౩. సోభితత్థేరగాథావణ్ణనా

సతిమా పఞ్ఞవాతి ఆయస్మతో సోభితత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం పుబ్బేనివాసఞాణలాభీనం భిక్ఖూనం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సయమ్పి తం ఠానన్తరం ఉద్దిస్స పత్థనం కత్వా పుఞ్ఞాని కత్వా సుగతీసుయేవ సంసరన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా నేక్ఖమ్మాధిముత్తో ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా హిమవన్తస్స సమీపే అరఞ్ఞాయతనే అస్సమం కారేత్వా వనమూలఫలాఫలేన యాపేన్తో బుద్ధుప్పాదం సుత్వా సబ్బత్థ ఏకరత్తివాసేనేవ భద్దవతీనగరే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పసన్నమానసో ‘‘తువం సత్థా చ కేతు చా’’తిఆదీహి ఛహి గాథాహి అభిత్థవి, సత్థా చస్స భావినిం సమ్పత్తిం పకాసేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. సోభితోతిస్స నామం అకంసు. సో అపరేన సమయేన సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. పుబ్బేనివాసఞాణే చిణ్ణవసీ చ అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౯.౪౬-౭౪) –

‘‘దక్ఖిణే హిమవన్తస్స, సుకతో అస్సమో మమ;

ఉత్తమత్థం గవేసన్తో, వసామి విపినే తదా.

‘‘లాభాలాభేన సన్తుట్ఠో, మూలేన చ ఫలేన చ;

అన్వేసన్తో ఆచరియం, వసామి ఏకకో అహం.

‘‘సుమేధో నామ సమ్బుద్ధో, లోకే ఉప్పజ్జి తావదే;

చతుసచ్చం పకాసేతి, ఉద్ధరన్తో మహాజనం.

‘‘నాహం సుణోమి సమ్బుద్ధం, నపి మే కోచి సంసతి;

అట్ఠవస్సే అతిక్కన్తే, అస్సోసిం లోకనాయకం.

‘‘అగ్గిదారుం నీహరిత్వా, సమ్మజ్జిత్వాన అస్సమం;

ఖారిభారం గహేత్వాన, నిక్ఖమిం విపినా అహం.

‘‘ఏకరత్తిం వసన్తోహం, గామేసు నిగమేసు చ;

అనుపుబ్బేన చన్దవతిం, తదాహం ఉపసఙ్కమిం.

‘‘భగవా తమ్హి సమయే, సుమేధో లోకనాయకో;

ఉద్ధరన్తో బహూ సత్తే, దేసేతి అమతం పదం.

‘‘జనకాయమతిక్కమ్మ, వన్దిత్వా జినసాగరం;

ఏకంసం అజినం కత్వా, సన్థవిం లోకనాయకం.

‘‘తువం సత్థా చ కేతు చ, ధజో యూపో చ పాణినం;

పరాయనో పతిట్ఠా చ, దీపో చ ద్విపదుత్తమో.

‘‘నేపుఞ్ఞో దస్సనే వీరో, తారేసి జనతం తువం;

నత్థఞ్ఞో తారకో లోకే, తవుత్తరితరో మునే.

‘‘సక్కా థేవే కుసగ్గేన, పమేతుం సాగరుత్తమే;

న త్వేవ తవ సబ్బఞ్ఞు, ఞాణం సక్కా పమేతవే.

‘‘తులదణ్డే ఠపేత్వాన, మహిం సక్కా ధరేతవే;

నత్వేవ తవ పఞ్ఞాయ, పమాణమత్థి చక్ఖుమ.

‘‘ఆకాసో మినితుం సక్కా, రజ్జుయా అఙ్గులేన వా;

నత్వేవ తవ సబ్బఞ్ఞు, సీలం సక్కా పమేతవే.

‘‘మహాసముద్దే ఉదకం, ఆకాసో చ వసున్ధరా;

పరిమేయ్యాని ఏతాని, అప్పమేయ్యోసి చక్ఖుమ.

‘‘ఛహి గాథాహి సబ్బఞ్ఞుం, కిత్తయిత్వా మహాయసం;

అఞ్జలిం పగ్గహేత్వాన, తుణ్హీ అట్ఠాసహం తదా.

‘‘యం వదన్తి సుమేధోతి, భూరిపఞ్ఞం సుమేధసం;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యో మే ఞాణం పకిత్తేసి, విప్పసన్నేన చేతసా;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘సత్తసత్తతి కప్పాని, దేవలోకే రమిస్సతి;

సహస్సక్ఖత్తుం దేవిన్దో, దేవరజ్జం కరిస్సతి.

‘‘అనేకసతక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి;

పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం.

‘‘దేవభూతో మనుస్సో వా, పుఞ్ఞకమ్మసమాహితో;

అనూనమనసఙ్కప్పో, తిక్ఖపఞ్ఞో భవిస్సతి.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘అగారా అభినిక్ఖమ్మ, పబ్బజిస్సతికిఞ్చనో;

జాతియా సత్తవస్సేన, అరహత్తం ఫుసిస్సతి.

‘‘యతో సరామి అత్తానం, యతో పత్తోస్మి సాసనం;

ఏత్థన్తరే న జానామి, చేతనం అమనోరమం.

‘‘సంసరిత్వా భవే సబ్బే, సమ్పత్తానుభవిం అహం;

భోగే మే ఊనతా నత్థి, ఫలం ఞాణస్స థోమనే.

‘‘తియగ్గీ నిబ్బుతా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవా పరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, యం ఞాణమథవిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలం ఞాణస్స థోమనే.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సో అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పుబ్బేనివాసం అనుపటిపాటియా అనుస్సరన్తో యావ అసఞ్ఞభవే అచిత్తకపటిసన్ధి, తావ అద్దస. తతో పఞ్చ కప్పసతాని చిత్తప్పవత్తిం అదిస్వా అవసానేవ దిస్వా ‘‘కిమేత’’న్తి ఆవజ్జేన్తో నయవసేన ‘‘అసఞ్ఞభవో భవిస్సతీ’’తి నిట్ఠం అగమాసి. తేనాహ భగవా – ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అసఞ్ఞసత్తా నామ దీఘాయుకా దేవా, తతో చుతో సోభితో ఇధూపపన్నో, సో ఏతం భవం జానాతి, సోభితో అనుస్సరతీ’’తి (పారా. ౨౩౨ అత్థతో సమానం). ఏవం నయవసేన అనుస్సరన్తస్స అనుస్సరణకోసల్లం దిస్వా సత్థా థేరం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. తతో ఏవ చాయం ఆయస్మా సవిసేసం అత్తనో పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం తస్స చ పచ్చయభూతం పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సోమనస్సజాతో తదత్థదీపనం ఉదానం ఉదానేన్తో –

౧౬౫. ‘‘సతిమా పఞ్ఞవా భిక్ఖు, ఆరద్ధబలవీరియో;

పఞ్చ కప్పసతానాహం, ఏకరత్తిం అనుస్సరిం.

౧౬౬. ‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానే, సత్త అట్ఠ చ భావయం;

పఞ్చ కప్పసతానాహం, ఏకరత్తిం అనుస్సరి’’న్తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ సతిమాతి సయం సముదాగమనసమ్పన్నాయ సతిపట్ఠానభావనాపారిపూరియా సతివేపుల్లప్పత్తియా చ సతిమా. పఞ్ఞవాతి ఛళభిఞ్ఞాపారిపూరియా పఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా చ పఞ్ఞవా. భిన్నకిలేసతాయ భిక్ఖు. సద్ధాదిబలానఞ్చేవ చతుబ్బిధసమ్మప్పధానవీరియస్స చ సంసిద్ధిపారిపూరియా ఆరద్ధబలవీరియో. సద్ధాదీనఞ్హేత్థ బలగ్గహణేన గహణం సతిపి సతిఆదీనం బలభావే, యథా ‘‘గోబలిబద్ధా పుఞ్ఞఞాణసమ్భారా’’తి. పఞ్చ కప్పసతానాహం, ఏకరత్తిం అనుస్సరిన్తి ఏకరత్తిం వియ అనుస్సరిం. వియ-సద్దో హి ఇధ లుత్తనిద్దిట్ఠో, ఏతేన పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణే అత్తనో ఞాణవసీభావం దీపేతి.

ఇదాని యాయ పటిపత్తియా అత్తనో సతిమన్తాదిభావో సాతిసయం పుబ్బేనివాసఞాణఞ్చ సిద్ధం, తం దస్సేతుం ‘‘చత్తారో’’తిఆదినా దుతియం గాథమాహ. తత్థ చత్తారో సతిపట్ఠానేతి కాయానుపస్సనాదికే అత్తనో విసయభేదేన చతుబ్బిధే లోకియలోకుత్తరమిస్సకే సతిసఙ్ఖాతే సతిపట్ఠానే. సత్తాతి సత్త బోజ్ఝఙ్గే. అట్ఠాతి అట్ఠ మగ్గఙ్గాని. సతిపట్ఠానేసు హి సుప్పతిట్ఠితచిత్తస్స సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావనాపారిపూరిం గతా ఏవ హోన్తి, తథా అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. తేనాహ ధమ్మసేనాపతి – ‘‘చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా సత్త బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా’’తిఆదీహి (దీ. ని. ౩.౧౪౩) సత్తకోట్ఠాసికేసు సత్తతింసాయ బోధిపక్ఖియధమ్మేసు ఏకస్మిం కోట్ఠాసే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తే ఇతరే అగచ్ఛన్తా నామ నత్థీతి. భావయన్తి భావనాహేతు. సేసం వుత్తనయమేవ.

సోభితత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.