౩. పజహనవారవణ్ణనా

౧౩౨-౧౯౭. పజహనవారే యేన కామరాగానుసయాదయో సావసేసా పహీయన్తి, సో తే పజహతీతి సన్నిట్ఠానం కత్వా వత్తబ్బో న హోతి అపజహనసబ్భావా, తస్మా సన్నిట్ఠానే నిరవసేసప్పజహనకోయేవ పజహతీతి వుత్తో, తస్మా ‘‘యో వా పన మానానుసయం పజహతి, సో కామరాగానుసయం పజహతీతి? నో’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౩౨) వుత్తం. యస్మా పన సంసయపదేన పహానకరణమత్తమేవ పుచ్ఛతి, న సన్నిట్ఠానం కరోతి, తస్మా యథావిజ్జమానం పహానం సన్ధాయ ‘‘యో కామరాగానుసయం పజహతి, సో మానానుసయం పజహతీతి? తదేకట్ఠం పజహతీ’’తి వుత్తం. పటిలోమే పన ‘‘నప్పజహతీ’’తి పజహనాభావో ఏవ సన్నిట్ఠానపదేన సంసయపదేన చ వినిచ్ఛితో పుచ్ఛితో చ, తస్మా యేసం పజహనం నత్థి నిరవసేసవసేన పజహనకానం, తే ఠపేత్వా అవసేసా అప్పజహనసబ్భావేనేవ నప్పజహన్తీతి వుత్తా, న చ యథావిజ్జమానేన పహానేనేవ వజ్జితాతి దట్ఠబ్బాతి. ‘‘అనాగామిమగ్గసమఙ్గిఞ్చ అట్ఠమకఞ్చ ఠపేత్వా అవసేసా పుగ్గలా కామరాగానుసయఞ్చ నప్పజహన్తి విచికిచ్ఛానుసయఞ్చ నప్పజహన్తీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౬౫) ఏత్థ అట్ఠకథాయం ‘‘పుథుజ్జనో పహానపరిఞ్ఞాయ అభావేన నప్పజహతి, సేసా తేసం అనుసయానం పహీనత్తా’’తి (యమ. అట్ఠ. అనుసయయమక ౧౩౨-౧౯౭) వుత్తం.

తత్థ కిఞ్చాపి కేసఞ్చి విచికిచ్ఛానుసయో కేసఞ్చి ఉభయన్తి సేసానం తేసం పహీనతా అత్థి, తథాపి సోతాపన్నాదీనం విచికిచ్ఛానుసయస్స పహీనతా ఉభయాపజహనస్స కారణం న హోతీతి తేసం పహీనత్తా ‘‘నప్పజహన్తీ’’తి న సక్కా వత్తుం, అథ పన కామరాగానుసయఞ్చ నప్పజహన్తీతి ఇమం సన్నిట్ఠానేన తేసం పుగ్గలానం సఙ్గహితతాదస్సనత్థం వుత్తన్తి న తత్థ కారణం వత్తబ్బం, పుచ్ఛితస్స పన సంసయత్థస్స కారణం వత్తబ్బం. ఏవం సతి ‘‘సేసా తస్స అనుసయస్స పహీనత్తా’’తి వత్తబ్బన్తి? న వత్తబ్బం ‘‘యో కామరాగానుసయం నప్పజహతి, సో దిట్ఠానుసయం విచికిచ్ఛానుసయం నప్పజహతీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పుచ్ఛితే సదిసవిస్సజ్జనకే దిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయే సన్ధాయ కారణస్స వత్తబ్బత్తా, తస్మా తేసం అనుసయానం పహీనత్తాతి తేసం దిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయానం పహీనత్తా తే సంసయత్థసఙ్గహితే అనుసయే నప్పజహన్తీతి అత్థో దట్ఠబ్బో.

పజహనవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.