౫. వీతసోకత్థేరగాథావణ్ణనా

కేసే మే ఓలిఖిస్సన్తీతిఆదికా ఆయస్మతో వీతసోకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో కామే పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా మహతా ఇసిగణేన పరివుతో అరఞ్ఞే వసన్తో బుద్ధుప్పాదం సుత్వా హట్ఠతుట్ఠో ‘‘ఉదుమ్బరపుప్ఫసదిసా దుల్లభదస్సనా బుద్ధా భగవన్తో, ఇదానేవ ఉపగన్తబ్బా’’తి మహతియా పరిసాయ సద్ధిం సత్థారం దట్ఠుం గచ్ఛన్తో దియడ్ఢయోజనే సేసే బ్యాధికో హుత్వా బుద్ధగతాయ సఞ్ఞాయ కాలఙ్కతో దేవేసు ఉప్పజ్జిత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అట్ఠారసవస్సాధికానం ద్విన్నం వస్ససతానం మత్థకే ధమ్మాసోకరఞ్ఞో కనిట్ఠభాతా హుత్వా నిబ్బత్తి, తస్స వీతసోకోతి నామ అహోసి. సో వయప్పత్తో ఖత్తియకుమారేహి సిక్ఖితబ్బవిజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో గిరిదత్తత్థేరం నిస్సాయ గిహిభూతో సుత్తన్తపిటకే అభిధమ్మపిటకే చ విసారదో హుత్వా ఏకదివసం మస్సుకమ్మసమయే కప్పకస్స హత్థతో ఆదాసం గహేత్వా కాయం ఓలోకేన్తో వలితపలితాదీని దిస్వా సఞ్జాతసంవేగో విపస్సనాయ చిత్తం ఓతారేత్వా భావనం ఉస్సుక్కాపేత్వా తస్మింయేవ ఆసనే సోతాపన్నో హుత్వా గిరిదత్తత్థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౯.౯-౨౬) –

‘‘అజ్ఝాయకో మన్తధరో, తిణ్ణం వేదాన పారగూ;

లక్ఖణే ఇతిహాసే చ, సనిఘణ్డుసకేటుభే.

‘‘నదీసోతపటిభాగా, సిస్సా ఆయన్తి మే తదా;

తేసాహం మన్తే వాచేమి, రత్తిన్దివమతన్దితో.

‘‘సిద్ధత్థో నామ సమ్బుద్ధో, లోకే ఉప్పజ్జి తావదే;

తమన్ధకారం నాసేత్వా, ఞాణాలోకం పవత్తయి.

‘‘మమ అఞ్ఞతరో సిస్సో, సిస్సానం సో కథేసి మే;

సుత్వాన తే ఏతమత్థం, ఆరోచేసుం మమం తదా.

‘‘బుద్ధో లోకే సముప్పన్నో, సబ్బఞ్ఞూ లోకనాయకో;

తస్సానువత్తతి జనో, లాభో అమ్హం న విజ్జతి.

‘‘అధిచ్చుప్పత్తికా బుద్ధా, చక్ఖుమన్తో మహాయసా;

యంనూనాహం బుద్ధసేట్ఠం, పస్సేయ్యం లోకనాయకం.

‘‘అజినం మే గహేత్వాన, వాకచీరం కమణ్డలుం;

అస్సమా అభినిక్ఖమ్మ, సిస్సే ఆమన్తయిం అహం.

‘‘ఓదుమ్బరికపుప్ఫంవ, చన్దమ్హి ససకం యథా;

వాయసానం యథా ఖీరం, దుల్లభో లోకనాయకో.

‘‘బుద్ధో లోకమ్హి ఉప్పన్నో, మనుస్సత్తమ్పి దుల్లభం;

ఉభోసు విజ్జమానేసు, సవనఞ్చ సుదుల్లభం.

‘‘బుద్ధో లోకే సముప్పన్నో, చక్ఖుం లచ్ఛామ నో భవం;

ఏథ సబ్బే గమిస్సామ, సమ్మాసమ్బుద్ధసన్తికం.

‘‘కమణ్డలుధరా సబ్బే, ఖరాజిననివాసినో;

తే జటాభారభరితా, నిక్ఖముం విపినా తదా.

‘‘యుగమత్తం పేక్ఖమానా, ఉత్తమత్థం గవేసినో;

ఆసత్తిదోసరహితా, అసమ్భీతావ కేసరీ.

‘‘అప్పకిచ్చా అలోలుప్పా, నిపకా సన్తవుత్తినో;

ఉఞ్ఛాయ చరమానా తే, బుద్ధసేట్ఠముపాగముం.

‘‘దియడ్ఢయోజనే సేసే, బ్యాధి మే ఉపపజ్జథ;

బుద్ధసేట్ఠం సరిత్వాన, తత్థ కాలఙ్కతో అహం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం సఞ్ఞమలభిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధసఞ్ఞాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౬౯. ‘‘కేసే మే ఓలిఖిస్సన్తి, కప్పకో ఉపసఙ్కమి;

తతో ఆదాసమాదాయ, సరీరం పచ్చవేక్ఖిసం.

౧౭౦. ‘‘తుచ్ఛో కాయో అదిస్సిత్థ, అన్ధకారే తమో బ్యగా;

సబ్బే చోళా సముచ్ఛిన్నా, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ కేసే మే ఓలిఖిస్సన్తి, కప్పకో ఉపసఙ్కమీతి గిహికాలే మస్సుకమ్మసమయే ‘‘మమ కేసే ఓలిఖిస్సం కప్పేమీ’’తి కేసాదీనం ఛేదనాదివసేన కప్పనతో కప్పకో న్హాపితో మం ఉపగచ్ఛి. తతోతి కప్పకతో. సరీరం పచ్చవేక్ఖిసన్తి సబ్బకాయికే ఆదాసే పలితవలితముఖనిమిత్తాదిదస్సనముఖేన ‘‘అభిభూతో వత జరాయ మే కాయో’’తి జరాభిభూతం అత్తనో సరీరం పచ్చవేక్ఖిం. ఏవం పచ్చవేక్ఖతో చ తుచ్ఛో కాయో అదిస్సిత్థ నిచ్చధువసుఖసభావాదీహి రిత్తో హుత్వా మే కాయో అదిస్సథ పఞ్ఞాయి. కస్మా? అన్ధకారే తమో బ్యగా యేన అయోనిసోమనసికారసఙ్ఖాతేన తమసా అత్తనో కాయే అన్ధగతా విజ్జమానమ్పి అసుభాదిసభావం అపస్సన్తా అవిజ్జమానం సుభాదిఆకారం గణ్హన్తి, తస్మిం అన్ధకారే అన్ధకరణట్ఠానే కాయే యోనిసోమనసికారసఙ్ఖాతేన ఞాణాలోకేన అవిజ్జాతమో విగతో, తతో ఏవ సబ్బే చోళా సముచ్ఛిన్నా చోరా వియ కుసలభణ్డచ్ఛేదనతో, సాధూహి అలాతబ్బతో అసఙ్గహేతబ్బతో సఙ్కారకూటాదీసు ఛడ్డితపిలోతికఖణ్డం వియ ఇస్సరజనేన అరియజనేన జిగుచ్ఛితబ్బతాయ చోళా వియాతి వా ‘‘చోళా’’తి లద్ధనామా కిలేసా సముచ్ఛిన్నా. అగ్గమగ్గేన సముగ్ఘాటితత్తా ఏవ చ నేసం నత్థి దాని పునబ్భవో ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి నత్థీతి.

వీతసోకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.