౨. హేతుచతుక్కవణ్ణనా

౨౪౪. అభావతోతి భావాభావతో. యఞ్హి జాతిక్ఖణమత్తేయేవ భవతి, న తతో పరం, తం జాతియా అవిగతపచ్చయో సియా అవిగతపచ్చయనియమసబ్భావతో. భవో పన యస్మా జాతిక్ఖణతో పరమ్పి భవతి, తస్మా న సో తస్సా అవిగతపచ్చయో హోతి. తేన వుత్తం ‘‘తతో ఉద్ధం భావతోతి అత్థో’’తి. భవేతి భవపదే, భవే వా నిప్ఫాదేతబ్బే. ఏస నయో జాతిఆదీసూతి ఏత్థాపి. ‘‘యథా పనా’’తిఆదినా ‘‘అవిగతపచ్చయస్స అభావతో, నియమాభావతో చా’’తి వుత్తానం హేతూనం వుత్తనయేన అబ్యాపిభావవిభావనేన అకారణతం దస్సేతి అయావభావినో పచ్చయుప్పన్నస్స, పచ్చయధమ్మస్స చ అవిగతపచ్చయభావదస్సనతో. సఙ్ఖారక్ఖన్ధేతిఆది మగ్గసోధనవసేన వుత్తం. తస్స పరిహారం సయమేవ వదతి. సో ఖణో ఏతస్స అత్థీతి తఙ్ఖణికో, న తఙ్ఖణికో అతఙ్ఖణికో, తస్స సబ్భావా, అయావభావికసబ్భావాతి అత్థో. యథా పన హేతూ హోన్తి, తం దస్సేతుం ‘‘సఙ్ఖతలక్ఖణానం పనా’’తిఆదిమాహ.

ఏవన్తి ఏవం యథావుత్తనయే సతి, ఏవం సన్తేతి అత్థో. ‘‘న హి…పే… అత్థీ’’తి ఇమినా జాతిఆదీనం అవిగతపచ్చయవసేన పచ్చయుప్పన్నభావో వియ పచ్చయభావోపి నత్థీతి దస్సేతి. తత్థ కారణమాహ ‘‘అసభావధమ్మత్తా’’తి.

కథం పన అసభావధమ్మానం జాతిఆదీనం పచ్చయుప్పన్నతా, పచ్చయతా చాతి ఆహ ‘‘జాయమానానం పనా’’తిఆది. తస్సాతి జాతిజరామరణస్స. వత్తబ్బపదేసోతి ‘‘ఠపేత్వా’’తి వత్తబ్బపదేసో. కో పన సోతి? యథావుత్తం నామం, నామరూపఞ్చ సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన రూపక్ఖన్ధేన చ జరామరణానం సఙ్గహితత్తా. ‘‘యో భవో జాతియా పచ్చయో’’తి ఏతేన భవసఙ్గహితానిపి జాతిఆదీని జాతియా అప్పచ్చయత్తా ఏవ ‘‘ఠపేత్వా’’తి న వుత్తానీతి దస్సేతి, పచ్చయభావాసఙ్కా ఏవ నేసం తస్సా నత్థీతి అధిప్పాయో. తేనేవ ఠపేతబ్బగహేతబ్బవిసేసే సతీతి సాసఙ్కం వదతి.

హేతుచతుక్కవణ్ణనా నిట్ఠితా.