మిలిన్దపఞ్హపుచ్ఛావిసజ్జనా

థేరో ఆహ ‘‘జానాసి ఖో, మహారాజ, సమ్పతి కా వేలా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, జానామి ‘సమ్పతి పఠమో యామో అతిక్కన్తో, మజ్ఝిమో యామో పవత్తతి, ఉక్కా పదీపీయన్తి, చత్తారి పటాకాని ఆణత్తాని గమిస్సన్తి భణ్డతో రాజదేయ్యానీ’’’తి.

యోనకా ఏవమాహంసు ‘‘కల్లోసి, మహారాజ, పణ్డితో థేరో’’తి. ‘‘ఆమ, భణే, పణ్డితో థేరో, ఏదిసో ఆచరియో భవేయ్య మాదిసో చ అన్తేవాసీ, నచిరస్సేవ పణ్డితో ధమ్మం ఆజానేయ్యా’’తి. తస్స పఞ్హవేయ్యాకరణేన తుట్ఠో రాజా థేరం నాగసేనం సతసహస్సగ్ఘనకేన కమ్బలేన అచ్ఛాదేత్వా ‘‘భన్తే నాగసేన, అజ్జతగ్గే తే అట్ఠసతం భత్తం పఞ్ఞపేమి, యం కిఞ్చి అన్తేపురే కప్పియం, తేన చ పవారేమీ’’తి ఆహ. అలం మహారాజ జీవామీ’’తి. ‘‘జానామి, భన్తే నాగసేన, జీవసి, అపి చ అత్తానఞ్చ రక్ఖ, మమఞ్చ రక్ఖాహీ’’తి. ‘‘కథం అత్తానం రక్ఖసి, ‘నాగసేనో మిలిన్దం రాజానం పసాదేతి, న చ కిఞ్చి అలభీ’తి పరాపవాదో [పరప్పవాదో (క.)] ఆగచ్ఛేయ్యాతి, ఏవం అత్తానం రక్ఖ. కథం మమం రక్ఖసి, ‘మిలిన్దో రాజా పసన్నో పసన్నాకారం న కరోతీ’తి పరాపవాదో ఆగచ్ఛేయ్యాతి, ఏవం మమం రక్ఖాహీ’’తి. ‘‘తథా హోతు, మహారాజా’’తి. ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, సీహో మిగరాజా సువణ్ణపఞ్జరే పక్ఖిత్తోపి బహిముఖో యేవ హోతి, ఏవమేవ ఖో అహం, భన్తే, కిఞ్చాపి అగారం అజ్ఝావసామి బహిముఖో యేవ పన అచ్ఛామి. సచే అహం, భన్తే, అగారస్మా అనాగారియం పబ్బజేయ్యం, న చిరం జీవేయ్యం, బహూ మే పచ్చత్థికా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా నాగసేనో మిలిన్దస్స రఞ్ఞో పఞ్హం విసజ్జేత్వా ఉట్ఠాయాసనా సఙ్ఘారామం అగమాసి. అచిరపక్కన్తే చ ఆయస్మన్తే నాగసేనే మిలిన్దస్స రఞ్ఞో ఏతదహోసి ‘‘కిం మయా పుచ్ఛితం, కిం భదన్తేన నాగసేనేన విసజ్జిత’’న్తి? అథ ఖో మిలిన్దస్స రఞ్ఞో ఏతదహోసి ‘‘సబ్బం మయా సుపుచ్ఛితం, సబ్బం భదన్తేన నాగసేనేన సువిసజ్జిత’’న్తి. ఆయస్మతోపి నాగసేనస్స సఙ్ఘారామగతస్స ఏతదహోసి ‘‘కిం మిలిన్దేన రఞ్ఞా పుచ్ఛితం, కిం మయా విసజ్జిత’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మతో నాగసేనస్స ఏతదహోసి ‘‘సబ్బం మిలిన్దేన రఞ్ఞా సుపుచ్ఛితం, సబ్బం మయా సువిసజ్జిత’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా నాగసేనో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన మిలిన్దస్స రఞ్ఞో నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో మిలిన్దో రాజా ఆయస్మన్తం నాగసేనం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది, ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మిలిన్దో రాజా ఆయస్మన్తం నాగసేనం ఏతదవోచ –

‘‘మా ఖో భదన్తస్స ఏవం అహోసి ‘నాగసేనో మయా పఞ్హం పుచ్ఛితో’తి తేనేవ సోమనస్సేన తం రత్తావసేసం వీతినామేసీతి న తే ఏవం దట్ఠబ్బం. తస్స మయ్హం, భన్తే, తం రత్తావసేసం ఏతదహోసి ‘కిం మయా పుచ్ఛితం, కిం భదన్తేన విసజ్జిత’న్తి, ‘సబ్బం మయా సుపుచ్ఛితం, సబ్బం భదన్తేన సువిసజ్జిత’’’న్తి.

థేరోపి ఏవమాహ – ‘‘మా ఖో మహారాజస్స ఏవం అహోసి ‘మిలిన్దస్స రఞ్ఞో మయా పఞ్హో విసజ్జితో’తి తేనేవ సోమనస్సేన తం రత్తావసేసం వీతినామేసీతి న తే ఏవం దట్ఠబ్బం. తస్స మయ్హం, మహారాజ, తం రత్తావసేసం ఏతదహోసి ‘కిం మిలిన్దేన రఞ్ఞా పుచ్ఛితం, కిం మయా విసజ్జిత’న్తి, ‘సబ్బం మిలిన్దేన రఞ్ఞా సుపుచ్ఛితం, సబ్బం మయా సువిసజ్జిత’’’న్తి ఇతిహ తే మహానాగా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సుభాసితం సమనుమోదింసూతి.

మిలిన్దపఞ్హపుచ్ఛావిసజ్జనా నిట్ఠితా.