౧. హిమవన్తసుత్తవణ్ణనా

౧౮౨. బోజ్ఝఙ్గసంయుత్తస్స పఠమే నాగాతి ఇమేపి మహాసముద్దపిట్ఠే ఊమిఅన్తరవాసినోవ, న విమానట్ఠకనాగా. తేసం హిమవన్తం నిస్సాయ కాయవడ్ఢనాదిసబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. బోజ్ఝఙ్గేతి ఏత్థ బోధియా, బోధిస్స వా అఙ్గాతి బోజ్ఝఙ్గా. కిం వుత్తం హోతి? యా హి అయం ధమ్మసామగ్గీ, యాయ లోకియలోకుత్తరమగ్గక్ఖణే ఉప్పజ్జమానాయ లీనుద్ధచ్చపతిట్ఠానాయూహన కామసుఖత్తకిలమథానుయోగఉచ్ఛేదసస్సతాభినివేసాదీనం అనేకేసం ఉపద్దవానం పటిపక్ఖభూతాయ సతిధమ్మవిచయవీరియపీతిపస్సద్ధిసమాధిఉపేక్ఖాసఙ్ఖాతాయ ధమ్మసామగ్గియా అరియసావకో బుజ్ఝతీతి కత్వా బోధీతి వుచ్చతి. బుజ్ఝతీతి కిలేససన్తాననిద్దాయ ఉట్ఠహతి, చత్తారి వా అరియసచ్చాని పటివిజ్ఝతి, నిబ్బానమేవ వా సచ్ఛికరోతీతి వుత్తం హోతి. యథాహ ‘‘సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’’తి (సం. ని. ౫.౩౭౮; దీ. ని. ౩.౧౪౩). తస్సా ధమ్మసామగ్గిసఙ్ఖాతాయ బోధియా అఙ్గాతి బోజ్ఝఙ్గా ఝానఙ్గమగ్గఙ్గాదయో వియ. యోపేస యథావుత్తప్పకారాయ ఏతాయ ధమ్మసామగ్గియా బుజ్ఝతీతి కత్వా అరియసావకో బోధీతి వుచ్చతి, తస్స బోధిస్స అఙ్గాతిపి బోజ్ఝఙ్గా సేనఙ్గరథఙ్గాదయో వియ. తేనాహు అట్ఠకథాచరియా – ‘‘బుజ్ఝనకస్స పుగ్గలస్స అఙ్గాతి వా బోజ్ఝఙ్గా’’తి.

అపిచ ‘‘బోజ్ఝఙ్గాతి కేనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా? బోధాయ సంవత్తన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, అనుబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, పటిబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, సమ్బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా’’ఇచ్చాదినా (పటి. మ. ౨.౧౭) పటిసమ్భిదానయేనాపి బోజ్ఝఙ్గత్థో వేదితబ్బో.

సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గన్తిఆదీసు పన పసత్థో సున్దరో చ బోజ్ఝఙ్గోతి సమ్బోజ్ఝఙ్గో. సతియేవ సమ్బోజ్ఝఙ్గోతి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, తం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గన్తి ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. భావేతీతి వడ్ఢేతి, అత్తనో చిత్తసన్తానే పునప్పునం జనేతి, అభినిబ్బత్తేతీతి అత్థో. వివేకనిస్సితన్తిఆదీని కోసలసంయుత్తే ‘‘సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సిత’’న్తి ఏత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాని.

అయం పన విసేసో – తత్థ తదఙ్గవివేకనిస్సితం, సముచ్ఛేదవివేకనిస్సితం, నిస్సరణవివేకనిస్సితన్తి, వివేకత్తయమేవ వుత్తం, బోజ్ఝఙ్గభావనం పత్వా పన పఞ్చవిధవివేకనిస్సితమ్పి ఏకే వణ్ణయన్తి. తే హి న కేవలం బలవవిపస్సనామగ్గఫలక్ఖణేసు ఏవ బోజ్ఝఙ్గే ఉద్ధరన్తి విపస్సనాపాదక-కసిణజ్ఝాన-ఆనాపానాసుభ-బ్రహ్మవిహారజ్ఝానేసుపి ఉద్ధరన్తి, న చ పటిసిద్ధా అట్ఠకథాచరియేహి. తస్మా తేసం మతేన ఏతేసం ఝానానం పవత్తిక్ఖణే కిచ్చతో ఏవ విక్ఖమ్భనవివేకనిస్సితం. యథా చ విపస్సనాక్ఖణే ‘‘అజ్ఝాసయతో నిస్సరణవివేకనిస్సిత’’న్తి వుత్తం, ఏవం పటిపస్సద్ధివివేకనిస్సితమ్పి భావేతీతి వత్తుం వట్టతి. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.