౪. వల్లియత్థేరగాథావణ్ణనా

యం కిచ్చం దళ్హవీరియేనాతిఆదికా ఆయస్మతో వల్లియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో అసీతికోటివిభవం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా పబ్బతపాదే అరఞ్ఞాయతనే ఏకిస్సా నదియా తీరే అస్సమం కారేత్వా విహరన్తో అత్తనో అనుగ్గణ్హనత్థం ఉపగతం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో అజినచమ్మం పత్థరిత్వా అదాసి. తత్థ నిసిన్నం భగవన్తం పుప్ఫేహి చ చన్దనేన చ పూజేత్వా అమ్బఫలాని దత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్ది. తస్స భగవా నిసిన్నాసనసమ్పత్తిం పకాసేన్తో అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా ‘‘కణ్హమిత్తో’’తి లద్ధనామో వయప్పత్తో సత్థు వేసాలిగమనే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో మహాకచ్చానత్థేరస్స సన్తికే పబ్బజి. సో మన్దపఞ్ఞో దన్ధపరక్కమో చ హుత్వా చిరం కాలం విఞ్ఞుం సబ్రహ్మచారిం నిస్సాయేవ వసతి. భిక్ఖూ ‘‘యథా నామ వల్లి రుక్ఖాదీసు కిఞ్చి అనిస్సాయ వడ్ఢితుం న సక్కోతి, ఏవమయమ్పి కఞ్చి పణ్డితం అనిస్సాయ వడ్ఢితుం న సక్కోతీ’’తి వల్లియోత్వేవ సముదాచరింసు. అపరభాగే పన వేణుదత్తత్థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా తస్స ఓవాదే ఠత్వా సతో సమ్పజానో హుత్వా విహరన్తో ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా పటిపత్తిక్కమం థేరం పుచ్ఛన్తో –

౧౬౭. ‘‘యం కిచ్చం దళ్హవీరియేన, యం కిచ్చం బోద్ధుమిచ్ఛతా;

కరిస్సం నావరజ్ఝిస్సం, పస్స వీరియం పరక్కమం.

౧౬౮. ‘‘త్వఞ్చ మే మగ్గమక్ఖాహి, అఞ్జసం అమతోగధం;

అహం మోనేన మోనిస్సం, గఙ్గాసోతోవ సాగర’’న్తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ యం కిచ్చం దళ్హవీరియేనాతి దళ్హేన వీరియేన థిరేన పరక్కమేన, దళ్హవీరియేన వా పురిసధోరయ్హేన యం కిచ్చం కాతబ్బం పటిపజ్జితబ్బం. యం కిచ్చం బోద్ధుమిచ్ఛతాతి చత్తారి అరియసచ్చాని నిబ్బానమేవ వా బోద్ధుం బుజ్ఝితుం ఇచ్ఛన్తేన పటివిజ్ఝితుకామేన యం కిచ్చం కరణీయం. కరిస్సం నావరజ్ఝిస్సన్తి తమహం దాని కరిస్సం న విరాధేస్సం, యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జిస్సామి. పస్స వీరియం పరక్కమన్తి యథా పటిపజ్జమానే ధమ్మే విధినా ఈరణతో ‘‘వీరియం’’, పరం పరం ఠానం అక్కమనతో ‘‘పరక్కమో’’తి చ లద్ధనామం సమ్మావాయామం పస్స న సద్ధమేవాతి అత్తనో కత్తుకామతం దస్సేతి.

త్వఞ్చాతి కమ్మట్ఠానదాయకం కల్యాణమిత్తం ఆలపతి. మేతి మయ్హం. మగ్గమక్ఖాహీతి అరియమగ్గం కథేహి, లోకుత్తరమగ్గసమ్పాపకం చతుసచ్చకమ్మట్ఠానం కథేహీతి అత్థో. అఞ్జసన్తి ఉజుకం మజ్ఝిమపటిపదాభావేన అన్తద్వయస్స అనుపగమనతో. అమతే నిబ్బానే సమ్పాపకభావేన పతిట్ఠితత్తా అమతోగధం. మోనేనాతి ఞాణేన మగ్గపఞ్ఞాయ. మోనిస్సన్తి జానిస్సం నిబ్బానం పటివిజ్ఝిస్సం పాపుణిస్సం. గఙ్గాసోతోవ సాగరన్తి యథా గఙ్గాయ సోతో సాగరం సముద్దం అవిరజ్ఝన్తో ఏకంసతో ఓగాహతి, ఏవం ‘‘అహం కమ్మట్ఠానం అనుయుఞ్జన్తో మగ్గఞాణేన నిబ్బానం అధిగమిస్సామి, తస్మా తం కమ్మట్ఠానం మే ఆచిక్ఖథా’’తి థేరం కమ్మట్ఠానం యాచి.

తం సుత్వా వేణుదత్తత్థేరో తస్స కమ్మట్ఠానం అదాసి. సోపి కమ్మట్ఠానం అనుయుఞ్జన్తో నచిరస్సేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౯.౭౫-౧౦౫) –

‘‘పఞ్చ కామగుణే హిత్వా, పియరూపే మనోరమే;

అసీతి కోటియో హిత్వా, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘పబ్బజిత్వాన కాయేన, పాపకమ్మం వివజ్జయిం;

వచీదుచ్చరితం హిత్వా, నదీకూలే వసామహం.

‘‘ఏకకం మం విహరన్తం, బుద్ధసేట్ఠో ఉపాగమి;

నాహం జానామి బుద్ధోతి, అకాసిం పటిసన్థారం.

‘‘కరిత్వా పటిసన్థారం, నామగోత్తమపుచ్ఛహం;

దేవతానుసి గన్ధబ్బో, అదు సక్కో పురిన్దదో.

‘‘కో వా త్వం కస్స వా పుత్తో, మహాబ్రహ్మా ఇధాగతో;

విరోచేసి దిసా సబ్బా, ఉదయం సూరియో యథా.

‘‘సహస్సారాని చక్కాని, పాదే దిస్సన్తి మారిస;

కో వా త్వం కస్స వా పుత్తో, కథం జానేము తం మయం.

‘‘నామగోత్తం పవేదేహి, సంసయం అపనేహి మే;

నమ్హి దేవా న గన్ధబ్బో, నమ్హి సక్కో పురిన్దదో.

‘‘బ్రహ్మభావో చ మే నత్థి, ఏతేసం ఉత్తమో అహం;

అతీతో విసయం తేసం, దాలయిం కామబన్ధనం.

‘‘సబ్బే కిలేసే ఝాపేత్వా, పత్తో సమ్బోధిముత్తమం;

తస్స వాచం సుణిత్వాహం, ఇదం వచనమబ్రవిం.

‘‘యది బుద్ధోసి సబ్బఞ్ఞూ, నిసీద త్వం మహామునే;

తమహం పూజయిస్సామి, దుక్ఖస్సన్తకరో తువం.

‘‘పత్థరిత్వాజినచమ్మం, అదాసి సత్థునో అహం;

నిసీది తత్థ భగవా, సీహోవ గిరిగబ్భరే.

‘‘ఖిప్పం పబ్బతమారుయ్హ, అమ్బస్స ఫలమగ్గహిం;

సాలకల్యాణికం పుప్ఫం, చన్దనఞ్చ మహారహం.

‘‘ఖిప్పం పగ్గయ్హ తం సబ్బం, ఉపేత్వా లోకనాయకం;

ఫలం బుద్ధస్స దత్వాన, సాలపుప్ఫమపూజయిం.

‘‘చన్దనం అనులిమ్పిత్వా, అవన్దిం సత్థునో అహం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, విపులాయ చ పీతియా.

‘‘అజినమ్హి నిసీదిత్వా, సుమేధో లోకనాయకో;

మమ కమ్మం పకిత్తేసి, హాసయన్తో మమం తదా.

‘‘ఇమినా ఫలదానేన, గన్ధమాలేహి చూభయం;

పఞ్చవీసే కప్పసతే, దేవలోకే రమిస్సతి.

‘‘అనూనమనసఙ్కప్పో, వసవత్తీ భవిస్సతి;

ఛబ్బీసతికప్పసతే, మనుస్సత్తం గమిస్సతి.

‘‘భవిస్సతి చక్కవత్తీ, చాతురన్తో మహిద్ధికో;

వేభారం నామ నగరం, విస్సకమ్మేన మాపితం.

‘‘హేస్సతి సబ్బసోవణ్ణం, నానారతనభూసితం;

ఏతేనేవ ఉపాయేన, సంసరిస్సతి సో భవే.

‘‘సబ్బత్థ పూజితో హుత్వా, దేవత్తే అథ మానుసే;

పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, బ్రహ్మబన్ధు భవిస్సతి.

‘‘అగారా అభినిక్ఖమ్మ, అనగారీ భవిస్సతి;

అభిఞ్ఞాపారగూ హుత్వా, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘ఇదం వత్వాన సమ్బుద్ధో, సుమేధో లోకనాయకో;

మమ నిజ్ఝాయమానస్స, పక్కామి అనిలఞ్జసే.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘తుసితతో చవిత్వాన, నిబ్బత్తిం మాతుకుచ్ఛియం;

భోగే మే ఊనతా నత్థి, యమ్హి గబ్భే వసామహం.

‘‘మాతుకుచ్ఛిగతే మయి, అన్నపానఞ్చ భోజనం;

మాతుయా మమ ఛన్దేన, నిబ్బత్తతి యదిచ్ఛకం.

‘‘జాతియా పఞ్చవస్సేన, పబ్బజిం అనగారియం;

ఓరోపితమ్హి కేసమ్హి, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘పుబ్బకమ్మం గవేసన్తో, ఓరేన నాద్దసం అహం;

తింసకప్పసహస్సమ్హి, మమ కమ్మమనుస్సరిం.

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, నమో తే పురిసుత్తమ;

తవ సాసనమాగమ్మ, పత్తోమ్హి అచలం పదం.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, యం బుద్ధమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో థేరో ఇమాయేవ గాథా అభాసీతి.

వల్లియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.