౧౦. హత్థిఙ్గపఞ్హో

౧౦. ‘‘భన్తే నాగసేన, ‘హత్థిస్స పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’తి యం వదేసి, కతమాని తాని పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’’తి? ‘‘యథా, మహారాజ, హత్థీ నామ చరన్తో యేవ పథవిం దాలేతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన కాయం సమ్మసమానేనేవ సబ్బే కిలేసా దాలేతబ్బా. ఇదం, మహారాజ, హత్థిస్స పఠమం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, హత్థీ సబ్బకాయేనేవ అపలోకేతి, ఉజుకం యేవ పేక్ఖతి, న దిసావిదిసా విలోకేతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన సబ్బకాయేన అపలోకినా భవితబ్బం, న దిసావిదిసా విలోకేతబ్బా, న ఉద్ధం ఉల్లోకేతబ్బం, న అధో ఓలోకేతబ్బం, యుగమత్తపేక్ఖినా భవితబ్బం. ఇదం, మహారాజ, హత్థిస్స దుతియం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, హత్థీ అనిబద్ధసయనో గోచరాయమనుగన్త్వా న తమేవ దేసం వాసత్థముపగచ్ఛతి, న ధువప్పతిట్ఠాలయో, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన అనిబద్ధసయనేన భవితబ్బం, నిరాలయేన పిణ్డాయ గన్తబ్బం, యది పస్సతి విపస్సకో మనుఞ్ఞం పతిరూపం రుచిరదేసే భవం మణ్డపం వా రుక్ఖమూలం వా గుహం వా పబ్భారం వా, తత్థేవ వాసముపగన్తబ్బం, ధువప్పతిట్ఠాలయో న కాతబ్బో. ఇదం, మహారాజ, హత్థిస్స తతియం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, హత్థీ ఉదకం ఓగాహిత్వా సుచివిమలసీతలసలిలపరిపుణ్ణం కుముదుప్పలపదుమపుణ్డరీకసఞ్ఛన్నం మహతిమహన్తం పదుమసరం ఓగాహిత్వా కీళతి గజవరకీళం, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన సుచివిమలవిప్పసన్నమనావిలధమ్మవరవారిపుణ్ణం విముత్తికుసుమసఞ్ఛన్నం మహాసతిపట్ఠానపోక్ఖరణిం ఓగాహిత్వా ఞాణేన సఙ్ఖారా ఓధునితబ్బా విధునితబ్బా, యోగావచరకీళా కీళితబ్బా. ఇదం, మహారాజ, హత్థిస్స చతుత్థం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, హత్థీ సతో పాదం ఉద్ధరతి, సతో పాదం నిక్ఖిపతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన సతేన సమ్పజానేన పాదం ఉద్ధరితబ్బం, సతేన సమ్పజానేన పాదం నిక్ఖిపితబ్బం, అభిక్కమపటిక్కమే సమిఞ్జనపసారణే సబ్బత్థ సతేన సమ్పజానేన భవితబ్బం. ఇదం, మహారాజ, హత్థిస్స పఞ్చమం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా దేవాతిదేవేన సంయుత్తనికాయవరే –

‘‘‘కాయేన సంవరో సాధు, సాధు వాచాయ సంవరో;

మనసా సంవరో సాధు, సాధు సబ్బత్థ సంవరో;

సబ్బత్థ సంవుతో లజ్జీ, రక్ఖితోతి పవుచ్చతీ’’’తి.

హత్థిఙ్గపఞ్హో దసమో.ఉపచికావగ్గో చతుత్థో.

తస్సుద్దానం –

ఉపచికా బిళారో చ, ఉన్దూరో విచ్ఛికేన చ;

నకులో సిఙ్గాలో మిగో,

గోరూపో వరాహో హత్థినా దసాతి.