౧౦. కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౯౩. తేన సమయేనాతి కయవిక్కయసిక్ఖాపదం. తత్థ కతి హిపి త్యాయన్తి కతి తే అయం, హికారో పనేత్థ పదపూరణో, పికారో గరహాయం, అయం దుబ్బలసఙ్ఘాటి తవ కతి దివసాని భవిస్సతీతి అత్థో. అథ వా కతిహమ్పి త్యాయన్తిపి పాఠో. తత్థ కతిహన్తి కతి అహాని, కతి దివసానీతి వుత్తం హోతి. సేసం వుత్తనయమేవ. కతిహిపి మ్యాయన్తి ఇదమ్పి ఏతేనేవ నయేన వేదితబ్బం. గిహీపి నం గిహిస్సాతి ఏత్థ నన్తి నామత్థే నిపాతో, గిహీ నామ గిహిస్సాతి వుత్తం హోతి.

౫౯౪. నానప్పకారకన్తి చీవరాదీనం కప్పియభణ్డానం వసేన అనేకవిధం. తేనేవస్స పదభాజనే చీవరం ఆదిం కత్వా దసికసుత్తపరియోసానం కప్పియభణ్డమేవ దస్సితం. అకప్పియభణ్డపరివత్తనఞ్హి కయవిక్కయసఙ్గహం న గచ్ఛతి. కయవిక్కయన్తి కయఞ్చేవ విక్కయఞ్చ. ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తిఆదినా హి నయేన పరస్స కప్పియభణ్డం గణ్హన్తో కయం సమాపజ్జతి, అత్తనో కప్పియభణ్డం దేన్తో విక్కయం.

౫౯౫. అజ్ఝాచరతీతి అభిభవిత్వా చరతి, వీతిక్కమవాచం భాసతీతి అత్థో. యతో కయితఞ్చ హోతి విక్కయితఞ్చాతి యదా కయితఞ్చ హోతి పరభణ్డం అత్తనో హత్థగతం కరోన్తేన, విక్కీతఞ్చ అత్తనో భణ్డం పరహత్థగతం కరోన్తేన. ‘‘ఇమినా ఇమ’’న్తిఆదివచనానురూపతో పన పాఠే పఠమం అత్తనో భణ్డం దస్సితం.

నిస్సజ్జితబ్బన్తి ఏవం పరస్స హత్థతో కయవసేన గహితకప్పియభణ్డం నిస్సజ్జితబ్బం. అయఞ్హి కయవిక్కయో ఠపేత్వా పఞ్చ సహధమ్మికే అవసేసేహి గిహిపబ్బజితేహి అన్తమసో మాతాపితూహిపి సద్ధిం న వట్టతి.

తత్రాయం వినిచ్ఛయో – వత్థేన వా వత్థం హోతు భత్తేన వా భత్తం, యం కిఞ్చి కప్పియం ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తి వదతి, దుక్కటం. ఏవం వత్వా మాతుయాపి అత్తనో భణ్డం దేతి, దుక్కటం. ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తి వుత్తో వా ‘‘ఇమం దేహి, ఇమం తే దస్సామీ’’తి వత్వా వా మాతుయాపి భణ్డం అత్తనా గణ్హాతి, దుక్కటం. అత్తనో భణ్డే పరహత్థం పరభణ్డే చ అత్తనో హత్థం సమ్పత్తే నిస్సగ్గియం. మాతరం పన పితరం వా ‘‘ఇమం దేహీ’’తి వదతో విఞ్ఞత్తి న హోతి. ‘‘ఇమం గణ్హాహీ’’తి వదతో సద్ధాదేయ్యవినిపాతనం న హోతి. అఞ్ఞాతకం ‘‘ఇమం దేహీ’’తి వదతో విఞ్ఞత్తి హోతి. ‘‘ఇమం గణ్హాహీ’’తి వదతో సద్ధాదేయ్యవినిపాతనం హోతి. ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తి కయవిక్కయం ఆపజ్జతో నిస్సగ్గియం. తస్మా కప్పియభణ్డం పరివత్తేన్తేన మాతాపితూహిపి సద్ధిం కయవిక్కయం అఞ్ఞాతకేహి సద్ధిం తిస్సో ఆపత్తియో మోచేన్తేన పరివత్తేతబ్బం.

తత్రాయం పరివత్తనవిధి – భిక్ఖుస్స పాథేయ్యతణ్డులా హోన్తి, సో అన్తరామగ్గే భత్తహత్థం పురిసం దిస్వా ‘‘అమ్హాకం తణ్డులా అత్థి, న చ నో ఇమేహి అత్థో, భత్తేన పన అత్థో’’తి వదతి. పురిసో తణ్డులే గహేత్వా భత్తం దేతి, వట్టతి. తిస్సోపి ఆపత్తియో న హోన్తి. అన్తమసో నిమిత్తకమ్మమత్తమ్పి న హోతి. కస్మా? మూలస్స అత్థితాయ. పరతో చ వుత్తమేవ ‘‘ఇదం అమ్హాకం అత్థి, అమ్హాకఞ్చ ఇమినా చ ఇమినా చ అత్థోతి భణతీ’’తి. యో పన ఏవం అకత్వా ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’’తి పరివత్తేతి; యథావత్థుకమేవ. విఘాసాదం దిస్వా ‘‘ఇమం ఓదనం భుఞ్జిత్వా, రజనం వా దారూని వా ఆహరా’’తి వదతి, రజనఛల్లిగణనాయ దారుగణనాయ చ నిస్సగ్గియాని హోన్తి. ‘‘ఇమం ఓదనం భుఞ్జిత్వా ఇదం నామ కరోథా’’తి దన్తకారాదీహి సిప్పికేహి ధమకరణాదీసు తం తం పరిక్ఖారం కారేతి, రజకేహి వా వత్థం ధోవాపేతి; యథావత్థుకమేవ. న్హాపితేన కేసే ఛిన్దాపేతి, కమ్మకారేహి నవకమ్మం కారేతి; యథావత్థుకమేవ. సచే పన ‘‘ఇదం భత్తం భుఞ్జిత్వా ఇదం కరోథా’’తి న వదతి ‘‘ఇదం భత్తం భుఞ్జ భుత్తోసి భుఞ్జిస్ససి, ఇదం నామ కరోహీ’’తి వదతి, వట్టతి. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి వత్థధోవనే వా కేసచ్ఛేదనే వా భూమిసోధనాదినవకమ్మే వా పరభణ్డం అత్తనో హత్థగతం నిస్సజ్జితబ్బం నామ నత్థి. మహాఅట్ఠకథాయం పన దళ్హం కత్వా వుత్తత్తా న సక్కా ఏతం పటిక్ఖిపితుం, తస్మా యథా నిస్సగ్గియవత్థుమ్హి పరిభుత్తే వా నట్ఠే వా పాచిత్తియం దేసేతి, ఏవమిధాపి దేసేతబ్బం.

౫౯౬. కయవిక్కయే కయవిక్కయసఞ్ఞీతిఆదిమ్హి యో కయవిక్కయం సమాపజ్జతి, సో తస్మిం కయవిక్కయసఞ్ఞీ వా భవతు వేమతికో వా, న కయవిక్కయసఞ్ఞీ వా నిస్సగ్గియపాచిత్తియమేవ. చూళత్తికే ద్వీసు పదేసు దుక్కటమేవాతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో.

౫౯౭. అగ్ఘం పుచ్ఛతీతి ‘‘అయం తవ పత్తో కిం అగ్ఘతీ’’తి పుచ్ఛతి. ‘‘ఇదం నామా’’తి వుత్తే పన సచే తస్స కప్పియభణ్డం మహగ్ఘం హోతి, ఏవఞ్చ నం పటివదతి ‘‘ఉపాసక, మమ ఇదం వత్థు మహగ్ఘం, తవ పత్తం అఞ్ఞస్స దేహీ’’తి. తం సుత్వా ఇతరో ‘‘అఞ్ఞం థాలకమ్పి దస్సామీ’’తి వదతి గణ్హితుం వట్టతి, ‘‘ఇదం అమ్హాకం అత్థీ’’తి వుత్తలక్ఖణే పతతి. సచే సో పత్తో మహగ్ఘో, భిక్ఖునో వత్థు అప్పగ్ఘం, పత్తసామికో చస్స అప్పగ్ఘభావం న జానాతి, పత్తో న గహేతబ్బో, ‘‘మమ వత్థు అప్పగ్ఘ’’న్తి ఆచిక్ఖితబ్బం. మహగ్ఘభావం ఞత్వా వఞ్చేత్వా గణ్హన్తో హి గహితభణ్డం అగ్ఘాపేత్వా కారేతబ్బతం ఆపజ్జతి. సచే పత్తసామికో ‘‘హోతు, భన్తే, సేసం మమ పుఞ్ఞం భవిస్సతీ’’తి దేతి, వట్టతి.

కప్పియకారకస్స ఆచిక్ఖతీతి యస్స హత్థతో భణ్డం గణ్హాతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం అన్తమసో తస్స పుత్తభాతికమ్పి కప్పియకారకం కత్వా ‘‘ఇమినా ఇమం నామ గహేత్వా దేహీ’’తి ఆచిక్ఖతి. సో చే ఛేకో హోతి, పునప్పునం అపనేత్వా వివదిత్వా గణ్హాతి, తుణ్హీభూతేన ఠాతబ్బం. నో చే ఛేకో హోతి, న జానాతి గహేతుం, వాణిజకో తం వఞ్చేతి, ‘‘మా గణ్హా’’తి వత్తబ్బో.

ఇదం అమ్హాకన్తిఆదిమ్హి ‘‘ఇదం పటిగ్గహితం తేలం వా సప్పి వా అమ్హాకం అత్థి, అమ్హాకఞ్చ అఞ్ఞేన అప్పటిగ్గహితకేన అత్థో’’తి భణతి. సచే సో తం గహేత్వా అఞ్ఞం దేతి, పఠమం అత్తనో తేలం న మినాపేతబ్బం. కస్మా? నాళియఞ్హి అవసిట్ఠతేలం హోతి, తం పచ్ఛా మినన్తస్స అప్పటిగ్గహితకం దూసేయ్యాతి. సేసం ఉత్తానమేవ.

ఛసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మవచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో కోసియవగ్గో దుతియో.