౭. తిస్సత్థేరగాథావణ్ణనా

బహూ సపత్తే లభతీతి ఆయస్మతో తిస్సత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో పియదస్సిస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా కామేసు ఆదీనవం దిస్వా ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞాయతనే సాలవనే అస్సమం కారేత్వా వసతి. భగవా తస్స అనుగ్గణ్హనత్థం అస్సమస్స అవిదూరే సాలవనే నిరోధం సమాపజ్జిత్వా నిసీది. సో అస్సమతో నిక్ఖమిత్వా ఫలాఫలత్థాయ గచ్ఛన్తో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో చత్తారో దణ్డే ఠపేత్వా భగవతో ఉపరి పుప్ఫితాహి సాలసాఖాహి సాఖామణ్డపం కత్వా సత్తాహం నవనవేహి సాలపుప్ఫేహి భగవన్తం పూజేన్తో అట్ఠాసి బుద్ధారమ్మణం పీతిం అవిజహన్తో. సత్థా సత్తాహస్స అచ్చయేన నిరోధతో వుట్ఠహిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం చిన్తేసి. తావదేవ సతసహస్సమత్తా ఖీణాసవా సత్థారం పరివారేసుం. భగవా తస్స భావినిం సమ్పత్తిం విభావేన్తో అనుమోదనం వత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా తిస్సోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో తిణ్ణం వేదానం పారగూ హుత్వా పఞ్చమత్తాని మాణవకసతాని మన్తే వాచేన్తో లాభగ్గయసగ్గప్పత్తో హుత్వా సత్థు రాజగహగమనే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౯.౧౯౦-౨౨౦) –

‘‘అజ్ఝోగాహేత్వా సాలవనం, సుకతో అస్సమో మమ;

సాలపుప్ఫేహి సఞ్ఛన్నో, వసామి విపినే తదా.

‘‘పియదస్సీ చ భగవా, సయమ్భూ అగ్గపుగ్గలో;

వివేకకామో సమ్బుద్ధో, సాలవనముపాగమి.

‘‘అస్సమా అభినిక్ఖమ్మ, పవనం అగమాసహం;

మూలఫలం గవేసన్తో, ఆహిణ్డామి వనే తదా.

‘‘తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, పియదస్సిం మహాయసం;

సునిసిన్నం సమాపన్నం, విరోచన్తం మహావనే.

‘‘చతుదణ్డే ఠపేత్వాన, బుద్ధస్స ఉపరీ అహం;

మణ్డపం సుకతం కత్వా, సాలపుప్ఫేహి ఛాదయిం.

‘‘సత్తాహం ధారయిత్వాన, మణ్డపం సాలఛాదితం;

తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, బుద్ధసేట్ఠమవన్దహం.

‘‘భగవా తమ్హి సమయే, వుట్ఠహిత్వా సమాధితో;

యుగమత్తం పేక్ఖమానో, నిసీది పురిసుత్తమో.

‘‘సావకో వరుణో నామ, పియదస్సిస్స సత్థునో;

వసీసతసహస్సేహి, ఉపగచ్ఛి వినాయకం.

‘‘పియదస్సీ చ భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వాన, సితం పాతుకరీ జినో.

‘‘అనురుద్ధో ఉపట్ఠాకో, పియదస్సిస్స సత్థునో;

ఏకంసం చీవరం కత్వా, అపుచ్ఛిత్థ మహామునిం.

‘‘కో ను ఖో భగవా హేతు, సితకమ్మస్స సత్థునో;

కారణే విజ్జమానమ్హి, సత్థా పాతుకరే సితం.

‘‘సత్తాహం సాలచ్ఛదనం, యో మే ధారేసి మాణవో;

తస్స కమ్మం సరిత్వాన, సితం పాతుకరిం అహం.

‘‘అనోకాసం న పస్సామి, యత్థ పుఞ్ఞం విపచ్చతి;

దేవలోకే మనుస్సే వా, ఓకాసోవ న సమ్మతి.

‘‘దేవలోకే వసన్తస్స, పుఞ్ఞకమ్మసమఙ్గినో;

యావతా పరిసా తస్స, సాలచ్ఛన్నా భవిస్సతి.

‘‘తత్థ దిబ్బేహి నచ్చేహి, గీతేహి వాదితేహి చ;

రమిస్సతి సదా సన్తో, పుఞ్ఞకమ్మసమాహితో.

‘‘యావతా పరిసా తస్స, గన్ధగన్ధీ భవిస్సతి;

సాలస్స పుప్ఫవస్సో చ, పవస్సిస్సతి తావదే.

‘‘తతో చుతోయం మనుజో, మానుసం ఆగమిస్సతి;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, సబ్బకాలం ధరిస్సతి.

‘‘ఇధ నచ్చఞ్చ గీతఞ్చ, సమ్మతాళసమాహితం;

పరివారేస్సన్తి మం నిచ్చం, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఉగ్గచ్ఛన్తే చ సూరియే, సాలవస్సం పవస్సతి;

పుఞ్ఞకమ్మేన సంయుత్తం, వస్సతే సబ్బకాలికం.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘ధమ్మం అభిసమేన్తస్స, సాలచ్ఛన్నం భవిస్సతి;

చితకే ఝాయమానస్స, ఛదనం తత్థ హేస్సతి.

‘‘విపాకం కిత్తయిత్వాన, పియదస్సీ మహాముని;

పరిసాయ ధమ్మం దేసేసి, తప్పేన్తో ధమ్మవుట్ఠియా.

‘‘తింసకప్పాని దేవేసు, దేవరజ్జమకారయిం;

సట్ఠి చ సత్తక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ అహోసహం.

‘‘దేవలోకా ఇధాగన్త్వా, లభామి విపులం సుఖం;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, మణ్డపస్స ఇదం ఫలం.

‘‘అయం పచ్ఛిమకో మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

ఇధాపి సాలచ్ఛదనం, హేస్సతి సబ్బకాలికం.

‘‘మహామునిం తోసయిత్వా, గోతమం సక్యపుఙ్గవం;

పత్తోమ్హి అచలం ఠానం, హిత్వా జయపరాజయం.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, యం బుద్ధమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సో అరహత్తం పన పత్వా విసేసతో లాభగ్గయసగ్గప్పత్తో అహోసి. తత్థ కేచి పుథుజ్జనభిక్ఖూ థేరస్స లాభసక్కారం దిస్వా బాలభావేన అసహనాకారం పవేదేసుం. థేరో తం ఞత్వా లాభసక్కారే ఆదీనవం తత్థ అత్తనో అలగ్గభావఞ్చ పకాసేన్తో –

౧౫౩. ‘‘బహూ సపత్తే లభతి, ముణ్డో సఙ్ఘాటిపారుతో;

లాభీ అన్నస్స పానస్స, వత్థస్స సయనస్స చ.

౧౫౪. ‘‘ఏతమాదీనవం ఞత్వా, సక్కారేసు మహబ్భయం;

అప్పలాభో అనవస్సుతో, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి. –

గాథాద్వయం అభాసి.

తస్సత్థో – సిఖమ్పి అసేసేత్వా ముణ్డితకేసతాయ ముణ్డో, ఛిన్దిత్వా సఙ్ఘాటితకాసావధారితాయ సఙ్ఘాటిపారుతో, ఏవం వేవణ్ణియం అజ్ఝుపగతో పరాయత్తవుత్తికో పబ్బజితో సచే అన్నపానాదీనం లాభీ హోతి, సోపి బహూ సపత్తే లభతి, తస్స ఉసూయన్తా బహూ సమ్భవన్తి. తస్మా ఏతం ఏవరూపం లాభసక్కారేసుమహబ్భయం విపులభయం ఆదీనవం దోసం విదిత్వా అప్పిచ్ఛతం సన్తోసఞ్చ హదయే ఠపేత్వా అనవజ్జుప్పాదస్సాపి ఉప్పన్నస్స లాభస్స పరివజ్జనేన అప్పలాభో, తతో ఏవ తత్థ తణ్హావస్సుతాభావేన అనవస్సుతో, సంసారే భయస్స ఇక్ఖనతో భిన్నకిలేసతాయ వా భిక్ఖు సన్తుట్ఠిట్ఠానీయస్స సతిసమ్పజఞ్ఞస్స వసేన సతో హుత్వా పరిబ్బజే చరేయ్య విహరేయ్యాతి. తం సుత్వా తే భిక్ఖూ తావదేవ థేరం ఖమాపేసుం.

తిస్సత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.