౯. సన్ధితత్థేరగాథావణ్ణనా

అస్సత్థే హరితోభాసేతి ఆయస్మతో సన్ధితత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో ఏకతింసే కప్పే సిఖిస్స భగవతో కాలే ఏకో గోపాలకో అహోసి. సో సత్థరి పరినిబ్బుతే అఞ్ఞతరం థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా తస్స సన్తికే బుద్ధగుణపటిసంయుత్తం ధమ్మం సుత్వా పసన్నమానసో ‘‘కుహిం భగవా’’తి పుచ్ఛిత్వా పరినిబ్బుతభావం సుత్వా ‘‘ఏవం మహానుభావా బుద్ధాపి నామ అనిచ్చతావసం గచ్ఛన్తి, అహో సఙ్ఖారా అద్ధువా’’తి అనిచ్చసఞ్ఞం పటిలభి. తం థేరో బోధిపూజాయ ఉస్సాహేసి. సో కాలేన కాలం బోధిరుక్ఖసమీపం గన్త్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా బుద్ధగుణే అనుస్సరన్తో బోధిం వన్దతి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే ఇబ్భకులే నిబ్బత్తిత్వా సన్ధితోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో అనిచ్చతాపటిసంయుత్తం ధమ్మకథం సుత్వా సంవేగజాతో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. సో అత్తనో పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే బోధివన్దనం బుద్ధానుస్సతిం అనిచ్చసఞ్ఞాపటిలాభఞ్చ అనుస్సరిత్వా తదుపనిస్సయేన అత్తనో విసేసాధిగమం పకాసేన్తో –

౨౧౭. ‘‘అస్సత్థే హరితోభాసే, సంవిరూళ్హమ్హి పాదపే;

ఏకం బుద్ధగతం సఞ్ఞం, అలభిత్థం పతిస్సతో.

౨౧౮. ‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం సఞ్ఞమలభిం తదా;

తస్సా సఞ్ఞాయ వాహసా, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో’’తి. –

ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ అస్సత్థేతి అస్సత్థట్ఠానీయే, య్వాయం ఏతరహి అమ్హాకం భగవతో బోధిరుక్ఖో అస్సత్థో, ఏతస్స ఠానే తదా సిఖిస్స భగవతో బోధిరుక్ఖో పుణ్డరీకో ఠితోతి సో అస్సత్థట్ఠానీయతాయ ‘‘అస్సత్థే’’తి వుత్తం. సత్తానం అస్సాసజననతో వా. అపరే పన ‘‘అస్సత్థరుక్ఖమూలే నిసీదిత్వా తదా బుద్ధానుస్సతియా భావితత్తా థేరో ‘అస్సత్థే’తి అవోచా’’తి వదన్తి. హరితోభాసేతి హరితేహి సారమణివణ్ణేహి ఓభాసమానే. సంవిరూళ్హమ్హీతి సుట్ఠు విరూళ్హే సుప్పతిట్ఠితే, సుఘననిచితపత్తపలాసపల్లవేహి విరూళ్హసఞ్ఛన్నేతి చ వదన్తి. పాదపేతి రుక్ఖే. ఏకం బుద్ధగతం సఞ్ఞం, అలభిత్థం పతిస్సతోతి బుద్ధారమ్మణం ఆరమ్మణస్స ఏకజాతియత్తా ఏకం ‘‘ఇతిపి సో భగవా’’తిఆదినయప్పవత్తం బుద్ధానుస్సతిసహగతం సఞ్ఞం బుద్ధగుణానం పతిపతిసరణతో పతిస్సతో హుత్వా అలభిం.

కదా పన సా సఞ్ఞా లద్ధా, కీవతాయ సిద్ధాతి ఆహ ‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే’’తిఆది. ఇతో భద్దకప్పతో ఉద్ధం ఆరోహనవసేన ఏకతింసే కప్పే. యం సఞ్ఞన్తి యం బుద్ధానుస్సతిసహగతం సఞ్ఞం, యం వా బుద్ధానం అనిచ్చతం దిస్వా తదనుసారేన సబ్బాసఙ్ఖారేసు తదా అనిచ్చసఞ్ఞం అలభిం. తస్సా సఞ్ఞాయ వాహసాతి తస్సా యథావుత్తాయ సఞ్ఞాయ కారణభావేన తం ఉపనిస్సయం కత్వా. పత్తో మే ఆసవక్ఖయోతి ఇదాని మయా ఆసవానం ఖయో నిరోధో అధిగతోతి ఇమాయేవ చ ఇమస్స థేరస్స అపదానగాథాపి. యథాహ (అప. థేర ౧.౨౨.౨౭-౩౦) –

‘‘అస్సత్థే హరితోభాసే…పే… పత్తో మే ఆసవక్ఖయో.

‘‘ఇతో తేరసకప్పమ్హి, ధనిట్ఠో నామ ఖత్తియో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సన్ధితత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితా చ దుకనిపాతవణ్ణనా.