౭. నన్దకత్థేరగాథావణ్ణనా

యథాపి భద్దో ఆజఞ్ఞోతి ఆయస్మతో నన్దకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే పచ్చన్తదేసే ఉప్పజ్జిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో వనచారికో హుత్వా విచరన్తో ఏకదివసం సత్థు చఙ్కమనట్ఠానం దిస్వా పసన్నచిత్తో వాలుకా ఓకిరి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే చమ్పాయం గహపతికులే నిబ్బత్తి, తస్స నన్దకోతి నామం అకంసు. జేట్ఠకభాతా పనస్స భరతో నామ. తస్స పుబ్బయోగో అనన్తరవత్థుస్మిం ఆవిభవిస్సతి. తే ఉభోపి విఞ్ఞుతం పత్వా ఆయస్మన్తం సోణం కోళివిసం పబ్బజితం సుత్వా ‘‘సోణోపి నామ తథాసుఖుమాలో పబ్బజి, కిమఙ్గం పన మయ’’న్తి పబ్బజింసు. తేసు భరతో నచిరస్సేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. నన్దకో పన కిలేసానం బలవభావేన తావ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేతుం నాసక్ఖి, విపస్సనాయ కమ్మం కరోతి ఏవ. అథస్స భరతత్థేరో ఆసయం ఞత్వా అవస్సయో భవితుకామో తం పచ్ఛాసమణం కత్వా విహారతో నిక్ఖమిత్వా మగ్గసమీపే నిసిన్నో విపస్సనాకథం కథేసి.

తేన చ సమయేన సకటసత్థే గచ్ఛన్తే ఏకో సకటే యుత్తో గోణో చిక్ఖల్లట్ఠానే సకటం ఉద్ధరితుం అసక్కోన్తో పరిపతి. తతో నం సత్థవాహో సకటా మోచేత్వా తిణఞ్చ పానీయఞ్చ దత్వా పరిస్సమం అపనేత్వా పున ధురే యోజేసి. తతో గోణో వూపసన్తపరిస్సమో లద్ధబలో తం సకటం చిక్ఖల్లట్ఠానతో ఉద్ధరిత్వా థలే పతిట్ఠాపేసి. అథ భరతత్థేరో నన్దకస్స ‘‘పస్ససి నో త్వం, ఆవుసో నన్దక, ఇమస్స కమ్మ’’న్తి తం నిదస్సేత్వా తేన ‘‘పస్సామీ’’తి వుత్తే ‘‘ఇమమత్థం సుట్ఠు ఉపధారేహీ’’తి ఆహ. ఇతరో ‘‘యథాయం గోణో వూపసన్తపరిస్సమో పఙ్కట్ఠానతో భారం ఉబ్బహతి, ఏవం మయాపి సంసారపఙ్కతో అత్తా ఉద్ధరితబ్బో’’తి తమేవారమ్మణం కత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౮.౯౦-౯౫) –

‘‘మిగలుద్దో పురే ఆసిం, అరఞ్ఞే కాననే అహం;

వాతమిగం గవేసన్తో, చఙ్కమం అద్దసం అహం.

‘‘ఉచ్ఛఙ్గేన పులినం గయ్హ, చఙ్కమే ఓకిరిం అహం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, సుగతస్స సిరీమతో.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, పులినం ఓకిరిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పులినస్స ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో జేట్ఠభాతికస్స భరతత్థేరస్స సన్తికే అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౭౩. ‘‘యథాపి భద్దో ఆజఞ్ఞో, ఖలిత్వా పతితిట్ఠతి;

భియ్యో లద్ధాన సంవేగం, అదీనో వహతే ధురం.

౧౭౪. ‘‘ఏవం దస్సనసమ్పన్నం, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకం;

ఆజానీయం మం ధారేథ, పుత్తం బుద్ధస్స ఓరస’’న్తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ భియ్యో లద్ధాన సంవేగం, అదీనో వహతే ధురన్తి ‘‘మయ్హం జాతిబలవీరియానం అననుచ్ఛవికమేతం యదిదం ఆగతస్స భారస్స అవహన’’న్తి సంవేగం లభిత్వా అదీనో అదీనమానసో అలీనచిత్తో. ‘‘అలీనో’’తి వా పాఠో, సో ఏవ అత్థో. భియ్యో పునప్పునం భియ్యోసోమత్తాయ అత్తనో ధురం భారం వహతే ఉబ్బహతి. సేసం హేట్ఠా రమణీయవిహారిత్థేరస్స గాథావణ్ణనాయం వుత్తనయమేవ.

నన్దకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.