వా రజనకాళకం వా’’తి. అఞ్ఞేహి అమిస్సితానన్తి అఞ్ఞేహి అమిస్సితకాళకానన్తి అత్థో. ‘‘యథా పఠమే ‘ఏకేనాపి కోసియంసునా’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం, తథా ఇధాపి ‘ఏకేనాపి అఞ్ఞేన అమిస్సేత్వా’తి అవుత్తత్తా అఞ్ఞేన పన మిస్సకభోగేపి అపఞ్ఞాయమానరూపకం చే ‘సుద్ధకాళక’మిచ్చేవ వుచ్చతీ’’తి (వజిర. టీ. పారాజిక ౫౪౭) వదన్తి.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, సుద్ధకాళకానం ఏళకలోమానం సన్థత’’న్తిఆదినా (పారా. ౫౪౯) నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. సేసన్తి పుబ్బపయోగదుక్కటచతుక్కపాచిత్తియాదికం. అఙ్గేసు పన ‘‘సుద్ధకాళకభావో’’తి అయం విసేసో.

సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా

గహేతబ్బాతి యథా కాళకా అధికా న హోన్తి, తథా గహేతబ్బా. ఠపేత్వా చేత్థ కాళకఓదాతే అవసేసా గోచరియేసుయేవ సఙ్గహం గచ్ఛన్తీతి (సారత్థ. టీ. ౨.౫౫౨) దట్ఠబ్బం. ఏత్థ చ ద్వే భాగాతి ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదో కాళకానం అధికగ్గహణస్స పటిక్ఖేపవసేన సిక్ఖాపదస్స పఞ్ఞత్తత్తా. తస్మా కాళకానం భాగద్వయతో అధికం న వట్టతి, ఊనకం వట్టతి. తేనాహ ‘‘ఏకస్సాపీ’’తిఆది. ఏకస్సాపి కాళకలోమస్స అతిరేకభావేతి తులాయ ధారయిత్వా ఠపితేసు అన్తమసో వాతవేగేనపి పహితస్స ఏకస్సాపి కాళకలోమస్స అధికభావే సతీతి అత్థో. ‘‘తతియం ఓదాతానం, చతుత్థం గోచరియాన’’న్తి ఇదం పన హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదో తేసం అధికగ్గహణే పటిక్ఖేపాభావతో. తస్మా తేసం వుత్తప్పమాణతో అధికమ్పి వట్టతి.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, సన్థతం అనాదియిత్వా ద్వే తులే సుద్ధకాళకానం ఏళకలోమానం, తులం ఓదాతానం, తులం గోచరియానం సన్థతం కారాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౫౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. ఆదాయ చ వుత్తపరిచ్ఛేదేన అనాదాయ చ కరణతో కిరియాకిరియం. సేసన్తి పుబ్బపయోగదుక్కటచతుక్కపాచిత్తియాదికం. అయం పన విసేసో – తులం ఓదాతానం తులం గోచరియానం ఆదియిత్వా కరణే, బహుతరం ఓదాతానం బహుతరం గోచరియానం ఆదియిత్వా కరణే, సుద్ధం ఓదాతానం సుద్ధం గోచరియానం ఆదియిత్వా కరణే చ అనాపత్తీతి.

అఙ్గేసు పన పఠమఙ్గం కాళకానం ద్వేభాగతో అతిరేకభావోతి దట్ఠబ్బం. ఇమాని తీణి న కేవలం అనిస్సట్ఠానేవ పరిభుఞ్జితుం న వట్టన్తీతి ఆహ ‘‘ఇమాని పనా’’తిఆది. ‘‘పరిభుఞ్జితుం న వట్టన్తీ’’తి ఇమినా యది పరిభుఞ్జతి, దుక్కటన్తి దస్సేతి.

ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

యం సన్థతసమ్ముతిం దేతీతి సమ్బన్ధో. గిలానస్స భిక్ఖునోతి యస్స వినా సన్థతా న ఫాసు హోతి, న సక్కోతి చ సన్థతం ఆదాయ పక్కమితుం, ఏవంభూతస్స గిలానస్స భిక్ఖునో. సన్థతసమ్ముతిం దేతీతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు గిలానో న సక్కోతి సన్థతం ఆదాయ పక్కమితు’’న్తిఆదినా (పారా. ౫౬౦) పదభాజనే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సన్థతసమ్ముతిం దేతి.

సాతి సన్థతసమ్ముతి. వూపసన్తో వా పున కుప్పతీతి వూపసన్తో వా సో ఆబాధో పున కుప్పతి, అనువస్సమ్పి కాతుం వట్టతి, పున సమ్ముతిదానకిచ్చం నత్థీతి అధిప్పాయో. న కేవలం తస్మింయేవ రోగే కుప్పితే, అథ ఖో అఞ్ఞస్మిం రోగే కుప్పితేపి గతగతట్ఠానే అనువస్సం కాతుం లభతి. తేనేవ హి సమన్తపాసాదికాయం ‘‘సచే అరోగో హుత్వా పున మూలబ్యాధినావ గిలానో హోతి, సోయేవ పరిహారో, నత్థఞ్ఞం ‘సమ్ముతికిచ్చ’న్తి ఫుస్సదేవత్థేరో ఆహ. ఉపతిస్సత్థేరో పన సో వా బ్యాధి పటికుప్పతు, అఞ్ఞో వా, సకిం ‘గిలానో’తి నామం లద్ధం లద్ధమేవ, పున ‘సమ్ముతికిచ్చం నత్థీ’తి ఆహా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౫౭) ఉపతిస్సత్థేరవాదో పచ్ఛా వుత్తో.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, సన్థతం ఊనకఛబ్బస్సాని కారాపితం అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౬౨) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. ‘‘సేసం పఠమసదిసమేవా’’తి ఇమినా ‘‘అత్తనా కతం పరేహి పరియోసాపేతీ’’తిఆదికం అతిదిట్ఠం. అయం పన విసేసో – పరిపుణ్ణే ఛబ్బస్సే వా అతిరేకఛబ్బస్సే వా అనాపత్తి. అఙ్గేసు చ ఛబ్బస్సానం అన్తోభావో నానాత్తం.

ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నిసీదనసన్థతన్తి ‘‘నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతీ’’తి ఏత్థ పదభాజనియం (పారా. ౫౬౮) వుత్తత్తా సదసం సన్థతం, ఏత్థ చ నిసీదనగ్గహణం సన్థతే చీవరసఞ్ఞానివారణత్థం, యతో తే భిక్ఖూ కమ్బలచీవరసఞ్ఞాయ సన్థతం ఛడ్డేత్వా ధుతఙ్గాని సమాదియింసు. సయనాసనప్పయోజనత్తా సన్థతస్స ‘‘పురాణసన్థతం నామా’’తిఆది వుత్తం. యత్థాతి యస్మిం సన్థతే. విదత్థిమత్తన్తి సుగతవిదత్థిమత్తం. ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదో చాయం ‘‘అనాపత్తి అలభన్తో థోకతరం ఆదియిత్వా కరోతీ’’తి (పారా. ౫౭౦) పదభాజనే వుత్తత్తా. ఏకదేసేతి ఇదాని కత్తబ్బనవసన్థతస్స ఏకప్పదేసే. విజటేత్వాతి విద్ధంసేత్వా. అనాదాతి య-కారలోపేనాయం నిద్దేసోతి ఆహ ‘‘సతి పురాణసన్థతే అగ్గహేత్వా’’తి.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, నిసీదనసన్థతం అనాదియిత్వా పురాణసన్థతస్స సామన్తా సుగతవిదత్థిం కారాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౬౮) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. సన్థతవిస్సజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తన్తి భగవతా సన్థతాని విప్పకిణ్ణాని దిస్వా ‘‘సద్ధాదేయ్యవినిపాతనే కారణం నత్థి, పరిభోగుపాయం నేసం దస్సేస్సామీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౬౬) సన్థతవిస్సజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. కిరియాకిరియత్తా ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స ‘‘సేసం తతియసదిసమేవా’’తి వుత్తం, ద్వేభాగసిక్ఖాపదసదిసమేవాతి అత్థో. అయం పన విసేసో – పురాణసన్థతస్స సామన్తా సుగతవిదత్థియా ఆదాయ కరణే, అలభన్తస్స థోకతరం ఆదాయ కరణే, సబ్బథా అలభన్తస్స అనాదాయ కరణే చ అనాపత్తీతి. అఙ్గేసు పనేత్థ పఠమఙ్గపురాణసన్థతస్స సామన్తా సుగతవిదత్థిఅనాదియనాతి దట్ఠబ్బం.

నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్సాతి అద్ధానమేవ మగ్గో అద్ధానమగ్గో, తం పటిపన్నస్సాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అద్ధానసఙ్ఖాత’’న్తిఆది. అద్ధానసద్దేన విసేసితత్తా పన ‘‘దీఘమగ్గ’’న్తి వుత్తం. అద్ధానగమనసమయస్స విభఙ్గే ‘‘అద్ధయోజనం గచ్ఛిస్సామీతి భుఞ్జితబ్బ’’న్తిఆదివచనతో (పాచి. ౨౧౮) అద్ధయోజనమ్పి అద్ధానమగ్గో హోతి. ఏళకలోమాని చేతాని అద్ధానమగ్గతో అఞ్ఞత్థ ఉప్పన్నాని పటిగ్గహేతుం న వట్టన్తి, యతో ‘‘అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్సా’’తిఆదికం వుత్తన్తి అనుయోగం సన్ధాయాహ ‘‘సబ్బఞ్చేత’’న్తిఆది. తత్థ సబ్బఞ్చేతన్తి ‘‘భిక్ఖునో పనేవ అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్స ఏళకలోమాని ఉప్పజ్జేయ్యు’’న్తిఆదికం ఏతం సబ్బం. వత్థుమత్తదీపనమేవాతి ‘‘తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో కోసలేసు జనపదే సావత్థిం గచ్ఛన్తస్స అన్తరామగ్గే ఏళకలోమాని ఉప్పజ్జింసూ’’తిఆదికస్స (పారా. ౫౭౧) వత్థుమత్తస్స దీపనమేవ. యత్థ కత్థచీతి అద్ధానతో అఞ్ఞత్థాపి యత్థ కత్థచి ఠానేసు. సహత్థాతి కరణత్థే నిస్సక్కవచనన్తి ఆహ ‘‘సహత్థేనా’’తి. లక్ఖణవచనఞ్చేతం, తస్మా యేన కేనచి సరీరావయవేనాతి అత్థో దట్ఠబ్బో. తేనాహ ‘‘అత్తనా హరితబ్బానీతి అత్థో’’తి. అసన్తే హారకేతి ఏత్థ పదానం అన్తోగధావధారణతో అవధారణత్థో లబ్భతీతి ఆహ ‘‘అసన్తేయేవా’’తిఆది.

ఏత్థ చ ‘‘ఇమాని మే, భన్తే, ఏళకలోమాని తియోజనం అతిక్కామితాని నిస్సగ్గియానీ’’తిఆదినా (పారా. ౫౭౩) నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. తికపాచిత్తియన్తి అతిరేకతియోజనే అతిరేకతియోజనసఞ్ఞివేమతికఊనకసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. వాసాధిప్పాయేన గన్త్వా తతో పరం హరణేతి యత్థ గతో, తత్థ ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీనం వా పచ్చయాదీనం వా అలాభేన తతో పరం అఞ్ఞత్థ హరణే, తతోపి అఞ్ఞత్థాతి ఏవం యోజనసతమ్పి హరణే అనాపత్తి. అచ్ఛిన్నం వా నిస్సట్ఠం వాతి చోరేహి అచ్ఛిన్నం వా వినయకమ్మకతం వా. కతభణ్డన్తి కతం భణ్డం కమ్బలకోజవసన్థతాది యం కిఞ్చి అన్తమసో సుత్తకేన బద్ధమత్తమ్పి. తేనాహ ‘‘అన్తమసో’’తిఆది. యో పన తనుకపత్తత్థవికన్తరే (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౭౫) వా ఆయోగఅంసబద్ధకకాయబన్ధనాదీనం అన్తరేసు వా పిప్ఫలికాదీనం మలరక్ఖణత్థం సిపాటికాయం వా అన్తమసో వాతాబాధికో కణ్ణచ్ఛిద్దేపి లోమాని పక్ఖిపిత్వా గచ్ఛతి, ఆపత్తియేవ. సుత్తకేన పన బన్ధిత్వా పక్ఖిత్తం కతభణ్డట్ఠానే తిట్ఠతి, వేణిం కత్వా హరతి, ఇదం నిధానముఖం నామ, ఆపత్తియేవ.

పఠమప్పటిలాభోతి అత్తనో అత్థాయ ఏళకలోమానం పఠముప్పత్తి. ఏతేన అచ్ఛిన్ననిస్సట్ఠప్పటిలద్ధానం పటిక్ఖేపో. అఞ్ఞస్స అజానన్తస్స యానే పక్ఖిపిత్వాతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౭౨) గచ్ఛన్తే రథాదికే వా హత్థిపిట్ఠిఆదీసు వా సామికస్స అజానన్తస్సేవ ‘‘హరిస్సతీ’’తి పక్ఖిపిత్వా. అగచ్ఛన్తేపి ఏసేవ నయో. సచే పన అగచ్ఛన్తే రథాదిమ్హి వా హత్థిపిట్ఠిఆదీసు వా ఠపేత్వా ఆరోహిత్వా సారేతి, హేట్ఠా వా గచ్ఛన్తో చోదేతి, పక్కోసన్తో వా అనుబన్ధాపేతి, ‘‘అఞ్ఞం హరాపేతీ’’తి (పారా. ౫౭౫) వచనతో అనాపత్తి. ఏత్థ చ ‘‘అజానన్తస్స యానే’’తి ఇమినా జానన్తస్స చే యానే పక్ఖిపతి, అఞ్ఞం హరాపేతి నామాతి దస్సేతి. అహరణపచ్చాహరణన్తి హరణపచ్చాహరణానమభావో.

ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సక్కేసూతి ‘‘సక్యా వత, భో కుమారా’’తి (దీ. ని. ౧.౨౬౭) ఉదానం పటిచ్చ ‘‘సక్యా’’తి లద్ధనామానం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హిసద్దేన ‘‘సక్కా’’తి వుచ్చతి, తస్మిం సక్కేసు జనపదే. ఛబ్బగ్గియా నామ పణ్డుకలోహితకాదయో ఛమూలకా, తేసం సిస్సా చ.

ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా

రజతన్తి న కేవలం రూపియమేవ ఇధాధిప్పేతం, అథ ఖో యం కిఞ్చి వోహారగమనీయం కహాపణాది చ ఏతం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘అపిచా’’తిఆది. తత్థ కహాపణోతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪) సువణ్ణమయో వా రూపియమయో వా పాకతికో వా. లోహమాసకో నామ తమ్బలోహాదీహి కతమాసకో. దారుమాసకో నామ సారదారునా వా వేళుపేసికాయ వా అన్తమసో తాలపణ్ణేనపి రూపం ఛిన్దిత్వా కతమాసకో. జతుమాసకో నామ లాఖాయ వా నియ్యాసేన వా రూపం సముట్ఠాపేత్వా కతమాసకో. ‘‘యే వోహారం గచ్ఛన్తీ’’తి ఇమినా పన పదేన యో యో యత్థ యత్థ జనపదే యదా యదా వోహారం గచ్ఛతి, అన్తమసో అట్ఠిమయోపి చమ్మమయోపి రుక్ఖఫలబీజమయోపి సముట్ఠాపితరూపోపి అసముట్ఠాపితరూపోపి సబ్బో సఙ్గహితో. తదేవాతి జాతరూపరజతమేవ. హిరఞ్ఞం నామ కహాపణో.

‘‘సాదియతీ’’తి వుత్తమేవత్థం విభావేతి ‘‘గణ్హితుకామో హోతీ’’తి. న కేవలం కాయవాచాహి పటిక్ఖిత్తమేవ పటిక్ఖిత్తం హోతి, అథ ఖో మనసాపి పటిక్ఖిత్తం పటిక్ఖిత్తమేవ హోతీతి ఆహ ‘‘కాయవాచాహీ’’తిఆది. సచే పన కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా చిత్తేన అధివాసేతి, కాయవాచాహి కత్తబ్బస్స పటిక్ఖేపస్స అకరణతో అకిరియసముట్ఠానం కాయవచీద్వారే ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. మనోద్వారే పన ఆపత్తి నామ నత్థి.

ఏకో సతం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪) వా సహస్సం వా పాదమూలే ఠపేతి ‘‘తుయ్హిదం హోతూ’’తి, భిక్ఖు ‘‘నయిదం కప్పతీ’’తి పటిక్ఖిపతి. ఉపాసకో ‘‘పరిచ్చత్తం మయా తుమ్హాక’’న్తి గతో, అఞ్ఞో తత్థ ఆగన్త్వా పుచ్ఛతి ‘‘కిం, భన్తే, ఇద’’న్తి. యం తేన చ అత్తనా చ వుత్తం, తం ఆచిక్ఖితబ్బం. సో చే వదతి ‘‘గోపేస్సామి, భన్తే, గుత్తట్ఠానం దస్సేథా’’తి, సత్తభూమికమ్పి పాసాదం అభిరుహిత్వా ‘‘ఇదం గుత్తట్ఠాన’’న్తి ఆచిక్ఖితబ్బం, ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’’తి న వత్తబ్బం. ఏత్తావతా కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితం హోతి, ద్వారం పిదహిత్వా రక్ఖన్తేన వసితబ్బం. సచే కిఞ్చి విక్కాయికభణ్డం పత్తం వా చీవరం వా ఆగచ్ఛతి, ‘‘ఇదం గహేస్సథ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘ఉపాసక, అత్థి అమ్హాకం ఇమినా అత్థో, వత్థు చ ఏవరూపం నామ సంవిజ్జతి, కప్పియకారకో నత్థీ’’తి వత్తబ్బం. సచే సో వదతి ‘‘అహం కప్పియకారకో భవిస్సామి, ద్వారం వివరిత్వా దేథా’’తి, ద్వారం వివరిత్వా ‘‘ఇమస్మిం ఓకాసే ఠపిత’’న్తి వత్తబ్బం, ‘‘ఇమం గణ్హా’’తి న వత్తబ్బం. ఏవఞ్చ కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితమేవ హోతి. సో చేతం గహేత్వా తస్స కప్పియభణ్డం దేతి, వట్టతి. సచే అధికం గణ్హాతి, ‘‘న మయం తవ భణ్డం గణ్హామ, నిక్ఖమాహీ’’తి వత్తబ్బో.

సఙ్ఘమజ్ఝేయేవ నిస్సజ్జితబ్బన్తి ఏత్థ యస్మా రూపియం నామ అకప్పియం, తస్మా ‘‘నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా’’తి న వుత్తం. యస్మా పన తం పటిగ్గహితమత్తమేవ, న తేన కిఞ్చి కప్పియభణ్డం చేతాపితం, తస్మా ఉపాయేన పరిభోగదస్సనత్థం ‘‘సఙ్ఘమజ్ఝేయేవ నిస్సజ్జితబ్బ’’న్తి వుత్తం. ఆది-సద్దేన తేలాదీనం గహణం. సోతి యో గహట్ఠో ‘‘సప్పి వా తేలం వా వట్టతి ఉపాసకా’’తిఆదినా నయేన వుత్తో, సో. అఞ్ఞేన లభిత్వాతి భిక్ఖునా వా ఆరామికేన వా అత్తనో వస్సగ్గేన లభిత్వా. తతో నిబ్బత్తరుక్ఖచ్ఛాయాపీతి నిస్సగ్గియవత్థునా ఆహటబీజతో నిబ్బత్తరుక్ఖపరిచ్ఛేదేన ఠితచ్ఛాయాపి, పరిచ్ఛేదాతిక్కన్తా పన ఆగన్తుకత్తా వట్టతి. నో చే ఛడ్డేతీతి అథ నేవ గహేత్వా గచ్ఛతి, న ఛడ్డేతి, ‘‘కిం మయ్హం ఇమినా బ్యాపారేనా’’తి యేనకామం పక్కమతి. పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో ‘‘యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, ఛడ్డితాఛడ్డితఞ్చ జానేయ్యా’’తి (పారా. ౫౮౪) ఏవం వుత్తపఞ్చఙ్గేహి సమన్నాగతో. సమ్మన్నితబ్బోతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం రూపియఛడ్డకం సమ్మన్నేయ్యా’’తిఆదినా పదభాజనే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సమ్మన్నితబ్బో.

అనిమిత్తం కత్వా గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బన్తి పతితట్ఠానం సల్లక్ఖణవసేన నిమిత్తం అకత్వా గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బం, అక్ఖీని నిమీలేత్వావ నదియా వా పపాతే వా వనగహనే వా గూథం వియ అనపేక్ఖేన పతితోకాసం అసమన్నాహరన్తేన పాతేతబ్బన్తి వుత్తం హోతి. తేనాహ ‘‘గూథం వియ ఛడ్డేతబ్బ’’న్తి. తికపాచిత్తియన్తి రూపియసఞ్ఞివేమతికఅరూపియసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. అరూపియే రూపియసఞ్ఞినోతి ఖరపత్తాదీసు సువణ్ణాదిసఞ్ఞినో. రతనసిక్ఖాపదనయేనాతి ‘‘అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా’’తి (పాచి. ౫౦౫) ఏత్థ వుత్తవిధినా.

జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కతాదివసేనాతి కతఅకతకతాకతవసేన. సువణ్ణాదిచతుబ్బిధమ్పి నిస్సగ్గియవత్థు ఇధ రూపియగ్గహణేన గహితన్తి ఆహ ‘‘జాతరూపరజతపరివత్తన’’న్తి. ఇదఞ్చ ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. తేనాహ ‘‘పురిమసిక్ఖాపదేన హీ’’తిఆది. పరివత్తనన్తి సాదితరూపియస్స పరివత్తనం. పురిమనయానుసారేనాతి ‘‘అహం, భన్తే, నానప్పకారకం రూపియసంవోహారం సమాపజ్జిం, ఇదం మే నిస్సగ్గియ’’న్తిఆదినా (పారా. ౫౮౯).

రూపియసంవోహారవత్థుస్మిన్తి పటిగ్గహణస్సేవ పటిక్ఖిత్తత్తా పటిగ్గహితపరివత్తనే దోసం అదిస్వా రూపియపరివత్తనే. తస్స వాతి పరివత్తితస్స వా. ధనస్స వాతి అత్తనో మూలధనస్స వా. అత్తనో వా హి అరూపియేన పరస్స రూపియం చేతాపేయ్య, అత్తనో వా రూపియేన పరస్స అరూపియం, ఉభయథాపి రూపియసంవోహారో కతోవ హోతీతి.

రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

రూపియసంవోహారస్స పన హేట్ఠాసిక్ఖాపదేన గహితత్తా కప్పియభణ్డానమేవేత్థ గహణన్తి ఆహ ‘‘చీవరాదీన’’న్తిఆది. తత్థ చీవరాదీనం కప్పియభణ్డానన్తి అన్తమసో దసికసుత్తం ఉపాదాయ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయానం యేసం కేసఞ్చి కప్పియభణ్డానం. కయం నామ పరభణ్డస్స గహణం. విక్కయం నామ అత్తనో భణ్డస్స దానం. తేనాహ ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తిఆది. పరస్సాతి ఠపేత్వా పఞ్చ సహధమ్మికే అఞ్ఞస్స. ఏత్థ చ ‘‘అహం, భన్తే, నానప్పకారకం కయవిక్కయం సమాపజ్జిం, ఇదం మే నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తిఆదినా (పారా. ౫౯౫) నయేన నిస్సజ్జితబ్బం. తేనాహ ‘‘వుత్తలక్ఖణవసేనా’’తిఆది. నను చేత్థ చీవరధోవనే వా కేసచ్ఛేదనే వా భూమిసోధనాదినవకమ్మే వా పరభణ్డం అత్తనో హత్థగతం నిస్సజ్జితబ్బం నామ నత్థి, తత్థ కిం కాతబ్బన్తి ఆహ ‘‘అసన్తే పాచిత్తియం దేసేతబ్బమేవా’’తి. యథా నిస్సగ్గియవత్థుమ్హి పరిభుత్తే వా నట్ఠే వా పాచిత్తియం దేసేతి, ఏవం ఇధాపి దేసేతబ్బమేవాతి అధిప్పాయో.

ఇదం అమ్హాకం అత్థీతి ఇదం పటిగ్గహితం తేలం వా సప్పి వా అమ్హాకం సంవిజ్జతి. అమ్హాకఞ్చ ఇమినా చ ఇమినా చ అత్థోతి అమ్హాకఞ్చ తదఞ్ఞేన ఇమినా చ ఇమినా చ అప్పటిగ్గహితకేన అత్థో. ‘‘రూపియసంవోహారే వుత్తనయమేవా’’తి ఇమినా ‘‘తికపాచిత్తియం అకయవిక్కయే కయవిక్కయసఞ్ఞినో చ వేమతికస్స చ దుక్కట’’న్తి ఇమం నయమతిదిసతి.

కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏళకలోమవగ్గో దుతియో.