౬. నితకత్థేరగాథావణ్ణనా

కస్స సేలూపమం చిత్తన్తి ఆయస్మతో నితకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే బన్ధుమతీనగరే ఆరామగోపకో హుత్వా జీవన్తో ఏకదివసం భగవన్తం ఆకాసేన గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో నాళికేరఫలం దాతుకామో అహోసి. సత్థా తం అనుగ్గణ్హన్తో ఆకాసేయేవ ఠత్వా పటిగ్గణ్హి. సో తం దత్వా ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేది. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా నితకోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో ఘటేన్తో అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౧.౯౧-౯౯) –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, ఆరామికో అహం తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, గచ్ఛన్తం అనిలఞ్జసే.

‘‘నాళికేరఫలం గయ్హ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం;

ఆకాసే ఠితకో సన్తో, పటిగ్గణ్హి మహాయసో.

‘‘విత్తిసఞ్జననో మయ్హం, దిట్ఠధమ్మసుఖావహో;

ఫలం బుద్ధస్స దత్వాన, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘అధిగచ్ఛిం తదా పీతిం, విపులఞ్చ సుఖుత్తమం;

ఉప్పజ్జతేవ రతనం, నిబ్బత్తస్స తహిం తహిం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘దిబ్బచక్ఖు విసుద్ధం మే, సమాధికుసలో అహం;

అభిఞ్ఞాపారమిప్పత్తో, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా థేరే ఫలసుఖేన నిబ్బానసుఖేన విహరన్తే పధానపరిగ్గాహకో థేరో తం ఆరఞ్ఞాయతనం గన్త్వా తత్థ వసన్తానం భిక్ఖూనం పరిగ్గణ్హనత్థం ‘‘కస్స సేలూపమ’’న్తిఆదినా పఠమం గాథమాహ.

౧౯౧. తత్థ కస్స సేలూపమం చిత్తం, ఠితం నానుపకమ్పతీతి ఇమస్మిం అరఞ్ఞాయతనే వసన్తేసు కస్స భిక్ఖునో చిత్తం అగ్గఫలాధిగమేన ఏకఘనసిలామయపబ్బతూపమం సబ్బేసం ఇఞ్జనానం అభావతో వసీభావప్పత్తియా చ ఠితం సబ్బేహిపి లోకధమ్మేహి నానుకమ్పతి న వేధతి. ఇదానిస్స అకమ్పనాకారం సద్ధిం కారణేన దస్సేతుం ‘‘విరత్త’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ విరత్తం రజనీయేసూతి విరాగసఙ్ఖాతేన అరియమగ్గేన రజనీయేసు రాగుప్పత్తిహేతుభూతేసు తేభూమకధమ్మేసు విరత్తం, తత్థ సబ్బసో సముచ్ఛిన్నరాగన్తి అత్థో. కుప్పనీయేతి పటిఘట్ఠానీయే, సబ్బస్మిమ్పి ఆఘాతవత్థుస్మిం. న కుప్పతీతి న దుస్సతి న వికారం ఆపజ్జతి. యస్సేవం భావితం చిత్తన్తి యస్స అరియపుగ్గలస్స చిత్తం మనో ఏవం వుత్తనయేన తాదిభావేన భావితం, కుతో తం దుక్ఖమేస్సతీతి తం పుగ్గలం కుతో సత్తతో సఙ్ఖారతో వా దుక్ఖం ఉపగమిస్సతి, న తాదిసస్స దుక్ఖం అత్థీతి అత్థో.

౧౯౨. ఏవం అనియమవసేన పుచ్ఛితమత్థం నితకత్థేరో అత్తూపనాయికం కత్వా విస్సజ్జేన్తో ‘‘మమ సేలూపమం చిత్త’’న్తిఆదినా దుతియగాథాయ అఞ్ఞం బ్యాకాసి. తం వుత్తత్థమేవ.

నితకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.