౧. పారాజికకణ్డం (భిక్ఖునీవిభఙ్గవణ్ణనా)

యో భిక్ఖూనం విభఙ్గస్స, సఙ్గహితో అనన్తరం;

భిక్ఖునీనం విభఙ్గస్స, తస్స సంవణ్ణనాక్కమో.

పత్తో యతో తతో తస్స, అపుబ్బపదవణ్ణనం;

కాతుం పారాజికే తావ, హోతి సంవణ్ణనా అయం.

౧. పఠమపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౫౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి…పే… సాళ్హో మిగారనత్తాతి ఏత్థ సాళ్హోతి తస్స నామం; మిగారమాతుయా పన నత్తా హోతి, తేన వుత్తం – ‘‘మిగారనత్తా’’తి. నవకమ్మికన్తి నవకమ్మాధిట్ఠాయికం. పణ్డితాతి పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతా. బ్యత్తాతి వేయ్యత్తికేన సమన్నాగతా. మేధావినీతి పాళిగ్గహణే సతిపుబ్బఙ్గమాయ పఞ్ఞాయ అత్థగ్గహణే పఞ్ఞాపుబ్బఙ్గమాయ సతియా సమన్నాగతా. దక్ఖాతి ఛేకా; అవిరజ్ఝిత్వా సీఘం కత్తబ్బకారినీతి అత్థో. అనలసాతి ఆలసియవిరహితా. తత్రుపాయాయాతి తేసు తేసు కమ్మేసు ఉపాయభూతాయ. వీమంసాయాతి కత్తబ్బకమ్ముపపరిక్ఖాయ. సమన్నాగతాతి సమ్పయుత్తా. అలం కాతున్తి సమత్థా తం తం కమ్మం కాతుం. అలం సంవిధాతున్తి ఏవఞ్చ ఏవఞ్చ ఇదం హోతూతి ఏవం సంవిదహితుమ్పి సమత్థా. కతాకతం జానితున్తి కతఞ్చ అకతఞ్చ జానితుం. తేతి తే ఉభో; సా చ సున్దరీనన్దా సో చ సాళ్హోతి అత్థో. భత్తగ్గేతి పరివేసనట్ఠానే. నికూటేతి కోణసదిసం కత్వా దస్సితే గమ్భీరే. విస్సరో మే భవిస్సతీతి విరూపో మే సరో భవిస్సతి; విప్పకారసద్దో భవిస్సతీతి అత్థో. పతిమానేన్తీతి అపేక్ఖమానా. క్యాహన్తి కిం అహం. జరాదుబ్బలాతి జరాయ దుబ్బలా. చరణగిలానాతి పాదరోగేన సమన్నాగతా.

౬౫౭-౮. అవస్సుతాతి కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా; తిన్తా కిలిన్నాతి అత్థో. పదభాజనే పనస్స తమేవ రాగం గహేత్వా ‘‘సారత్తా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సారత్తాతి వత్థం వియ రఙ్గజాతేన కాయసంసగ్గరాగేన సుట్ఠు రత్తా. అపేక్ఖవతీతి తస్సేవ రాగస్స వసేన తస్మిం పురిసే పవత్తాయ అపేక్ఖాయ సమన్నాగతా. పటిబద్ధచిత్తాతి తేన రాగేన తస్మిం పురిసే బన్ధిత్వా ఠపితచిత్తా వియ. ఏస నయో దుతియపదవిభఙ్గేపి. పురిసపుగ్గలస్సాతి పురిససఙ్ఖాతస్స పుగ్గలస్స. అధక్ఖకన్తి అక్ఖకానం అధో. ఉబ్భజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలానం ఉపరి. పదభాజనే పన పదపటిపాటియా ఏవ ‘‘హేట్ఠక్ఖకం ఉపరిజాణుమణ్డల’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ చ ఉబ్భకప్పరమ్పి ఉబ్భజాణుమణ్డలేనేవ సఙ్గహితం. సేసం మహావిభఙ్గే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. పురిమాయో ఉపాదాయాతి సాధారణపారాజికేహి పారాజికాయో చతస్సో ఉపాదాయాతి అత్థో. ఉబ్భజాణుమణ్డలికాతి ఇదం పన ఇమిస్సా పారాజికాయ నామమత్తం, తస్మా పదభాజనే న విచారితం.

౬౫౯. ఏవం ఉద్దిట్ఠసిక్ఖాపదం పదానుక్కమేన విభజిత్వా ఇదాని అవస్సుతాదిభేదేన ఆపత్తిభేదం దస్సేతుం ‘‘ఉభతోఅవస్సుతే’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఉభతోఅవస్సుతేతి ఉభతోఅవస్సవే; భిక్ఖునియా చేవ పురిసస్స చ కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతభావే సతీతి అత్థో. కాయేన కాయం ఆమసతీతి భిక్ఖునీ యథాపరిచ్ఛిన్నేన కాయేన పురిసస్స యంకిఞ్చి కాయం పురిసో వా యేన కేనచి కాయేన భిక్ఖునియా యథాపరిచ్ఛిన్నం కాయం ఆమసతి, ఉభయథాపి భిక్ఖునియా పారాజికం. కాయేన కాయపటిబద్ధన్తి వుత్తప్పకారేనేవ అత్తనో కాయేన పురిసస్స కాయపటిబద్ధం. ఆమసతీతి ఏత్థ సయం వా ఆమసతు, తస్స వా ఆమసనం సాదియతు, థుల్లచ్చయమేవ. కాయపటిబద్ధేన కాయన్తి అత్తనో వుత్తప్పకారకాయపటిబద్ధేన పురిసస్స కాయం. ఆమసతీతి ఇధాపి సయం వా ఆమసతు, తస్స వా ఆమసనం సాదియతు, థుల్లచ్చయమేవ. అవసేసపదేసుపి ఇమినావ నయేన వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

సచే పన భిక్ఖు చేవ భిక్ఖునీ చ హోతి, తత్ర చే భిక్ఖునీ ఆమసతి, భిక్ఖు నిచ్చలో హుత్వా చిత్తేన సాదియతి, భిక్ఖు ఆపత్తియా న కారేతబ్బో. సచే భిక్ఖు ఆమసతి, భిక్ఖునీ నిచ్చలా హుత్వా చిత్తేనేవ అధివాసేతి, కాయఙ్గం అచోపయమానాపి పారాజికక్ఖేత్తే పారాజికేన, థుల్లచ్చయక్ఖేత్తే థుల్లచ్చయేన, దుక్కటక్ఖేత్తే దుక్కటేన కారేతబ్బా. కస్మా? ‘‘కాయసంసగ్గం సాదియేయ్యా’’తి వుత్తత్తా. అయం అట్ఠకథాసు వినిచ్ఛయో. ఏవం పన సతి కిరియాసముట్ఠానతా న దిస్సతి, తస్మా తబ్బహులనయేన సా వుత్తాతి వేదితబ్బా.

౬౬౦. ఉబ్భక్ఖకన్తి అక్ఖకానం ఉపరి. అధోజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలానం హేట్ఠా. ఏత్థ చ అధోకప్పరమ్పి అధోజాణుమణ్డలేనేవ సఙ్గహితం.

౬౬౨. ఏకతోఅవస్సుతేతి ఏత్థ కిఞ్చాపి ఏకతోతి అవిసేసేన వుత్తం, తథాపి భిక్ఖునియా ఏవ అవస్సుతే సతి అయం ఆపత్తిభేదో వుత్తోతి వేదితబ్బో.

తత్రాయం ఆదితో పట్ఠాయ వినిచ్ఛయో – భిక్ఖునీ కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా, పురిసోపి తథేవ. అధక్ఖకే ఉబ్భజాణుమణ్డలే కాయప్పదేసే కాయసంసగ్గసాదియనే సతి భిక్ఖునియా పారాజికం. భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గరాగో, పురిసస్స మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా సుద్ధచిత్తం వా హోతు, థుల్లచ్చయమేవ. భిక్ఖునియా మేథునరాగో, పురిసస్స కాయసంసగ్గరాగో వా మేథునరాగో వా గహేస్సితపేమం వా సుద్ధచిత్తం వా హోతు, దుక్కటం. భిక్ఖునియా గేహస్సితపేమం, పురిసస్స వుత్తేసు చతూసు యం వా తం వా హోతు, దుక్కటమేవ. భిక్ఖునియా సుద్ధచిత్తం, పురిసస్స వుత్తేసు చతూసు యం వా తం వా హోతు, అనాపత్తి.

సచే పన భిక్ఖు చేవ హోతి భిక్ఖునీ చ ఉభిన్నం కాయసంసగ్గరాగో, భిక్ఖుస్స సఙ్ఘాదిసేసో, భిక్ఖునియా పారాజికం. భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గరాగో, భిక్ఖుస్స మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా, భిక్ఖునియా థుల్లచ్చయం, భిక్ఖుస్స దుక్కటం. ఉభిన్నం మేథునరాగో వా గేహస్సితపేమం వా, ఉభిన్నమ్పి దుక్కటమేవ. యస్స యత్థ సుద్ధచిత్తం, తస్స తత్థ అనాపత్తి. ఉభిన్నమ్పి సుద్ధచిత్తం, ఉభిన్నమ్పి అనాపత్తి.

౬౬౩. అనాపత్తి అసఞ్చిచ్చాతిఆదీసు విరజ్ఝిత్వా వా ఆమసన్తియా అఞ్ఞవిహితాయ వా ‘‘అయం పురిసో వా ఇత్థీ వా’’తి అజానన్తియా వా తేన ఫుట్ఠాయపి తం ఫస్సం అసాదియన్తియా వా ఆమసనేపి సతి అనాపత్తి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ.

పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, ద్వివేదనన్తి.

పఠమపారాజికం.

౨. దుతియపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౬౪. దుతియే పారాజికే – కచ్చి నో సాతి కచ్చి ను సా. అవణ్ణోతి అగుణో. అకిత్తీతి నిన్దా. అయసోతి పరివారవిపత్తి; పరమ్ముఖగరహా వా.

౬౬౫. వజ్జపటిచ్ఛాదికాతి ఇదమ్పి ఇమిస్సా పారాజికాయ నామమత్తమేవ, తస్మా పదభాజనే న విచారితం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

౬౬౬. సా వా ఆరోచేతీతి యా పారాజికం ఆపన్నా, సా సయం ఆరోచేతి. అట్ఠన్నం పారాజికానం అఞ్ఞతరన్తి భిక్ఖూహి సాధారణానం చతున్నం అసాధారణానఞ్చ చతున్నమేవ అఞ్ఞతరం. ఇదఞ్చ పారాజికం పచ్ఛా పఞ్ఞత్తం, తస్మా ‘‘అట్ఠన్న’’న్తి విభఙ్గే వుత్తం. పురిమేన పన సద్ధిం యుగళత్తా ఇమస్మిం ఓకాసే ఠపితన్తి వేదితబ్బం. ధురం నిక్ఖిత్తమత్తేతి ధురే నిక్ఖిత్తమత్తే. విత్థారకథా పనేత్థ సప్పాణకవగ్గమ్హి దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. తత్ర హి పాచిత్తియం, ఇధ పారాజికన్తి అయమేవ విసేసో. సేసం తాదిసమేవ. వజ్జపటిచ్ఛాదికాతి ఇదమ్పిఇమిస్సా పారాజికాయ నామమత్థామేవ, తస్మా పదభాజనే న విచారితం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

ధురనిక్ఖేపసముట్ఠానం – కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠాతి, అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

దుతియపారాజికం.

౩. తతియపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౬౯. తతియే – ధమ్మేనాతి భూతేన వత్థునా. వినయేనాతి చోదేత్వా సారేత్వా. పదభాజనం పనస్స ‘‘యేన ధమ్మేన యేన వినయేన ఉక్ఖిత్తో సుఉక్ఖిత్తో హోతీ’’తి ఇమంఅధిప్పాయమత్తం దస్సేతుం వుత్తం. సత్థుసాసనేనాతి ఞత్తిసమ్పదాయ చేవ అనుసావనసమ్పదాయ చ. పదభాజనే పనస్స ‘‘జినసాసనేన బుద్ధసాసనేనా’’తి వేవచనమత్తమేవ వుత్తం. సఙ్ఘం వా గణం వాతిఆదీసు యేన సఙ్ఘేన కమ్మం కతం, తం సఙ్ఘం వా తత్థ సమ్బహులపుగ్గలసఙ్ఖాతం గణం వా, ఏకపుగ్గలం వా తం కమ్మం వా న ఆదియతి, న అనువత్తతి, న తత్థ ఆదరం జనేతీతి అత్థో. సమానసంవాసకా భిక్ఖూ వుచ్చన్తి సహాయా, సో తేహి సద్ధిం నత్థీతి ఏత్థ ‘‘ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో సమసిక్ఖతా’’తి అయం తావ సంవాసో; సమానో సంవాసో ఏతేసన్తి సమానసంవాసకా.ఏవరూపా భిక్ఖూ భిక్ఖుస్స తస్మిం సంవాసే సహ అయనభావేన సహాయాతి వుచ్చన్తి. ఇదాని యేన సంవాసేన తే సమానసంవాసకాతి వుత్తా, సో సంవాసో తస్స ఉక్ఖిత్తకస్స తేహి సద్ధిం నత్థి. యేహి చ సద్ధిం తస్స సో సంవాసో నత్థి, న తేన తే భిక్ఖూ అత్తనో సహాయా కతా హోన్తి. తస్మా వుత్తం ‘‘సమానసంవాసకా భిక్ఖూ వుచ్చన్తి సహాయా, సో తేహి సద్ధిం నత్థి, తేన వుచ్చతి అకతసహాయో’’తి. సేసం సఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదాదీసు వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థమేవ.

సమనుభాసనసముట్ఠానం – కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠాతి, అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

తతియపారాజికం.

౪. చతుత్థపారాజికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౭౫. చతుత్థే – అవస్సుతాతి లోకస్సాదమిత్తసన్థవవసేన కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. పురిసపుగ్గలస్స హత్థగ్గహణం వాతిఆదీసు పన యం పురిసపుగ్గలేన హత్థే గహణం కతం, తం పురిసపుగ్గలస్స హత్థగ్గహణన్తి వుత్తం. ఏసేవ నయో సఙ్ఘాటికణ్ణగ్గహణేపి. హత్థగ్గహణన్తి ఏత్థ చ హత్థగ్గహణఞ్చ అఞ్ఞమ్పి అపారాజికక్ఖేత్తే గహణఞ్చ ఏకజ్ఝం కత్వా హత్థగ్గహణన్తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం. తేనేవస్స పదభాజనే ‘‘హత్థగ్గహణం వా సాదియేయ్యాతి హత్థో నామ కప్పరం ఉపాదాయ యావ అగ్గనఖా, ఏతస్స అసద్ధమ్మస్స పటిసేవనత్థాయ ఉబ్భక్ఖకం అధోజాణుమణ్డలం గహణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి వుత్తం. ఏత్థ చ అసద్ధమ్మోతి కాయసంసగ్గో వేదితబ్బో, న మేథునధమ్మో. న హి మేథునస్స సామన్తా థుల్లచ్చయం హోతి. ‘‘విఞ్ఞూ పటిబలో కాయసంసగ్గం సమాపజ్జితున్తి వచనమ్పి చేత్థ సాధకం.

‘‘తిస్సిత్థియో మేథునం తం న సేవే,

తయో పురిసే తయో చ అనరియపణ్డకే;

న చాచరే మేథునం బ్యఞ్జనస్మిం,

ఛేజ్జా సియా మేథునధమ్మపచ్చయా;

పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితా’’తి. (పరి. ౪౮౧);

ఇమాయ పరివారే వుత్తాయ సేదమోచకగాథాయ విరుజ్ఝతీతి చే? న; మేథునధమ్మస్స పుబ్బభాగత్తా. పరివారేయేవ హి ‘‘మేథునధమ్మస్స పుబ్బభాగో జానితబ్బో’’తి ‘‘వణ్ణావణ్ణో కాయసంసగ్గో దుట్ఠుల్లవాచా అత్తకామపారిచరియాగమనుప్పాదన’’న్తి ఏవం సుక్కవిస్సట్ఠిఆదీని పఞ్చ సిక్ఖాపదాని మేథునధమ్మస్స పుబ్బభాగోతి వుత్తాని. తస్మా కాయసంసగ్గో మేథునధమ్మస్స పుబ్బభాగత్తా పచ్చయో హోతి. ఇతి ఛేజ్జా సియా మేథునధమ్మపచ్చయాతి ఏత్థ ఇమినా పరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఏతేనుపాయేన సబ్బపదేసు వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. అపిచ ‘‘సఙ్కేతం వా గచ్ఛేయ్యా’’తి ఏతస్స పదభాజనే ‘‘ఇత్థన్నామం ఆగచ్ఛా’’తి. ఏవంనామకం ఠానం ఆగచ్ఛాతి అత్థో.

౬౭౬. అట్ఠమం వత్థుం పరిపూరేన్తీ అస్సమణీ హోతీతి అనులోమతో వా పటిలోమతో వా ఏకన్తరికాయ వా యేన తేన నయేన అట్ఠమం వత్థుం పరిపూరేన్తీయేవ అస్సమణీ హోతి. యా పన ఏకం వా వత్థుం సత్త వా వత్థూని సతక్ఖత్తుమ్పి పూరేతి, నేవ అస్సమణీ హోతి. ఆపన్నా ఆపత్తియో దేసేత్వా ముచ్చతి. అపిచేత్థ గణనూపికా ఆపత్తి వేదితబ్బా. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అత్థాపత్తి దేసితా గణనూపికా, అత్థాపత్తి దేసితా న గణనూపికా’’తి. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – ఇదాని నాపజ్జిస్సామీతి ధురనిక్ఖేపం కత్వా దేసితా గణనూపికా దేసితగణనం ఉపేతి పారాజికస్స అఙ్గం న హోతి. తస్మా యా ఏకం ఆపన్నా ధురనిక్ఖేపం కత్వా దేసేత్వా పున కిలేసవసేన ఆపజ్జతి, పున దేసేతి, ఏవం అట్ఠ వత్థూని పూరేన్తీపి పారాజికా న హోతి. యా పన ఆపజ్జిత్వా పునపి అఞ్ఞం వత్థుం ఆపజ్జిస్సామీతి సఉస్సాహావ దేసేతి, తస్సా సా ఆపత్తి నగణనూపికా, దేసితాపి అదేసితా హోతి, దేసితగణనం న గచ్ఛతి, పారాజికస్సేవ అఙ్గం హోతి. అట్ఠమే వత్థుమ్హి పరిపుణ్ణమత్తే పారాజికా హోతి. సేసం ఉత్తానమేవాతి.

ధురనిక్ఖేపసముట్ఠానం – కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, ద్వివేదనన్తి.

చతుత్థపారాజికం.

ఉద్దిట్ఠా ఖో అయ్యాయో అట్ఠ పారాజికా ధమ్మాతి భిక్ఖూ ఆరబ్భ పఞ్ఞత్తా సాధారణా చత్తారో ఇమే చ చత్తారోతి ఏవం పాతిమోక్ఖుద్దేసమగ్గేన ఉద్దిట్ఠా ఖో అయ్యాయో అట్ఠ పారాజికా ధమ్మాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. సేసం మహావిభఙ్గే వుత్తనయమేవాతి.

సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ భిక్ఖునీవిభఙ్గే

పారాజికకణ్డవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పారాజికకణ్డం నిట్ఠితం.