౨. భద్దజిత్థేరగాథావణ్ణనా

పనాదో నామ సో రాజాతి ఆయస్మతో భద్దజిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు పారం గన్త్వా కామే పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞాయతనే అస్సమం కారేత్వా వసన్తో ఏకదివసం సత్థారం ఆకాసేన గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా ఆకాసతో ఓతరి. ఓతిణ్ణస్స పన భగవతో మధుఞ్చ భిసముళాలఞ్చ సప్పిఞ్చ ఖీరఞ్చ ఉపనామేసి, తస్స తం భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ పటిగ్గహేత్వా అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన తుసితే నిబ్బత్తో తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా తతో అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే మహద్ధనో సేట్ఠి హుత్వా అట్ఠసట్ఠిభిక్ఖుసహస్సం భోజేత్వా తిచీవరేన అచ్ఛాదేసి.

ఏవం బహుం కుసలం కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా తతో చవిత్వా మనుస్సేసు ఉప్పన్నో బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే పఞ్చ పచ్చేకబుద్ధసతాని చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహిత్వా తతో చుతో రాజకులే నిబ్బత్తిత్వా రజ్జం అనుసాసన్తో పుత్తం పచ్చేకబోధిం అధిగన్త్వా ఠితం ఉపట్ఠహిత్వా తస్స పరినిబ్బుతస్స ధాతుయో గహేత్వా చేతియం కత్వా పూజేసి. ఏవం తత్థ తత్థ తాని పుఞ్ఞాని కత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే భద్దియనగరే అసీతికోటివిభవస్స భద్దియసేట్ఠిస్స ఏకపుత్తకో హుత్వా నిబ్బత్తి, భద్దజీతిస్స నామం అహోసి. తస్స కిర ఇస్సరియభోగపరివారాదిసమ్పత్తి చరిమభవే బోధిసత్తస్స వియ అహోసి.

తదా సత్థా సావత్థియం వస్సం వసిత్వా భద్దజికుమారం సఙ్గణ్హితుం మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం భద్దియనగరం గన్త్వా జాతియావనే వసి తస్స ఞాణపరిపాకం ఆగమయమానో. సోపి ఉపరి పాసాదే నిసిన్నో సీహపఞ్జరం వివరిత్వా ఓలోకేన్తో భగవతో సన్తికే ధమ్మం సోతుం గచ్ఛన్తం మహాజనం దిస్వా ‘‘కత్థాయం మహాజనో గచ్ఛతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తం కారణం సుత్వా సయమ్పి మహతా పరివారేన సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుణన్తో సబ్బాభరణపటిమణ్డితోవ సబ్బకిలేసే ఖేపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౬.౯౮-౧౧౬) –

‘‘ఓగ్గయ్హ యం పోక్ఖరణిం, నానాకుఞ్జరసేవితం;

ఉద్ధరామి భిసం తత్థ, ఘాసహేతు అహం తదా.

‘‘భగవా తమ్హి సమయే, పదుముత్తరసవ్హయో;

రత్తమ్బరధరో బుద్ధో, గచ్ఛతే అనిలఞ్జసే.

‘‘ధునన్తో పంసుకూలాని, సద్దం అస్సోసహం తదా;

ఉద్ధం నిజ్ఝాయమానోహం, అద్దసం లోకనాయకం.

‘‘తత్థేవ ఠితకో సన్తో, ఆయాచిం లోకనాయకం;

మధుం భిసేహి సహితం, ఖీరం సప్పిం ముళాలికం.

‘‘పటిగ్గణ్హాతు మే బుద్ధో, అనుకమ్పాయ చక్ఖుమా;

తతో కారుణికో సత్థా, ఓరోహిత్వా మహాయసో.

‘‘పటిగ్గణ్హి మమం భిక్ఖం, అనుకమ్పాయ చక్ఖుమా;

పటిగ్గహేత్వా సమ్బుద్ధో, అకా మే అనుమోదనం.

‘‘సుఖీ హోతు మహాపుఞ్ఞ, గతి తుయ్హం సమిజ్ఝతు;

ఇమినా భిసదానేన, లభస్సు విపులం సుఖం.

‘‘ఇదం వత్వాన సమ్బుద్ధో, జలజుత్తమనామకో;

భిక్ఖమాదాయ సమ్బుద్ధో, ఆకాసేనాగమా జినో.

‘‘తతో భిసం గహేత్వాన, ఆగచ్ఛిం మమ అస్సమం;

భిసం రుక్ఖే లగ్గేత్వాన, మమ దానం అనుస్సరిం.

‘‘మహావాతో ఉట్ఠహిత్వా, సఞ్చాలేసి వనం తదా;

ఆకాసో అభినాదిత్థ, అసనీ చ ఫలీ తదా.

‘‘తతో మే అసనీపాతో, మత్థకే నిపతీ తదా;

సోహం నిసిన్నకో సన్తో, తత్థ కాలఙ్కతో అహం.

‘‘పుఞ్ఞకమ్మేన సఞ్ఞుత్తో, తుసితం ఉపపజ్జహం;

కళేవరం మే పతితం, దేవలోకే రమామహం.

‘‘ఛళసీతిసహస్సాని, నారియో సమలఙ్కతా;

సాయం పాతం ఉపట్ఠన్తి, భిసదానస్సిదం ఫలం.

‘‘మనుస్సయోనిమాగన్త్వా, సుఖితో హోమహం తదా;

భోగే మే ఊనతా నత్థి, భిసదానస్సిదం ఫలం.

‘‘అనుకమ్పితకో తేన, దేవదేవేన తాదినా;

సబ్బాసవా పరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం భిసం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, భిసదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తే పన తేన అధిగతే సత్థా భద్దియసేట్ఠిం ఆమన్తేసి – ‘‘తవ పుత్తో అలఙ్కతపటియత్తో ధమ్మం సుణన్తో అరహత్తే పతిట్ఠాసి, తేనస్స ఇదానేవ పబ్బజితుం యుత్తం, నో చే పబ్బజతి, పరినిబ్బాయిస్సతీ’’తి. సేట్ఠి ‘‘న మయ్హం పుత్తస్స దహరస్సేవ సతో పరినిబ్బానేన కిచ్చం అత్థి, పబ్బాజేథ న’’న్తి ఆహ. తం సత్థా పబ్బాజేత్వా ఉపసమ్పాదేత్వా తత్థ సత్తాహం వసిత్వా కోటిగామం పాపుణి, సో చ గామో గఙ్గాతీరే. కోటిగామవాసినో బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం పవత్తేసుం. భద్దజిత్థేరో సత్థారా అనుమోదనాయ ఆరద్ధమత్తాయ బహిగామం గన్త్వా ‘‘గఙ్గాతీరే మగ్గసమీపే సత్థు ఆగతకాలే వుట్ఠహిస్సామీ’’తి సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా నిసీది. మహాథేరేసు ఆగచ్ఛన్తేసుపి అవుట్ఠహిత్వా సత్థు ఆగతకాలేయేవ వుట్ఠహి. పుథుజ్జనభిక్ఖూ, ‘‘అయం అధునా పబ్బజితో మహాథేరేసు ఆగచ్ఛన్తేసు మానత్థద్ధో హుత్వా న వుట్ఠాసీ’’తి ఉజ్ఝాయింసు. కోటిగామవాసినో సత్థు భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ బహూ నావాసఙ్ఘాటే బన్ధింసు, సత్థా ‘‘హన్దస్స ఆనుభావం పకాసేమీ’’తి నావాసఙ్ఘాటే ఠత్వా, ‘‘కహం, భద్దజీ’’తి పుచ్ఛి. భద్దజిత్థేరో ‘‘ఏసోహం, భన్తే’’తి సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా అఞ్జలిం కత్వా అట్ఠాసి. సత్థా, ‘‘ఏహి, భద్దజి, అమ్హేహి సద్ధిం ఏకనావం అభిరుహా’’తి. సో ఉప్పతిత్వా సత్థు ఠితనావాయం అట్ఠాసి. సత్థా గఙ్గామజ్ఝం గతకాలే, ‘‘భద్దజి, తయా మహాపనాదరాజకాలే అజ్ఝావుట్ఠరతనపాసాదో కహ’’న్తి ఆహ. ‘‘ఇమస్మిం ఠానే నిముగ్గో’’తి. ‘‘తేన హి, భద్దజి, సబ్రహ్మచారీనం కఙ్ఖం ఛిన్దా’’తి. తస్మిం ఖణే థేరో సత్థారం వన్దిత్వా ఇద్ధిబలేన గన్త్వా పాసాదథూపికం పాదఙ్గులన్తరేన సన్నిరుమ్భిత్వా పఞ్చవీసతియోజనం పాసాదం గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పతి, ఉప్పతన్తో చ పఞ్ఞాస యోజనాని పాసాదం ఉదకతో ఉక్ఖిపి. అథస్స పురిమభవే ఞాతకా పాసాదగతేన లోభేన మచ్ఛకచ్ఛపమణ్డూకా హుత్వా తస్మిం పాసాదే ఉట్ఠహన్తే పరివత్తిత్వా ఉదకే పతింసు. సత్థా తే పతన్తే దిస్వా ‘‘ఞాతకా తే, భద్దజి, కిలమన్తీ’’తి ఆహ. థేరో సత్థు వచనేన పాసాదం విస్సజ్జేసి. పాసాదో యథాఠానే ఏవ పతిట్ఠహి. సత్థా పారఙ్గతో భిక్ఖూహి ‘‘కదా, భన్తే, భద్దజిత్థేరేన అయం పాసాదో అజ్ఝావుట్ఠో’’తి పుట్ఠో మహాపనాదజాతకం (జా. ౧.౩.౪౦-౪౧) కథేత్వా మహాజనం ధమ్మామతం పాయేసి. థేరో పన అత్తనో అజ్ఝావుట్ఠపుబ్బం సువణ్ణపాసాదం దస్సేత్వా –

౧౬౩. ‘‘పనాదో నామ సో రాజా, యస్స యూపో సువణ్ణయో;

తిరియం సోళసుబ్బేధో, ఉబ్భమాహు సహస్సధా.

౧౬౪. ‘‘సహస్సకణ్డో సతగేణ్డు, ధజాలు హరితామయో;

అనచ్చుం తత్థ గన్ధబ్బా, ఛ సహస్సాని సత్తధా’’తి. –

ద్వీహి గాథాహి వణ్ణేన్తో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

తత్థ పనాదో నామ సో రాజాతి అతీతే పనాదో నామ సో రాజా అహోసీతి అత్తభావఅన్తరహితతాయ అత్తానం పరం వియ నిద్దిసతి. సో ఏవ హి రజ్జే ఠితకాలతో పట్ఠాయ సదా ఉస్సాహసమ్పత్తిఆదినా మహతా రాజానుభావేన మహతా చ కిత్తిసద్దేన సమన్నాగతత్తా ‘‘రాజా మహాపనాదో’’తి పఞ్ఞాయిత్థ. యస్స యూపో సువణ్ణయోతి యస్స రఞ్ఞో అయం యూపో పాసాదో సువణ్ణమయో. తిరియం సోళసుబ్బేధోతి విత్థారతో సోళసకణ్డపాతప్పమాణో. సో పన అడ్ఢయోజనమత్తో హోతి. ఉబ్భామాహు సహస్సధాతి ఉబ్భం ఉచ్చం ఏవమస్స పాసాదస్స సహస్సధా సహస్సకణ్డప్పమాణమాహు. సో పన యోజనతో పఞ్చవీసతియోజనప్పమాణో హోతి. కేచి పనేత్థ గాథాసుఖత్థం ‘‘ఆహూ’’తి దీఘం కతం. ఆహు అహోసీతి అత్థం వదన్తి.

సహస్సకణ్డోతి సహస్సభూమికో. సతగేణ్డూతి అనేకసతనియ్యూహకో. ధజాలూతి తత్థ తత్థ నియ్యూహసిఖరాదీసు పతిట్ఠాపితేహి యట్ఠిధజపటాకధజాదిధజేహి సమ్పన్నో. హరితామయోతి చామీకరసువణ్ణమయో. కేచి పన ‘‘హరితజాతిమణిసరిక్ఖకో’’తి వదన్తి. గన్ధబ్బాతి నటా. ఛ సహస్సాని సత్తధాతి ఛమత్తాని గన్ధబ్బసహస్సాని సత్తధా తస్స పాసాదస్స సత్తసు ఠానేసు రఞ్ఞో అభిరమాపనత్థం నచ్చింసూతి అత్థో. తే ఏవం నచ్చన్తాపి రాజానం హాసేతుం నాసక్ఖింసు. అథ సక్కో దేవరాజా దేవనటే పేసేత్వా సమజ్జం కారేసి, తదా రాజా హసీతి.

భద్దజిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.