౧. పఠమపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౫౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి…పే… సాళ్హో మిగారనత్తాతి ఏత్థ సాళ్హోతి తస్స నామం; మిగారమాతుయా పన నత్తా హోతి, తేన వుత్తం – ‘‘మిగారనత్తా’’తి. నవకమ్మికన్తి నవకమ్మాధిట్ఠాయికం. పణ్డితాతి పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతా. బ్యత్తాతి వేయ్యత్తికేన సమన్నాగతా. మేధావినీతి పాళిగ్గహణే సతిపుబ్బఙ్గమాయ పఞ్ఞాయ అత్థగ్గహణే పఞ్ఞాపుబ్బఙ్గమాయ సతియా సమన్నాగతా. దక్ఖాతి ఛేకా; అవిరజ్ఝిత్వా సీఘం కత్తబ్బకారినీతి అత్థో. అనలసాతి ఆలసియవిరహితా. తత్రుపాయాయాతి తేసు తేసు కమ్మేసు ఉపాయభూతాయ. వీమంసాయాతి కత్తబ్బకమ్ముపపరిక్ఖాయ. సమన్నాగతాతి సమ్పయుత్తా. అలం కాతున్తి సమత్థా తం తం కమ్మం కాతుం. అలం సంవిధాతున్తి ఏవఞ్చ ఏవఞ్చ ఇదం హోతూతి ఏవం సంవిదహితుమ్పి సమత్థా. కతాకతం జానితున్తి కతఞ్చ అకతఞ్చ జానితుం. తేతి తే ఉభో; సా చ సున్దరీనన్దా సో చ సాళ్హోతి అత్థో. భత్తగ్గేతి పరివేసనట్ఠానే. నికూటేతి కోణసదిసం కత్వా దస్సితే గమ్భీరే. విస్సరో మే భవిస్సతీతి విరూపో మే సరో భవిస్సతి; విప్పకారసద్దో భవిస్సతీతి అత్థో. పతిమానేన్తీతి అపేక్ఖమానా. క్యాహన్తి కిం అహం. జరాదుబ్బలాతి జరాయ దుబ్బలా. చరణగిలానాతి పాదరోగేన సమన్నాగతా.

౬౫౭-౮. అవస్సుతాతి కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా; తిన్తా కిలిన్నాతి అత్థో. పదభాజనే పనస్స తమేవ రాగం గహేత్వా ‘‘సారత్తా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సారత్తాతి వత్థం వియ రఙ్గజాతేన కాయసంసగ్గరాగేన సుట్ఠు రత్తా. అపేక్ఖవతీతి తస్సేవ రాగస్స వసేన తస్మిం పురిసే పవత్తాయ అపేక్ఖాయ సమన్నాగతా. పటిబద్ధచిత్తాతి తేన రాగేన తస్మిం పురిసే బన్ధిత్వా ఠపితచిత్తా వియ. ఏస నయో దుతియపదవిభఙ్గేపి. పురిసపుగ్గలస్సాతి పురిససఙ్ఖాతస్స పుగ్గలస్స. అధక్ఖకన్తి అక్ఖకానం అధో. ఉబ్భజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలానం ఉపరి. పదభాజనే పన పదపటిపాటియా ఏవ ‘‘హేట్ఠక్ఖకం ఉపరిజాణుమణ్డల’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ చ ఉబ్భకప్పరమ్పి ఉబ్భజాణుమణ్డలేనేవ సఙ్గహితం. సేసం మహావిభఙ్గే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. పురిమాయో ఉపాదాయాతి సాధారణపారాజికేహి పారాజికాయో చతస్సో ఉపాదాయాతి అత్థో. ఉబ్భజాణుమణ్డలికాతి ఇదం పన ఇమిస్సా పారాజికాయ నామమత్తం, తస్మా పదభాజనే న విచారితం.

౬౫౯. ఏవం ఉద్దిట్ఠసిక్ఖాపదం పదానుక్కమేన విభజిత్వా ఇదాని అవస్సుతాదిభేదేన ఆపత్తిభేదం దస్సేతుం ‘‘ఉభతోఅవస్సుతే’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఉభతోఅవస్సుతేతి ఉభతోఅవస్సవే; భిక్ఖునియా చేవ పురిసస్స చ కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతభావే సతీతి అత్థో. కాయేన కాయం ఆమసతీతి భిక్ఖునీ యథాపరిచ్ఛిన్నేన కాయేన పురిసస్స యంకిఞ్చి కాయం పురిసో వా యేన కేనచి కాయేన భిక్ఖునియా యథాపరిచ్ఛిన్నం కాయం ఆమసతి, ఉభయథాపి భిక్ఖునియా పారాజికం. కాయేన కాయపటిబద్ధన్తి వుత్తప్పకారేనేవ అత్తనో కాయేన పురిసస్స కాయపటిబద్ధం. ఆమసతీతి ఏత్థ సయం వా ఆమసతు, తస్స వా ఆమసనం సాదియతు, థుల్లచ్చయమేవ. కాయపటిబద్ధేన కాయన్తి అత్తనో వుత్తప్పకారకాయపటిబద్ధేన పురిసస్స కాయం. ఆమసతీతి ఇధాపి సయం వా ఆమసతు, తస్స వా ఆమసనం సాదియతు, థుల్లచ్చయమేవ. అవసేసపదేసుపి ఇమినావ నయేన వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

సచే పన భిక్ఖు చేవ భిక్ఖునీ చ హోతి, తత్ర చే భిక్ఖునీ ఆమసతి, భిక్ఖు నిచ్చలో హుత్వా చిత్తేన సాదియతి, భిక్ఖు ఆపత్తియా న కారేతబ్బో. సచే భిక్ఖు ఆమసతి, భిక్ఖునీ నిచ్చలా హుత్వా చిత్తేనేవ అధివాసేతి, కాయఙ్గం అచోపయమానాపి పారాజికక్ఖేత్తే పారాజికేన, థుల్లచ్చయక్ఖేత్తే థుల్లచ్చయేన, దుక్కటక్ఖేత్తే దుక్కటేన కారేతబ్బా. కస్మా? ‘‘కాయసంసగ్గం సాదియేయ్యా’’తి వుత్తత్తా. అయం అట్ఠకథాసు వినిచ్ఛయో. ఏవం పన సతి కిరియాసముట్ఠానతా న దిస్సతి, తస్మా తబ్బహులనయేన సా వుత్తాతి వేదితబ్బా.

౬౬౦. ఉబ్భక్ఖకన్తి అక్ఖకానం ఉపరి. అధోజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలానం హేట్ఠా. ఏత్థ చ అధోకప్పరమ్పి అధోజాణుమణ్డలేనేవ సఙ్గహితం.

౬౬౨. ఏకతోఅవస్సుతేతి ఏత్థ కిఞ్చాపి ఏకతోతి అవిసేసేన వుత్తం, తథాపి భిక్ఖునియా ఏవ అవస్సుతే సతి అయం ఆపత్తిభేదో వుత్తోతి వేదితబ్బో.

తత్రాయం ఆదితో పట్ఠాయ వినిచ్ఛయో – భిక్ఖునీ కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా, పురిసోపి తథేవ. అధక్ఖకే ఉబ్భజాణుమణ్డలే కాయప్పదేసే కాయసంసగ్గసాదియనే సతి భిక్ఖునియా పారాజికం. భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గరాగో, పురిసస్స మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా సుద్ధచిత్తం వా హోతు, థుల్లచ్చయమేవ. భిక్ఖునియా మేథునరాగో, పురిసస్స కాయసంసగ్గరాగో వా మేథునరాగో వా గహేస్సితపేమం వా సుద్ధచిత్తం వా హోతు, దుక్కటం. భిక్ఖునియా గేహస్సితపేమం, పురిసస్స వుత్తేసు చతూసు యం వా తం వా హోతు, దుక్కటమేవ. భిక్ఖునియా సుద్ధచిత్తం, పురిసస్స వుత్తేసు చతూసు యం వా తం వా హోతు, అనాపత్తి.

సచే పన భిక్ఖు చేవ హోతి భిక్ఖునీ చ ఉభిన్నం కాయసంసగ్గరాగో, భిక్ఖుస్స సఙ్ఘాదిసేసో, భిక్ఖునియా పారాజికం. భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గరాగో, భిక్ఖుస్స మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా, భిక్ఖునియా థుల్లచ్చయం, భిక్ఖుస్స దుక్కటం. ఉభిన్నం మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా, ఉభిన్నమ్పి దుక్కటమేవ. యస్స యత్థ సుద్ధచిత్తం, తస్స తత్థ అనాపత్తి. ఉభిన్నమ్పి సుద్ధచిత్తం, ఉభిన్నమ్పి అనాపత్తి.

౬౬౩. అనాపత్తి అసఞ్చిచ్చాతిఆదీసు విరజ్ఝిత్వా వా ఆమసన్తియా అఞ్ఞవిహితాయ వా ‘‘అయం పురిసో వా ఇత్థీ వా’’తి అజానన్తియా వా తేన ఫుట్ఠాయపి తం ఫస్సం అసాదియన్తియా వా ఆమసనేపి సతి అనాపత్తి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ.

పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, ద్వివేదనన్తి.

పఠమపారాజికం.