౧. పణ్ణత్తివారవణ్ణనా

౧. ఖన్ధాదయో వియ పుబ్బే అవిభత్తా కాయసఙ్ఖారాదయోతి తేసం అవిఞ్ఞాతత్తా ‘‘అస్సాసపస్సాసా కాయసఙ్ఖారో’’తిఆదినా (సం. ని. ౪.౩౪౮) తయో సఙ్ఖారే విభజతి. కాయస్స సఙ్ఖారోతి పఠమే అత్థే సామిఅత్థే ఏవ సామివచనం, దుతియే అత్థే కత్తుఅత్థే. వచియా సఙ్ఖారోతి కమ్మత్థే సామివచనం. చిత్తస్స సఙ్ఖారోతి చ కత్తుఅత్థేయేవ. సో పన కరణవచనస్స అత్థోతి కత్వా ‘‘కరణత్థే సామివచనం కత్వా’’తి వుత్తం.

౨-౭. సుద్ధికఏకేకపదవసేన అత్థాభావతోతి పదసోధనతంమూలకచక్కవారేహి యోపి అత్థో దస్సితో ద్వీహి పదేహి లబ్భమానో ఏకో అస్సాసపస్సాసాదికో, తస్స సుద్ధికేహి కాయాదిపదేహి సుద్ధికేన చ సఙ్ఖారపదేన అవచనీయత్తా యథా రూపపదస్స ఖన్ధేకదేసో ఖన్ధపదస్స ఖన్ధసముదాయో పదసోధనే దస్సితో యథాధిప్పేతో అత్థో అత్థి, ఏవం ఏకేకపదస్స యథాధిప్పేతత్థాభావతోతి అధిప్పాయో. కాయో కాయసఙ్ఖారోతిఆది పన వత్తబ్బం సియాతి యది విసుం అదీపేత్వా సముదితో కాయసఙ్ఖారసద్దో ఏకత్థ దీపేతి, కాయసఙ్ఖారసద్దో కాయసఙ్ఖారత్థే వత్తమానో ఖన్ధసద్దో వియ రూపసద్దేన కాయసద్దేన విసేసితబ్బోతి అధిప్పాయేన వదతి. సుద్ధసఙ్ఖారవారో హేసాతి ఏతేన ఇమస్స వారస్స పదసోధనేన దస్సితానం యథాధిప్పేతానమేవ గహణతో తేసఞ్చ కాయాదిపదేహి అగ్గహితత్తా ‘‘కాయో కాయసఙ్ఖారో’’తిఆదివచనస్స అయుత్తిం దస్సేతి. ఇధ పన సఙ్ఖారయమకే కాయాదిపదానం సఙ్ఖారపదస్స చ అసమానాధికరణత్తా ‘‘కాయో సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారా కాయో’’తిఆదిమ్హి వుచ్చమానే అధిప్పేతత్థపరిచ్చాగో అనధిప్పేతత్థపరిగ్గహో చ కతో సియాతి సుద్ధసఙ్ఖారతంమూలచక్కవారా న వుత్తా. పదసోధనవారతంమూలచక్కవారేహి పన అసమానాధికరణేహి కాయాదిపదేహి సఙ్ఖారసద్దస్స విసేసనీయతాయ దస్సితాయ సంసయో హోతి ‘‘యో అత్థన్తరప్పవత్తినా కాయసద్దేన విసేసితో కాయసఙ్ఖారో, ఏసో అత్థన్తరప్పవత్తీహి వచీచిత్తేహి విసేసితో ఉదాహు అఞ్ఞో’’తి. ఏవం సేసేసుపి. ఏత్థ తేసం అఞ్ఞత్థ దస్సనత్థం ‘‘కాయసఙ్ఖారో వచీసఙ్ఖారో’’తిఆదినా అనులోమపటిలోమవసేన ఛ యమకాని వుత్తానీతి దట్ఠబ్బం. అట్ఠకథాయం పన సుద్ధసఙ్ఖారవారట్ఠానే వుత్తత్తా అయం నయో సుద్ధసఙ్ఖారవారోతి వుత్తో.

పణ్ణత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.