౮. నిసభత్థేరగాథావణ్ణనా

పఞ్చ కామగుణే హిత్వాతి ఆయస్మతో నిసభత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో కపిత్థఫలమదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోలియజనపదే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా నిసభోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో సాకియకోలియానం సఙ్గామే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా తదహేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౨.౭-౧౧) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణం సమ్బుద్ధం, ఆహుతీనం పటిగ్గహం;

రథియం పటిపజ్జన్తం, కపిత్థం అదదిం ఫలం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సో అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో సహాయభిక్ఖూ పమాదవిహారేన కాలం వీతినామేన్తే దిస్వా తే ఓవదన్తో –

౧౯౫. ‘‘పఞ్చ కామగుణే హిత్వా, పియరూపే మనోరమే;

సద్ధాయ ఘరా నిక్ఖమ్మ, దుక్ఖస్సన్తకరో భవే’’తి. –

పఠమం గాథం అభాసి.

తస్సత్థో – బాలపుథుజ్జనస్స పియాయితబ్బసభావతాయ పియరూపే మనుఞ్ఞసభావతాయ మనోరమే రూపాదికే పఞ్చ కామగుణే కామకోట్ఠాసే హిత్వా పహాయ పరిచ్చజిత్వా కమ్మఫలసద్ధాయ రతనత్తయసద్ధాయ చ వసేన ఘరా ఘరబన్ధనతో నిక్ఖమ్మ నిక్ఖమిత్వా పబ్బజ్జం ఉపగతో విఞ్ఞుజాతికో పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ ఘటేన్తో వాయమన్తో వట్టదుక్ఖస్స అన్తకరో భవే భవేయ్యాతి. ఏవం తే భిక్ఖూ ఓవదిత్వా ‘‘అయం పరే ఏవ సఞ్ఞాపేన్తో విహరతి, ‘‘సయం పన అకారకో’తి మా చిన్తయిత్థా’’తి తేసం అత్తనో పటిపన్నభావం పకాసేన్తో –

౧౯౬. ‘‘నాభినన్దామి మరణం, నాభినన్దామి జీవితం;

కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, సమ్పజానో పతిస్సతో’’తి. –

దుతియగాథాయ అఞ్ఞం బ్యాకాసి. తత్థ నాభినన్దామి మరణన్తి మరణం న అభికఙ్ఖామి. నాభినన్దామి జీవితన్తి ఇదం పన తస్స కారణవచనం, యస్మా నాభినన్దామి జీవితం, తస్మా నాభినన్దామి మరణన్తి. యో హి ఆయతిం జాతిజరామరణాయ కిలేసాభిసఙ్ఖారే ఆచినోతి ఉపచినోతి, సో పునబ్భవాభినిబ్బత్తిం అభినన్దన్తో నాన్తరియకతాయ అత్తనో మరణమ్పి అభినన్దతి నామ కారణస్స అప్పహీనత్తా, ఖీణాసవో పన సబ్బసో ఆచయగామిధమ్మే పహాయ అపచయగామిధమ్మే పతిట్ఠితో పరిఞ్ఞాతవత్థుకో సబ్బసో జీవితం అనభినన్దన్తో మరణమ్పి అనభినన్దతి నామ కారణస్స ఏవ సుప్పహీనత్తా. తేనాహ – ‘‘నాభినన్దామి మరణం, నాభినన్దామి జీవిత’’న్తి. యది ఏవం ఖీణాసవస్స పరినిబ్బానాభికఙ్ఖా, యావ పరినిబ్బానా అవట్ఠానఞ్చ కథన్తి ఆహ ‘‘కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, సమ్పజానో పతిస్సతో’’తి, కిలేసపరినిబ్బానే సిద్ధే సతిపఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా సతో సమ్పజానో కేవలం ఖన్ధపరినిబ్బానకాలం పటికఙ్ఖామి, తం ఉదిక్ఖమానో ఆగమయమానో విహరామి, న పన మే మరణే జీవితే వా అభినన్దనా అత్థి అరహత్తమగ్గేనేవ తస్స సముగ్ఘాటితత్తాతి.

నిసభత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.