౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౫౨. తేన సమయేనాతి సాసఙ్కసిక్ఖాపదం. తత్థ వుత్థవస్సా ఆరఞ్ఞకేసూతి తే పుబ్బేపి అరఞ్ఞేయేవ విహరింసు. దుబ్బలచీవరత్తా పన పచ్చయవసేన గామన్తసేనాసనే వస్సం వసిత్వా నిట్ఠితచీవరా హుత్వా ‘‘ఇదాని నిప్పలిబోధా సమణధమ్మం కరిస్సామా’’తి ఆరఞ్ఞకేసు సేనాసనేసు విహరన్తి. కత్తికచోరకాతి కత్తికమాసే చోరా. పరిపాతేన్తీతి ఉపద్దవన్తి, తత్థ తత్థ ఆధావిత్వా ఉత్తాసేన్తి పలాపేన్తి. అన్తరఘరే నిక్ఖిపితున్తి అన్తోగామే నిక్ఖిపితుం. భగవా యస్మా పచ్చయా నామ ధమ్మేన సమేన దుల్లభా, సల్లేఖవా హి భిక్ఖు మాతరమ్పి విఞ్ఞాపేతుం న సక్కోతి. తస్మా చీవరగుత్తత్థం అన్తరఘరే నిక్ఖిపితుం అనుజానాతి. భిక్ఖూనం పన అనురూపత్తా అరఞ్ఞవాసం న పటిక్ఖిపి.

౬౫౩. ఉపవస్సం ఖో పనాతి ఏత్థ ఉపవస్సన్తి ఉపవస్స; ఉపవసిత్వాతి వుత్తం హోతి. ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు వియ హి ఏత్థ అనునాసికో దట్ఠబ్బో. వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చాతి అత్థో. ఇమస్స చ పదస్స ‘‘తథారూపేసు భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. కిం వుత్తం హోతి? వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చ తతో పరం పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమపరియోసానకాలం యాని ఖో పన తాని ఆరఞ్ఞకాని సేనాసనాని సాసఙ్కసమ్మతాని సప్పటిభయాని; తథారూపేసు భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో ఆకఙ్ఖమానో తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి. యస్మా పన యో వస్సం ఉపగన్త్వా యావ పఠమకత్తికపుణ్ణమం వసతి, సో వుట్ఠవస్సానం అబ్భన్తరో హోతి, తస్మా ఇదం అతిగహనం బ్యఞ్జనవిచారణం అకత్వా పదభాజనే కేవలం చీవరనిక్ఖేపారహం పుగ్గలం దస్సేతుం ‘‘వుట్ఠవస్సాన’’న్తి వుత్తం. తస్సాపి ‘‘భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. అయఞ్హి ఏత్థ అత్థో ‘‘వుట్ఠవస్సానం భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో’’తి ఏవరూపానం భిక్ఖూనం అబ్భన్తరే యో కోచి భిక్ఖూతి వుత్తం హోతి.

అరఞ్ఞలక్ఖణం అదిన్నాదానవణ్ణనాయం వుత్తం. అయం పన విసేసో – సచే విహారో పరిక్ఖిత్తో హోతి, పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఇన్దఖీలతో అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో పట్ఠాయ యావ విహారపరిక్ఖేపా మినితబ్బం. సచే విహారో అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యం సబ్బపఠమం సేనాసనం వా భత్తసాలా వా ధువసన్నిపాతట్ఠానం వా బోధివా చేతియం వా దూరే చేపి సేనాసనతో హోతి, తం పరిచ్ఛేదం కత్వా మినితబ్బం. సచేపి ఆసన్నే గామో హోతి, విహారే ఠితేహి ఘరమానుసకానం సద్దో సూయతి, పబ్బతనదీఆదీహి పన అన్తరితత్తా న సక్కా ఉజుం గన్తుం, యో చస్స పకతిమగ్గో హోతి, సచేపి నావాయ సఞ్చరితబ్బో, తేన మగ్గేన గామతో పఞ్చధనుసతికం గహేతబ్బం. యో ఆసన్నగామస్స అఙ్గసమ్పాదనత్థం తతో తతో మగ్గం పిదహతి, అయం ‘‘ధుతఙ్గచోరో’’తి వేదితబ్బో.

సాసఙ్కసమ్మతానీతి ‘‘సాసఙ్కానీ’’తి సమ్మతాని; ఏవం సఞ్ఞాతానీతి అత్థో. పదభాజనే పన యేన కారణేన తాని సాసఙ్కసమ్మతాని, తం దస్సేతుం ‘‘ఆరామే ఆరామూపచారే’’తిఆది వుత్తం.

సహ పటిభయేన సప్పటిభయాని, సన్నిహితబలవభయానీతి అత్థో. పదభాజనే పన యేన కారణేన తాని సప్పటిభయాని; తం దస్సేతుం ‘‘ఆరామే ఆరామూపచారే’’తిఆది వుత్తం.

సమన్తా గోచరగామే నిక్ఖిపేయ్యాతి ఆరఞ్ఞకస్స సేనాసనస్స సమన్తా సబ్బదిసాభాగేసు అత్తనా అభిరుచితే గోచరగామే సతియా అఙ్గసమ్పత్తియా నిక్ఖిపేయ్య.

తత్రాయం అఙ్గసమ్పత్తి – పురిమికాయ ఉపగన్త్వా మహాపవారణాయ పవారితో హోతి, ఇదమేకం అఙ్గం. సచే పచ్ఛిమికాయ వా ఉపగతో హోతి ఛిన్నవస్సో వా, నిక్ఖిపితుం న లభతి. కత్తికమాసోయేవ హోతి, ఇదం దుతియం అఙ్గం. కత్తికమాసతో పరం న లభతి, పఞ్చధనుసతికం పచ్ఛిమమేవ పమాణయుత్తం సేనాసనం హోతి, ఇదం తతియం అఙ్గం. ఊనప్పమాణే వా గావుతతో అతిరేకప్పమాణే వా న లభతి, యత్ర హి పిణ్డాయ చరిత్వా పున విహారం భత్తవేలాయం సక్కా ఆగన్తుం, తదేవ ఇధ అధిప్పేతం. నిమన్తితో పన అద్ధయోజనమ్పి యోజనమ్పి గన్త్వా వసితుం పచ్చేతి, ఇదమప్పమాణం. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవ హోతి, ఇదం చతుత్థం అఙ్గం. అనాసఙ్కఅప్పటిభయే హి అఙ్గయుత్తేపి సేనాసనే వసన్తో నిక్ఖిపితుం న లభతీతి.

అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యా ఉదోసితసిక్ఖాపదే కోసమ్బకసమ్ముతి (పారా. ౪౭౫) అనుఞ్ఞాతా తస్సా సమ్ముతియా అఞ్ఞత్ర; సచే సా లద్ధా హోతి, ఛారత్తాతిరేకమ్పి విప్పవసితుం వట్టతి.

పున గామసీమం ఓక్కమిత్వాతి సచే గోచరగామతో పురత్థిమాయ దిసాయ సేనాసనం; అయఞ్చ పచ్ఛిమదిసం గతో హోతి, సేనాసనం ఆగన్త్వా సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేతుం అసక్కోన్తేన గామసీమమ్పి ఓక్కమిత్వా సభాయం వా యత్థ కత్థచి వా వసిత్వా చీవరప్పవత్తిం ఞత్వా పక్కమితుం వట్టతీతి అత్థో. ఏవం అసక్కోన్తేన తత్థేవ ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బం, అతిరేకచీవరట్ఠానే ఠస్సతీతి. సేసం ఉత్తానమేవ.

కథినసముట్ఠానం – కాయవాచతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, అకిరియా, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మవచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.