౮. భరతత్థేరగాథావణ్ణనా

ఏహి, నన్దక, గచ్ఛామాతి ఆయస్మతో భరతత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర అనోమదస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం మనుఞ్ఞదస్సనం ముదుసుఖసమ్ఫస్సం ఉపాహనద్వయం గహేత్వా గచ్ఛన్తో సత్థారం చఙ్కమన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఉపాహనా ఉపనామేత్వా, ‘‘అభిరుహతు భగవా ఉపాహనా, యం మమ అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి ఆహ. అభిరుహి భగవా తస్స అనుగ్గణ్హనత్థం ఉపాహనా. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే చమ్పానగరే గహపతికులే నిబ్బత్తి, భరతోతిస్స నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో సోణత్థేరస్స పబ్బజితభావం సుత్వా ‘‘సోపి నామ పబ్బజీ’’తి సఞ్జాతసంవేగో పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చో విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౮.౭౧-౮౯) –

‘‘అనోమదస్సీ భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

దివావిహారా నిక్ఖమ్మ, పథమారుహి చక్ఖుమా.

‘‘పానధిం సుకతం గయ్హ, అద్ధానం పటిపజ్జహం;

తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, పత్తికం చారుదస్సనం.

‘‘సకం చిత్తం పసాదేత్వా, నీహరిత్వాన పానధిం;

పాదమూలే ఠపేత్వాన, ఇదం వచనమబ్రవిం.

‘‘అభిరూహ మహావీర, సుగతిన్ద వినాయక;

ఇతో ఫలం లభిస్సామి, సో మే అత్థో సమిజ్ఝతు.

‘‘అనోమదస్సీ భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

పానధిం అభిరూహిత్వా, ఇదం వచనమబ్రవి.

‘‘యో పానధిం మే అదాసి, పసన్నో సేహి పాణిభి;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘బుద్ధస్స గిరమఞ్ఞాయ, సబ్బే దేవా సమాగతా;

ఉదగ్గచిత్తా సుమనా, వేదజాతా కతఞ్జలీ.

‘‘పానధీనం పదానేన, సుఖితోయం భవిస్సతి;

పఞ్చపఞ్ఞాసక్ఖత్తుఞ్చ, దేవరజ్జం కరిస్సతి.

‘‘సహస్సక్ఖత్తుం రాజా చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి;

పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం.

‘‘అపరిమేయ్యే ఇతో కప్పే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘దేవలోకే మనుస్సే వా, నిబ్బత్తిస్సతి పుఞ్ఞవా;

దేవయానపటిభాగం, యానం పటిలభిస్సతి.

‘‘పాసాదా సివికా వయ్హం, హత్థినో సమలఙ్కతా;

రథా వాజఞ్ఞసంయుత్తా, సదా పాతుభవన్తి మే.

‘‘అగారా నిక్ఖమన్తోపి, రథేన నిక్ఖమిం అహం;

కేసేసు ఛిజ్జమానేసు, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘లాభా మయ్హం సులద్ధం మే, వాణిజ్జం సుప్పయోజితం;

దత్వాన పానధిం ఏకం, పత్తోమ్హి అచలం పదం.

‘‘అపరిమేయ్యే ఇతో కప్పే, యం పానధిమదాసహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పానధిస్స ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా అత్తనో కనిట్ఠభాతికేన నన్దకత్థేరేన హేట్ఠా వుత్తనయేన అఞ్ఞాబ్యాకరణే కతే ‘‘ఇదాని నన్దకోపి అరహా జాతో, హన్ద మయం ఉభోపి సత్థు సన్తికం గన్త్వా వుసితబ్రహ్మచరియతం నివేదేస్సామాతి ఉప్పన్నం పరివితక్కం నన్దకత్థేరస్స కథేన్తో –

౧౭౫. ‘‘ఏహి నన్దక గచ్ఛామ, ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికం;

సీహనాదం నదిస్సామ, బుద్ధసేట్ఠస్స సమ్ముఖా.

౧౭౬. ‘‘యాయ నో అనుకమ్పాయ, అమ్హే పబ్బాజయీ ముని;

సో నో అత్థో అనుప్పత్తో, సబ్బసంయోజనక్ఖయో’’తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ నన్దకాతి ఆలపనం. ఏహీతి తస్స అత్తనో సన్తికకరణం. గచ్ఛామాతి తేన అత్తనా చ ఏకజ్ఝం కాతబ్బకిరియావచనం, ఉపజ్ఝాయస్సాతి సమ్మాసమ్బుద్ధస్స, సమ్మాసమ్బుద్ధో హి సమన్తచక్ఖునా బుద్ధచక్ఖునా చ సత్తానం ఆసయానుసయచరితాదీనం యథాభూతవిలోకనేన సదేవకస్స లోకస్స వజ్జావజ్జం ఉపనిజ్ఝాయతీతి విసేసతో ఉపజ్ఝాయోతి వత్తబ్బతం అరహతి. యదత్థం గమనం, తం దస్సేతుం ‘‘సీహనాదం నదిస్సామ, బుద్ధసేట్ఠస్స సమ్ముఖా’’తి ఆహ. యథాభుచ్చగుణాభిబ్యాహారతాయ అభీతనాదభావతో సీహనాదం బుద్ధస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స తతో ఏవ సబ్బసత్తుత్తమతాయ సేట్ఠస్స, బుద్ధానం వా సావకబుద్ధాదీనం సేట్ఠస్స సమ్ముఖా పురతో నదిస్సామాతి అత్థో.

యథా పన సీహనాదం నదితుకామో, తం దస్సేన్తో ‘‘యాయా’’తి గాథమాహ. తత్థ యాయాతి యదత్థం, యాయ యదత్థానుప్పత్తియాతి అత్థో. నోతి అమ్హాకం. అనుకమ్పాయాతి అనుగ్గణ్హనేన అమ్హే ద్వేపి పబ్బాజయి పబ్బాజేసి. మునీతి భగవా. సో నో అత్థో అనుప్పత్తోతి సో అత్థో సబ్బేసం సంయోజనానం ఖయభూతం అరహత్తఫలం నో అమ్హేహి అనుప్పత్తో, అధిగతోతి అత్థో.

భరతత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.