౬. వేదగూపఞ్హో

౬. రాజా ఆహ ‘‘భన్తే నాగసేన, వేదగూ ఉపలబ్భతీ’’తి? ‘‘కో పనేస, మహారాజ, వేదగూ నామా’’తి? ‘‘యో, భన్తే, అబ్భన్తరే జీవో చక్ఖునా రూపం పస్సతి, సోతేన సద్దం సుణాతి, ఘానేన గన్ధం ఘాయతి, జివ్హాయ రసం సాయతి, కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతి, మనసా ధమ్మం విజానాతి, యథా మయం ఇధ పాసాదే నిసిన్నా యేన యేన వాతపానేన ఇచ్ఛేయ్యామ పస్సితుం, తేన తేన వాతపానేన పస్సేయ్యామ, పురత్థిమేనపి వాతపానేన పస్సేయ్యామ, పచ్ఛిమేనపి వాతపానేన పస్సేయ్యామ, ఉత్తరేనపి వాతపానేన పస్సేయ్యామ, దక్ఖిణేనపి వాతపానేన పస్సేయ్యామ. ఏవమేవ ఖో, భన్తే, అయం అబ్భన్తరే జీవో యేన యేన ద్వారేన ఇచ్ఛతి పస్సితుం, తేన తేన ద్వారేన పస్సతీ’’తి.

థేరో ఆహ ‘‘పఞ్చద్వారం, మహారాజ, భణిస్సామి, తం సుణోహి, సాధుకం మనసికరోహి, యది అబ్భన్తరే జీవో చక్ఖునా రూపం పస్సతి, యథా మయం ఇధ పాసాదే నిసిన్నా యేన యేన వాతపానేన ఇచ్ఛేయ్యామ పస్సితుం, తేన తేన వాతపానేన రూపం యేవ పస్సేయ్యామ, పురత్థిమేనపి వాతపానేన రూపం యేవ పస్సేయ్యామ, పచ్ఛిమేనపి వాతపానేన రూపం యేవ పస్సేయ్యామ, ఉత్తరేనపి వాతపానేన రూపం యేవ పస్సేయ్యామ, దక్ఖిణేనపి వాతపానేన రూపం యేవ పస్సేయ్యామ, ఏవమేతేన అబ్భన్తరే జీవేన సోతేనపి రూపం యేవ పస్సితబ్బం, ఘానేనపి రూపం యేవ పస్సితబ్బం, జివ్హాయపి రూపం యేవ పస్సితబ్బం, కాయేనపి రూపం యేవ పస్సితబ్బం, మనసాపి రూపం యేవ పస్సితబ్బం; చక్ఖునాపి సద్దో యేవ సోతబ్బో, ఘానేనపి సద్దో యేవ సోతబ్బో, జివ్హాయపి సద్దో యేవ సోతబ్బో, కాయేనపి సద్దో యేవ సోతబ్బో, మనసాపి సద్దో యేవ సోతబ్బో; చక్ఖునాపి గన్ధో యేవ ఘాయితబ్బో, సోతేనపి గన్ధో యేవ ఘాయితబ్బో, జివ్హాయపి గన్ధో యేవ ఘాయితబ్బో, కాయేనపి గన్ధో యేవ ఘాయితబ్బో, మనసాపి గన్ధో యేవ ఘాయితబ్బో; చక్ఖునాపి రసో యేవ సాయితబ్బో, సోతేనపి రసో యేవ సాయితబ్బో, ఘానేనపి రసో యేవ సాయితబ్బో, కాయేనపి రసో యేవ సాయితబ్బో, మనసాపి రసో యేవ సాయితబ్బో; చక్ఖునాపి ఫోట్ఠబ్బం యేవ ఫుసితబ్బం, సోతేనపి ఫోట్ఠబ్బం యేవ ఫుసితబ్బం, ఘానేనపి ఫోట్ఠబ్బం యేవ ఫుసితబ్బం, జివ్హాయపి ఫోట్ఠబ్బం యేవ ఫుసితబ్బం, మనసాపి ఫోట్ఠబ్బం యేవ ఫుసితబ్బం; చక్ఖునాపి ధమ్మం యేవ విజానితబ్బం, సోతేనపి ధమ్మం యేవ విజానితబ్బం, ఘానేనపి ధమ్మం యేవ విజానితబ్బం, జివ్హాయపి ధమ్మం యేవ విజానితబ్బం, కాయేనపి ధమ్మం యేవ విజానితబ్బ’’న్తి? ‘‘న హి భన్తే’’తి.

‘‘న ఖో తే, మహారాజ, యుజ్జతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమం, యథా వా పన, మహారాజ, మయం ఇధ పాసాదే నిసిన్నా ఇమేసు జాలవాతపానేసు ఉగ్ఘాటితేసు మహన్తేన ఆకాసేన బహిముఖా సుట్ఠుతరం రూపం పస్సామ, ఏవమేతేన అబ్భన్తరే జీవేనాపి చక్ఖుద్వారేసు ఉగ్ఘాటితేసు మహన్తేన ఆకాసేన సుట్ఠుతరం రూపం పస్సితబ్బం, సోతేసు ఉగ్ఘాటితేసు…పే… ఘానే ఉగ్ఘాటితే…పే… జివ్హాయ ఉగ్ఘాటితాయ…పే… కాయే ఉగ్ఘాటితే మహన్తేన ఆకాసేన సుట్ఠుతరం సద్దో సోతబ్బో, గన్ధో ఘాయితబ్బో, రసో సాయితబ్బో, ఫోట్ఠబ్బో ఫుసితబ్బో’’తి? ‘‘న హి భన్తే’’తి.

‘‘న ఖో తే, మహారాజ, యుజ్జతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమం, యథా వా పన, మహారాజ, అయం దిన్నో నిక్ఖమిత్వా బహిద్వారకోట్ఠకే తిట్ఠేయ్య, జానాసి త్వం, మహారాజ, ‘అయం దిన్నో నిక్ఖమిత్వా బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితో’’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, జానామీ’’తి. ‘‘యథా వా పన, మహారాజ, అయం దిన్నో అన్తో పవిసిత్వా తవ పురతో తిట్ఠేయ్య, జానాసి త్వం, మహారాజ, ‘అయం దిన్నో అన్తో పవిసిత్వా మమ పురతో ఠితో’’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, జానామీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అబ్భన్తరే సో జీవో జివ్హాయ రసే నిక్ఖిత్తే జానేయ్య అమ్బిలత్తం వా లవణత్తం వా తిత్తకత్తం వా కటుకత్తం వా కసాయత్తం వా మధురత్తం వా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, జానేయ్యా’’తి. ‘‘తే రసే అన్తో పవిట్ఠే జానేయ్య అమ్బిలత్తం వా లవణత్తం వా తిత్తకత్తం వా కటుకత్తం వా కసాయత్తం వా మధురత్తం వా’’తి. ‘‘న హి భన్తే’’తి.

‘‘న ఖో తే, మహారాజ, యుజ్జతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమం, యథా, మహారాజ, కోచిదేవ పురిసో మధుఘటసతం ఆహరాపేత్వా మధుదోణిం పూరాపేత్వా పురిసస్స ముఖం పిదహిత్వా [పిదహిత్వావ (క.)] మధుదోణియా పక్ఖిపేయ్య, జానేయ్య, మహారాజ, సో పురిసో మధుం సమ్పన్నం వా న సమ్పన్నం వా’’తి? ‘‘న హి భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేనా’’తి. ‘‘న హి తస్స, భన్తే, ముఖే మధు పవిట్ఠ’’న్తి.

‘‘న ఖో తే, మహారాజ, యుజ్జతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమ’’న్తి. ‘‘నాహం పటిబలో తయా వాదినా సద్ధిం సల్లపితుం; సాధు, భన్తే, అత్థం జప్పేహీ’’తి.

థేరో అభిధమ్మసంయుత్తాయ కథాయ రాజానం మిలిన్దం సఞ్ఞాపేసి – ‘‘ఇధ, మహారాజ, చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తంసహజాతా ఫస్సో వేదనా సఞ్ఞా చేతనా ఏకగ్గతా జీవితిన్ద్రియం మనసికారోతి ఏవమేతే ధమ్మా పచ్చయతో జాయన్తి, న హేత్థ వేదగూ ఉపలబ్భతి, సోతఞ్చ పటిచ్చ సద్దే చ…పే… మనఞ్చ పటిచ్చ ధమ్మే చ ఉప్పజ్జతి మనోవిఞ్ఞాణం, తంసహజాతా ఫస్సో వేదనా సఞ్ఞా చేతనా ఏకగ్గతా జీవితిన్ద్రియం మనసికారోతి ఏవమేతే ధమ్మా పచ్చయతో జాయన్తి, న హేత్థ వేదగూ ఉపలబ్భతీ’’తి.

‘‘కల్లోసి, భన్తే నాగసేనా’’తి.

వేదగూపఞ్హో ఛట్ఠో.