౪. ఉపాదిన్నత్తికవణ్ణనా

౧౫. ఉపాదిన్నత్తికే అనుపాదిన్నఅనుపాదానియం ధమ్మం పటిచ్చ అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నాధిపతిపచ్చయాతి ఏతేన సయం అధిపతిభూతత్తా అవిరహితారమ్మణాధిపతీసుపి అధిపతి దువిధేనపి అధిపతిపచ్చయేన ఉప్పజ్జతీతి న వత్తబ్బో, అయమేతస్స సభావోతి దస్సేతి.

౭౨. ఉపాదిన్నుపాదానియో కబళీకారాహారో ఉపాదిన్నుపాదానియస్స కాయస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయోతి ఏత్థ కమ్మజానం రూపానం అబ్భన్తరగతా ఓజా తస్సేవ కమ్మజకాయస్స రూపజీవితిన్ద్రియం వియ కటత్తారూపానం అనుపాలనుపత్థమ్భనవసేన పచ్చయో, న జనకవసేనాతి అయమత్థో అట్ఠకథాయం వుత్తో. ఏతస్మిం పన అత్థే సతి ఉపాదిన్నుపాదానియో చ అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో చ ధమ్మా ఉపాదిన్నుపాదానియస్స ధమ్మస్స అత్థిపచ్చయేన పచ్చయో పచ్ఛాజాతిన్ద్రియన్తి ఏత్థ ‘‘ఆహార’’న్తిపి వత్తబ్బం, యది చ కమ్మజా ఓజా సకలాపరూపానమేవ ఆహారపచ్చయో హోతి, ఏవం సతి ‘‘ఉపాదిన్నుపాదానియో కబళీకారాహారో అనుపాదిన్నుపాదానియస్స కాయస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో’’తి న వత్తబ్బం సియా, వుత్తఞ్చిదం, తమ్పి అనజ్ఝోహటాయ ససన్తానగతాయ ఉపాదిన్నోజాయ అనుపాదిన్నుపాదానియస్స కాయస్స ఆహారపచ్చయం సన్ధాయ వుత్తం. ఏవఞ్చ సతి ‘‘ఉపాదిన్నుపాదానియో చ అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో చ ధమ్మా అనుపాదిన్నుపాదానియస్స ధమ్మస్స అత్థిపచ్చయేన పచ్చయో’’తి (పట్ఠా. ౧.౪.౮౫) అయమ్పి పఞ్హో పచ్ఛాజాతాహారవసేన ఉద్ధరితబ్బో సియా, తస్మా అజ్ఝోహటస్స ఉపాదిన్నాహారస్స లోకుత్తరక్ఖణే అభావతో దుమూలకేసు పఠమపఞ్హే ‘‘ఆహార’’న్తి న వుత్తం. దుతియపఞ్హో చ న ఉద్ధటో, న ఇతరస్స ఉపాదిన్నాహారస్స కామభవే అసమ్భవాభావతోతి అజ్ఝోహటమేవ మణ్డూకాదిసరీరగతం ఉపాదిన్నాహారం సన్ధాయ ‘‘ఉపాదిన్నుపాదానియో కబళీకారాహారో ఉపాదిన్నుపాదానియస్స చ అనుపాదిన్నుపాదానియస్స చ కాయస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో’’తి (పట్ఠా. ౧.౪.౭౪) వదన్తానం వాదో బలవతరో. న హి అజ్ఝోహటమత్తావ మణ్డూకాదయో కుచ్ఛివిత్థతం న కరోన్తి, న చ బలం న ఉపజాయన్తి, న చ రూపవిసేసో న విఞ్ఞాయతీతి.

‘‘అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో ధమ్మో ఉపాదిన్నుపాదానియస్స చ అనుపాదిన్నఅనుపాదానియస్స చ ధమ్మస్స అత్థిపచ్చయేన పచ్చయో సహజాతం పచ్ఛాజాత’’న్తి (పట్ఠా. ౧.౪.౮౩) ఏవమాదీహి ఇధ వుత్తేహి ఏకమూలకదుకతికావసానపఞ్హవిస్సజ్జనేహి ‘‘కుసలో ధమ్మో కుసలస్స చ అబ్యాకతస్స చ ధమ్మస్స అత్థిపచ్చయేన పచ్చయో సహజాత’’న్తిఆదినా ఇధ దుతియదుకావసానే వియ విస్సజ్జనం లబ్భతీతి విఞ్ఞాయతి. సుఖావబోధనత్థం పన తత్థ సహజాతవసేనేవ విస్సజ్జనం కతం. పచ్చనీయే పన సహజాతస్సేవ అపటిక్ఖేపే లాభతో, పటిక్ఖేపే చ అలాభతో సహజాతపచ్చయవసేనేవ ఏకమూలకదుకావసానా తత్థ ఉద్ధటా, ఇధ పనేతేహి విస్సజ్జనేహి ఏకో ధమ్మో సహజాతాదీసు అత్థిపచ్చయవిసేసేసు అనేకేహిపి అనేకేసం ధమ్మానం ఏకో అత్థిపచ్చయో హోతీతి దస్సితం హోతి. ఏకో హి ధమ్మో ఏకస్స ధమ్మస్స ఏకేనేవ అత్థిపచ్చయవిసేసేన అత్థిపచ్చయో హోతి, ఏకో అనేకేసం ఏకేనపి అనేకేహిపి, తథా అనేకో ఏకస్స, అనేకో అనేకేసం సమానత్తే పచ్చయుప్పన్నధమ్మానం, అత్థిపచ్చయవిసేసేసు పన పఞ్చసు సహజాతం పురేజాతేనేవ సహ అత్థిపచ్చయో హోతి, అనఞ్ఞధమ్మత్తే పచ్ఛాజాతేన చ, న నానాధమ్మత్తే.

యది సియా, ‘‘ఉపాదిన్నుపాదానియో చ అనుపాదిన్నఅనుపాదానియో చ ధమ్మా ఉపాదిన్నుపాదానియస్స ధమ్మస్స అత్థిపచ్చయేన పచ్చయో పచ్ఛాజాతం ఇన్ద్రియ’’న్తి ఏత్థ ‘‘సహజాత’’న్తిపి వత్తబ్బం సియా. కమ్మజానఞ్హి భూతానం సహజాతానం పచ్ఛాజాతానఞ్చ లోకుత్తరానం ఏకక్ఖణే లబ్భమానానమ్పి ఏకో అత్థిపచ్చయభావో నత్థి సహజాతపచ్ఛాజాతానం నానాధమ్మానం విరుద్ధసభావత్తాతి తం న వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఏవఞ్చ కత్వా పచ్చనీయే చ ‘‘నఇన్ద్రియే బావీసా’’తి వుత్తం. అఞ్ఞథా హి ఇన్ద్రియపటిక్ఖేపేపి సహజాతపచ్ఛాజాతవసేన తస్స పఞ్హస్స లాభతో ‘‘తేవీసా’’తి వత్తబ్బం సియాతి. పురేజాతం సహజాతేనేవ సహ అత్థిపచ్చయో హోతి, న ఇతరేహి, తమ్పి వత్థు తంసహితపురేజాతమేవ, న ఇతరం. కుసలత్తికే హి పఞ్హావారే ‘‘నవిప్పయుత్తపచ్చయా అత్థియా పఞ్చా’’తి (పట్ఠా. ౧.౧.౬౪౯) వుత్తం, సనిదస్సనత్తికే పన ‘‘విప్పయుత్తే బావీసా’’తి. యం పన తత్థ అత్థివిభఙ్గే పచ్చయుద్ధారే చ తిమూలకేకావసానం ఉద్ధటం, తం వత్థుసహితస్స ఆరమ్మణపురేజాతస్స సహజాతేన, సహ పచ్చయభావతోతి పచ్ఛాజాతం ఆహారిన్ద్రియేహేవ, అనఞ్ఞధమ్మత్తే చ సహజాతేన చ, ఆహారో పచ్ఛాజాతిన్ద్రియేహేవ, ఇన్ద్రియం పచ్ఛాజాతాహారేనాతి ఏవమేతం అత్థిపచ్చయవిభాగం సల్లక్ఖేత్వా అనులోమే పచ్చనీయాదీసు చ లబ్భమానా పఞ్హా ఉద్ధరితబ్బా.

ఉపాదిన్నత్తికవణ్ణనా నిట్ఠితా.