౭. చక్ఖువిఞ్ఞాణాదిపఞ్హో

౭. రాజా ఆహ ‘‘భన్తే నాగసేన, యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీ’’తి? ‘‘ఆమ, మహారాజ, యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, భన్తే నాగసేన, పఠమం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా మనోవిఞ్ఞాణం, ఉదాహు మనోవిఞ్ఞాణం పఠమం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘పఠమం, మహారాజ, చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి.

‘‘కిం ను ఖో, భన్తే నాగసేన, చక్ఖువిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థాహం ఉప్పజ్జామి, త్వమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జాహీ’తి, ఉదాహు మనోవిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థ త్వం ఉప్పజ్జిస్ససి, అహమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జిస్సామీ’’’తి? ‘‘న హి, మహారాజ, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహీ’’తి.

‘‘కథం, భన్తే నాగసేన, యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీ’’తి? ‘‘నిన్నత్తా చ, మహారాజ, ద్వారత్తా చ చిణ్ణత్తా చ సముదాచరితత్తా చా’’తి.

‘‘కథం, భన్తే నాగసేన, నిన్నత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి? ఓపమ్మం కరోహీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, దేవే వస్సన్తే కతమేన ఉదకం గచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, నిన్నం, తేన గచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘అథాపరేన సమయేన దేవో వస్సేయ్య, కతమేన తం ఉదకం గచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘యేన, భన్తే, పురిమం ఉదకం గతం, తమ్పి తేన గచ్ఛేయ్యా’’తి.

‘‘కిం నుం ఖో, మహారాజ, పురిమం ఉదకం పచ్ఛిమం ఉదకం ఆణాపేతి ‘యేనాహం గచ్ఛామి, త్వమ్పి తేన గచ్ఛాహీ’తి, పచ్ఛిమం వా ఉదకం పురిమం ఉదకం ఆణాపేతి ‘యేన త్వం గచ్ఛిస్ససి, అహమ్పి తేన గచ్ఛిస్సామీ’’’తి. ‘‘న హి, భన్తే, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, నిన్నత్తా గచ్ఛన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, నిన్నత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి, న చక్ఖువిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థాహం ఉప్పజ్జామి, త్వమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జాహీ’తి, నాపి మనోవిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థ త్వం ఉప్పజ్జిస్ససి, అహమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జిస్సామీ’తి, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, నిన్నత్తా ఉప్పజ్జన్తీ’’’తి.

‘‘కథం, భన్తే నాగసేన, ద్వారత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి? అపేపమ్మం కరోహీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, రఞ్ఞో పచ్చన్తిమం నగరం అస్స దళ్హపాకారతోరణం ఏకద్వారం, తతో పురిసో నిక్ఖమితుకామో భవేయ్య, కతమేన నిక్ఖమేయ్యా’’తి? ‘‘ద్వారేన, భన్తే, నిక్ఖమేయ్యా’’తి. ‘‘అథాపరో పురిసో నిక్ఖమితుకామో భవేయ్య, కతమేన సో నిక్ఖమేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, పురిమో పురిసో నిక్ఖన్తో, సోపి తేన నిక్ఖమేయ్యా’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, మహారాజ, పురిమో పురిసో పచ్ఛిమం పురిసం ఆణాపేతి ‘యేనాహం గచ్ఛామి, త్వమ్పి తేన గచ్ఛాహీ’తి, పచ్ఛిమో వా పురిసో పురిమం పురిసం ఆణాపేతి ‘యేన త్వం గచ్ఛిస్ససి, అహమ్పి తేన గచ్ఛిస్సామీ’తి. ‘‘న హి, భన్తే, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, ద్వారత్తా గచ్ఛన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ద్వారత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి, న చక్ఖువిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థాహం ఉప్పజ్జామి, త్వమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జాహీ’తి, నాపి మనోవిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థ త్వం ఉప్పజ్జిస్ససి, అహమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జిస్సామీ’తి, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, ద్వారత్తా ఉప్పజ్జన్తీ’’తి.

‘‘కథం, భన్తే నాగసేన, చిణ్ణత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి?ఓపమ్మం కరోహీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పఠమం ఏకం సకటం గచ్ఛేయ్య, అథ దుతియం సకటం కతమేన గచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, పురిమం సకటం గతం, తమ్పి తేన గచ్ఛేయ్యా’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, మహారాజ, పురిమం సకటం పచ్ఛిమం సకటం ఆణాపేతి ‘యేనాహం గచ్ఛామి, త్వమ్పి తేన గచ్ఛాహీ’తి, పచ్ఛిమం వా సకటం పురిమం సకటం ఆణాపేతి ‘యేన త్వం గచ్ఛిస్ససి, అహమ్పి తేన గచ్ఛిస్సామీ’’’తి. ‘‘న హి, భన్తే, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, చిణ్ణత్తా గచ్ఛన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, చిణ్ణత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి, న చక్ఖువిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థాహం ఉప్పజ్జామి, త్వమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జాహీ’తి, నాపి మనోవిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థ త్వం ఉప్పజ్జిస్ససి, అహమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జిస్సామీ’తి, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, చిణ్ణత్తా ఉప్పజ్జన్తీ’’తి.

‘‘కథం, భన్తే నాగసేన, సముదాచరితత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి? ఓపమ్మం కరోహీ’’తి. ‘‘యథా, మహారాజ, ముద్దాగణనాసఙ్ఖ్యాలేఖాసిప్పట్ఠానేసు ఆదికమ్మికస్స దన్ధాయనా భవతి, అథాపరేన సమయేన నిసమ్మకిరియాయ సముదాచరితత్తా అదన్ధాయనా భవతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సముదాచరితత్తా యత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతి, న చక్ఖువిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థాహం ఉప్పజ్జామి, త్వమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జాహీ’తి, నాపి మనోవిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఆణాపేతి ‘యత్థ త్వం ఉప్పజ్జిస్ససి, అహమ్పి తత్థ ఉప్పజ్జిస్సామీ’తి, అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, సముదాచరితత్తా ఉప్పజ్జన్తీ’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, యత్థ సోతవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీతి…పే… యత్థ ఘానవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి…పే… యత్థ జివ్హావిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి …పే… యత్థ కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీ’’తి? ‘‘ఆమ, మహారాజ, యత్థ కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తత్థ మనోవిఞ్ఞాణమ్పి ఉప్పజ్జతీ’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, భన్తే నాగసేన, పఠమం కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా మనోవిఞ్ఞాణం, ఉదాహు మనోవిఞ్ఞాణం పఠమం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా కాయవిఞ్ఞాణ’’న్తి? ‘‘కాయవిఞ్ఞాణం, మహారాజ, పఠమం ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి.

‘‘కిం ను ఖో, భన్తే నాగసేన,…పే… అనాలాపో తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి, సముదాచరితత్తా ఉప్పజ్జన్తీ’’తి.

‘‘కల్లోసి, భన్తే నాగసేనా’’తి.

చక్ఖువిఞ్ఞాణాదిపఞ్హో సత్తమో.