౨. కాయసుత్తవణ్ణనా

౧౮౩. దుతియే ఆహారట్ఠితికోతి పచ్చయట్ఠితికో. ఆహారం పటిచ్చాతి పచ్చయం పటిచ్చ. సుభనిమిత్తన్తి సుభమ్పి సుభనిమిత్తం, సుభస్స ఆరమ్మణమ్పి సుభనిమిత్తం. అయోనిసోమనసికారోతి అనుపాయమనసికారో ఉప్పథమనసికారో అనిచ్చే ‘‘నిచ్చ’’న్తి వా, దుక్ఖే ‘‘సుఖ’’న్తి, అనత్తని ‘‘అత్తా’’తి వా, అసుభే ‘‘సుభ’’న్తి వా, మనసికారో. తం తస్మిం సుభారమ్మణే బహులం పవత్తయతో కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి. తేన వుత్తం ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, సుభనిమిత్త’’న్తిఆది. ఏవం సబ్బనీవరణేసు యోజనా వేదితబ్బా.

పటిఘనిమిత్తన్తిఆదీసు పన పటిఘోపి పటిఘనిమిత్తం పటిఘారమ్మణమ్పి. అరతీతి ఉక్కణ్ఠితా. యం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తత్థ కతమా అరతి? పన్తేసు వా సేనాసనేసు అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేసు వా అధికుసలేసు ధమ్మేసు అరతి అరతితా అనభిరతి అనభిరమనా ఉక్కణ్ఠితా పరితస్సితా, అయం వుచ్చతి అరతీ’’తి (విభ. ౮౫౬).

తన్దీతి అతిసీతాదిపచ్చయా ఉప్పన్నం ఆగన్తుకకాయాలసియం. యస్మిం ఉప్పన్నే ‘‘అతిసీతం అతిఉణ్హం అతిచ్ఛాతోస్మి అతిధాతోస్మి అతిదూరమగ్గం గతోస్మీ’’తి వదతి, యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘తత్థ కతమా తన్ది, యా తన్దీ తన్దియనా తన్దిమనకతా ఆలస్యం ఆలస్యాయనా ఆలస్యాయితత్తం, అయం వుచ్చతి తన్దీ’’తి (విభ. ౮౫౭).

విజమ్భితాతి కిలేసవసేన కాయవినమనా. యం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తత్థ కతమా విజమ్భితా? యా కాయస్స జమ్భనా విజమ్భనా ఆనమనా వినమనా సన్నమనా పణమనా బ్యాధియకం, అయం వుచ్చతి విజమ్భితా’’తి (విభ. ౮౫౮).

భత్తసమ్మదోతి భత్తపరిళాహో. యం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తత్థ కతమో భత్తసమ్మదో? యా భుత్తావిస్స భత్తముచ్ఛా భత్తకిలమథో భత్తపరిళాహో కాయదుట్ఠుల్లం, అయం వుచ్చతి భత్తసమ్మదో’’తి (విభ. ౮౫౯).

చేతసో చ లీనత్తన్తి చిత్తస్స లీయనాకారో, యం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తత్థ కతమం చేతసో లీనత్తం? యా చిత్తస్స అకల్యతా అకమ్మఞ్ఞతా ఓలీయనా సల్లీయనా లీనం లీయనా లీయితత్తం థినం థియనా థియితత్తం చిత్తస్స, ఇదం వుచ్చతి చేతసో లీనత్త’’న్తి (విభ. ౮౬౦).

చేతసో అవూపసమోతి యథా నామ వీతచ్చికోపి అఙ్గారో నేవ తావ సన్నిసీదతి పతాపం కరోతియేవ, యథా చ పత్తపచనట్ఠానే నేవ తావ సన్నిసీదతి పతాపం కరోతియేవ, ఏవం చిత్తస్స అవూపసన్తాకారో, అత్థతో పనేతం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చమేవ హోతి.

విచికిచ్ఛట్ఠానీయా ధమ్మాతి విచికిచ్ఛాయ ఆరమ్మణధమ్మా. అయోనిసోమనసికారో సబ్బత్థ వుత్తనయోవ. ఏవమేత్థ కామచ్ఛన్దో విచికిచ్ఛాతి ఇమే ద్వే ధమ్మా ఆరమ్మణేన కథితా, బ్యాపాదో ఆరమ్మణేన చ ఉపనిస్సయేన చ, సేసా సహజాతేన చ ఉపనిస్సయేన చాతి.

సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయా ధమ్మాతి సతియా ఆరమ్మణధమ్మా సత్తతింస బోధిపక్ఖియా చ నవ లోకుత్తరధమ్మా చ. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారోతి తత్థ ఉపాయమనసికారస్స పునప్పునం కరణం.

కుసలాకుసలా ధమ్మాతిఆదీసు కుసలాతి కోసల్లసమ్భూతా అనవజ్జసుఖవిపాకా. అకుసలాతి అకోసల్లసమ్భూతా సావజ్జదుక్ఖవిపాకా. సావజ్జాతి అకుసలా. అనవజ్జాతి కుసలా. హీనపణీతకణ్హసుక్కేసుపి ఏసేవ నయో. సప్పటిభాగాతి కణ్హసుక్కాయేవ. కణ్హా హి కణ్హవిపాకదానతో, సుక్కా చ సుక్కవిపాకదానతో సప్పటిభాగా నామ, సదిసవిపాకకోట్ఠాసాతి అత్థో. పటిపక్ఖభూతస్స వా భాగస్స అత్థితాయ సప్పటిభాగా. కణ్హానఞ్హి సుక్కా పటిపక్ఖభాగా, సుక్కానఞ్చ కణ్హా పటిపక్ఖభాగాతి ఏవమ్పి సప్పటిభాగా. సప్పటిబాహితట్ఠేన వా సప్పటిభాగా. అకుసలఞ్హి కుసలం పటిబాహిత్వా అత్తనో విపాకం దేతి, కుసలఞ్చ అకుసలం పటిబాహిత్వాతి ఏవమ్పి కణ్హసుక్కా సప్పటిభాగా.

ఆరమ్భధాతూతి పఠమారమ్భవీరియం. నిక్కమధాతూతి కోసజ్జతో నిక్ఖన్తత్తా తతో బలవతరం. పరక్కమధాతూతి పరం పరం ఠానం అక్కమనతాయ తతోపి బలవతరన్తి తీహిపి పదేహి వీరియమేవ కథితం.

పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయాతి పీతియా ఆరమ్మణధమ్మా. కాయపస్సద్ధీతి తిణ్ణం ఖన్ధానం దరథపస్సద్ధి. చిత్తపస్సద్ధీతి విఞ్ఞాణక్ఖన్ధస్స దరథపస్సద్ధి. సమథనిమిత్తన్తి సమథోపి సమథనిమిత్తం, ఆరమ్మణమ్పి. అబ్యగ్గనిమిత్తన్తి తస్సేవ వేవచనం.

ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయాతి ఉపేక్ఖాయ ఆరమ్మణధమ్మా, అత్థతో పన మజ్ఝత్తాకారో ఉపేక్ఖాట్ఠానీయా ధమ్మోతి వేదితబ్బో. ఏవమేత్థ సతిధమ్మవిచయఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గా ఆరమ్మణేన కథితా, సేసా ఆరమ్మణేనపి ఉపనిస్సయేనపి.