౬. వితక్కత్తికవణ్ణనా

౨౨. వితక్కత్తికే పటిచ్చవారానులోమే అధిపతియా తేవీసాతి సత్తసు మూలకేసు యథాక్కమం సత్త పఞ్చ తీణి ఏకం తీణి తీణి ఏకన్తి ఏవం తేవీస, అఞ్ఞమఞ్ఞే అట్ఠవీస సత్త పఞ్చ పఞ్చ తీణి చత్తారి తీణి ఏకన్తి ఏవం, పురేజాతే ఏకాదస తీణి చత్తారి ద్వే దుతియతతియదుమూలకేసు ఏకం ఏకన్తి ఏవం, తథా ఆసేవనే. అఞ్ఞాని గణనాని హేతుఆరమ్మణసదిసాని.

౩౧. పచ్చనీయే నాధిపతిపచ్చయే పఠమపఞ్హే ‘‘అవితక్కవిచారమత్తే ఖన్ధే పటిచ్చ అవితక్కవిచారమత్తా అధిపతీ’’తి వత్వా పున ‘‘విపాకం అవితక్కవిచారమత్తం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చా’’తిఆదినా విస్సజ్జనం కతం, న పన అవిసేసేన. కస్మా? విపాకవజ్జానం అవితక్కవిచారమత్తక్ఖన్ధానం ఏకన్తేన సాధిపతిభావతో. విపాకానం పన లోకుత్తరానమేవ సాధిపతిభావో, న ఇతరేసన్తి తే విసుం నిద్ధారేత్వా వుత్తా. లోకుత్తరవిపాకాధిపతిస్స చేత్థ పురిమకోట్ఠాసేయేవ సఙ్గహో వేదితబ్బో.

౩౮. నాసేవనమూలకే అవితక్కవిచారమత్తం విపాకేన సహ గచ్ఛన్తేనాతి ఏతం మూలం అవితక్కవిచారమత్తఅవితక్కవిచారపదేహి అవితక్కేహి సహ యోజేన్తేన నపురేజాతసదిసం పాళిగమనం కాతబ్బన్తి వుత్తం హోతి. సదిసతా చేత్థ యేభుయ్యేన విసదిసతా చ దట్ఠబ్బా. తత్థ హి ఆరుప్పే అవితక్కవిచారమత్తం ఇధ విపాకం అవితక్కవిచారమత్తన్తిఆది యోజేతబ్బన్తి అయమేత్థ విసేసో. ఇదఞ్చ నాసేవనవిభఙ్గానన్తరం లిఖితబ్బం, న ఝానానన్తరం, కేసుచి పోత్థకేసు లిఖితం.

పచ్చయవారే పఠమఘటనే పవత్తిపటిసన్ధియోతి దుమూలకేసు పఠమే సత్తసుపి పఞ్హేసు పవత్తిఞ్చ పటిసన్ధిఞ్చ యోజేత్వాతి వుత్తం హోతి.

౪౯. పచ్చనీయే సత్తసు ఠానేసు సత్త మోహా ఉద్ధరితబ్బా మూలపదేసు ఏవాతి సవితక్కసవిచారాదిపదేసు మూలపదమేవ అవసానభావేన యేసు పఞ్హేసు యోజితం, తేసు సత్తసు పఞ్హేసు సత్త మోహా ఉద్ధరితబ్బాతి అత్థో.

పఞ్హావారపచ్చనీయే ‘‘అవితక్కవిచారమత్తో ధమ్మో అవితక్కవిచారమత్తస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణసహజాతఉపనిస్సయకమ్మపచ్చయేన పచ్చయో’’తి కేసుచి పోత్థకేసు పాఠో దిస్సతి, ఉపనిస్సయేన పన సఙ్గహితత్తా ‘‘కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో’’తి న సక్కా వత్తుం. ఉపాదిన్నత్తికపఞ్హావారపచ్చనీయే హి ‘‘అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో ధమ్మో అనుపాదిన్నఅనుపాదానియస్స ధమ్మస్స సహజాతఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో’’తి (పట్ఠా. ౧.౪.౫౮, ౬౨) ఏత్తకమేవ వుత్తం. పరిత్తత్తికపఞ్హావారపచ్చనీయే చ ‘‘మహగ్గతో ధమ్మో మహగ్గతస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణసహజాతఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో’’తి (పట్ఠా. ౨.౧౨.౫౭, ౬౫, ౭౩) ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి. ఏత్తకమేవ చ అవితక్కవిచారమత్తం కమ్మం అప్పమాణం మహగ్గతఞ్చ, తఞ్చ దుబ్బలం న హోతీతి ఏతేహియేవ వచనేహి విఞ్ఞాయతీతి.

వితక్కత్తికవణ్ణనా నిట్ఠితా.