౯. ఉసభత్థేరగాథావణ్ణనా

అమ్బపల్లవసఙ్కాసన్తి ఆయస్మతో ఉసభత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా పసన్నమానసో కోసమ్బఫలం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థుస్మిం సాకియరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా ఉసభోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో సత్థు ఞాతిసమాగమే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి. సో పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ సమణధమ్మం అకత్వా దివా సఙ్గణికారామో సకలరత్తిం నిద్దాయమానో వీతినామేతి. సో ఏకదివసం ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానో నిద్దం ఓక్కన్తో సుపినే కేసమస్సుం ఓహారేత్వా అమ్బపల్లవవణ్ణం చీవరం పారుపిత్వా హత్థిగీవాయం నిసీదిత్వా నగరం పిణ్డాయ పవిట్ఠం తత్థేవ మనుస్సే సమ్పత్తే దిస్వా లజ్జాయ హత్థిక్ఖన్ధతో ఓరుయ్హ అత్తానం దిస్వా పటిబుద్ధో, ‘‘ఈదిసం నామ సుపినం ముట్ఠస్సతినా అసమ్పజానేన నిద్దాయమానేన మయా దిట్ఠ’’న్తి ఉప్పన్నసంవేగో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౨.౧౨-౧౬) –

‘‘కకుధం విలసన్తంవ, దేవదేవం నరాసభం;

రథియం పటిపజ్జన్తం, కోసమ్బం అదదిం తదా.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అథ థేరో యథాదిట్ఠం సుపినం అఙ్కుసం కత్వా అరహత్తస్స అధిగతత్తా తస్సేవ సుపినస్స కిత్తనవసేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౯౭. ‘‘అమ్బపల్లవసఙ్కాసం, అంసే కత్వాన చీవరం;

నిసిన్నో హత్థిగీవాయం, గామం పిణ్డాయ పావిసిం.

౧౯౮. ‘‘హత్థిక్ఖన్ధతో ఓరుయ్హ, సంవేగం అలభిం తదా;

సోహం దిత్తో తదా సన్తో, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో’’తి. – గాథాద్వయమాహ;

తత్థ అమ్బపల్లవసఙ్కాసం, అంసే కత్వాన చీవరన్తి అమ్బపల్లవాకారం పవాళవణ్ణం చీవరం ఖన్ధే కరిత్వా ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా. గామన్తి అత్తనో రాజధానిం హత్థిక్ఖన్ధే నిసిన్నో పిణ్డాయ పావిసిం, పవిట్ఠమత్తోవ మహాజనేన ఓలోకియమానో హత్థిక్ఖన్ధతో ఓరుయ్హ ఠితో పటిబుజ్ఝిం, పబుద్ధోవ సంవేగం అలభిం తదా ‘‘ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానో హుత్వా నిద్దాయోక్కమనేన ఏతం జాత’’న్తి. అపరే పన ‘‘రాజావ హుత్వా రత్తిభాగే ఏవరూపం సుపినం దిస్వా విభాతాయ రత్తియా హత్థిక్ఖన్ధం ఆరుయ్హ నగరవీథియం చరన్తో తం సుపినం సరిత్వా హత్థిక్ఖన్ధతో ఓరుయ్హ సంవేగం లభిత్వా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా అరహత్తం పత్వా ఉదానం ఉదానేన్తో ఇమా గాథా అభాసీ’’తి వదన్తి. దిత్తోతి తస్మిం రాజకాలే జాతిమదభోగమదాదిపరిదప్పితో సమానో సంవేగమలభిన్తి యోజనా.

ఉసభత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.