౫. సమ్బులకచ్చానత్థేరగాథావణ్ణనా

దేవో చాతి ఆయస్మతో సమ్బులకచ్చానత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తో ఇతో చతునవుతికప్పమత్థకే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సతరంసిం నామ పచ్చేకబుద్ధం నిరోధా వుట్ఠహిత్వా పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా పసన్నమానసో తాలఫలం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే గహపతికులే నిబ్బత్తిత్వా ‘‘సమ్బులో’’తి లద్ధనామో కచ్చానగోత్తతాయ సమ్బులకచ్చానోతి పఞ్ఞాయిత్థ.

సో వయప్పత్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా హిమవన్తసమీపే భేరవాయ నామ పబ్బతగుహాయం విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో విహరతి. అథేకదివసం మహా అకాలమేఘో సతపటలసహస్సపటలో థనేన్తో గజ్జన్తో విజ్జుల్లతా నిచ్ఛారేన్తో గళగళాయన్తో ఉట్ఠహిత్వా వస్సితుం ఆరభి, అసనియో ఫలింసు. తం సద్దం సుత్వా అచ్ఛతరచ్ఛువనమహింసహత్థిఆదయో భీతతసితా భీతరవం విరవింసు. థేరో పన ఆరద్ధవిపస్సనత్తా కాయే జీవితే చ నిరపేక్ఖో విగతలోమహంసో తం అచిన్తేన్తో విపస్సనాయమేవ కమ్మం కరోన్తో ఘమ్మాపగమేన ఉతుసప్పాయలాభేన సమాహితచిత్తో తావదేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా సహ అభిఞ్ఞాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౧.౮౫-౯౦) –

‘‘సతరంసీ నామ భగవా, సయమ్భూ అపరాజితో;

వివేకా వుట్ఠహిత్వాన, గోచరాయాభినిక్ఖమి.

‘‘ఫలహత్థో అహం దిస్వా, ఉపగచ్ఛిం నరాసభం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, తాలఫలం అదాసహం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సోమనస్సజాతో ఉదానవసేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౮౯. ‘‘దేవో చ వస్సతి, దేవో చ గళగళాయతి,

ఏకకో చాహం భేరవే బిలే విహరామి;

తస్స మయ్హం ఏకకస్స భేరవే బిలే విహరతో,

నత్థి భయం వా ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసో వా.

౧౯౦. ‘‘ధమ్మతా మమేసా యస్స మే, ఏకకస్స భేరవే బిలే;

విహరతో నత్థి భయం వా, ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసో వా’’తి. –

గాథాద్వయం అభాసి.

తత్థ దేవో చ వస్సతి, దేవో చ గళగళాయతీతి దేవో మేఘో వస్సతి చ, ‘‘గళగళా’’తి చ కరోన్తో గజ్జతీతి అత్థో. గజ్జన్తస్స హి అనుకరణమేతం. ఏకకో చాహం భేరవే బిలే విహరామీతి అహఞ్చ ఏకకో అసహాయో సప్పటిభయాయం పబ్బతగుహాయం వసామి, తస్స మయ్హం ఏవంభూతస్స మే సతో నత్థి భయం వా ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసో వాతి చిత్తుత్రాససఞ్ఞితం భయం వా తంనిమిత్తకం సరీరస్స ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసనమత్తం వా నత్థి.

కస్మాతి తత్థ కారణమాహ ‘‘ధమ్మతా మమేసా’’తి. అపరిఞ్ఞాతవత్థుకస్స హి తత్థ అప్పహీనచ్ఛన్దరాగతాయ భయాదినా భవితబ్బం, మయా పన సబ్బసో తత్థ పరిఞ్ఞాతం, తత్థ చ ఛన్దరాగో సముచ్ఛిన్నో, తస్మా భయాదీనం అభావో ధమ్మతా మమేసా మమ ధమ్మసభావో ఏసోతి అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

సమ్బులకచ్చానత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.