పఠమచ్ఛక్కం

౧౫౪. పఠమచ్ఛక్కే అస్సాసాదిమజ్ఝపరియోసానన్తి అబ్భన్తరపవిసనవాతస్స నాసికగ్గం వా ముఖనిమిత్తం వా ఆది, హదయం మజ్ఝం, నాభి పరియోసానం. తం తస్స ఆదిమజ్ఝపరియోసానం సతియా అనుగచ్ఛతో యోగిస్స ఠాననానత్తానుగమనేన చిత్తం అజ్ఝత్తం విక్ఖేపం గచ్ఛతి, తం అజ్ఝత్తవిక్ఖేపగతం చిత్తం ఏకత్తే అసణ్ఠహనతో సమాధిస్స పరిపన్థో. పస్సాసాదిమజ్ఝపరియోసానన్తి బహినిక్ఖమనవాతస్స నాభి ఆది, హదయం మజ్ఝం, నాసికగ్గం వా ముఖనిమిత్తం వా బహిఆకాసో వా పరియోసానం. యోజనా పనేత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. అస్సాసపటికఙ్ఖనా నికన్తితణ్హాచరియాతి ‘‘నాసికావాతాయత్తమిదం కమ్మట్ఠాన’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా ఓళారికోళారికస్స అస్సాసస్స పత్థనాసఙ్ఖాతా నికామనా ఏవ తణ్హాపవత్తి. తణ్హాపవత్తియా సతి ఏకత్తే అసణ్ఠహనతో సమాధిస్స పరిపన్థో. పస్సాసపటికఙ్ఖనా నికన్తీతి పున అస్సాసపుబ్బకస్స పస్సాసస్స పత్థనాసఙ్ఖాతా నికన్తి. సేసం వుత్తనయేనేవ యోజేతబ్బం. అస్సాసేనాభితున్నస్సాతి అతిదీఘం అతిరస్సం వా అస్సాసం కరోన్తస్స అస్సాసమూలకస్స కాయచిత్తకిలమథస్స సబ్భావతో తేన అస్సాసేన విద్ధస్స పీళితస్స. పస్సాసపటిలాభే ముచ్ఛనాతి అస్సాసేన పీళితత్తాయేవ పస్సాసే అస్సాదసఞ్ఞినో పస్సాసం పత్థయతో తస్మిం పస్సాసపటిలాభే రజ్జనా. పస్సాసమూలకేపి ఏసేవ నయో.

వుత్తస్సేవ అత్థస్స అనువణ్ణనత్థం వుత్తేసు గాథాబన్ధేసు అనుగచ్ఛనాతి అనుగచ్ఛమానా. సతీతి అజ్ఝత్తబహిద్ధావిక్ఖేపహేతుభూతా సతి. విక్ఖిపతి అనేన చిత్తన్తి విక్ఖేపో. కో సో? అస్సాసో. అజ్ఝత్తం విక్ఖేపో అజ్ఝత్తవిక్ఖేపో, తస్స ఆకఙ్ఖనా అజ్ఝత్తవిక్ఖేపాకఙ్ఖనా, అసమ్మామనసికారవసేన అజ్ఝత్తవిక్ఖేపకస్స అస్సాసస్స ఆకఙ్ఖనాతి వుత్తం హోతి. ఏతేనేవ నయేన బహిద్ధావిక్ఖేపపత్థనా వేదితబ్బా. యేహీతి యేహి ఉపక్కిలేసేహి. విక్ఖిప్పమానస్సాతి విక్ఖిపియమానస్స విక్ఖేపం ఆపాదియమానస్స. నో చ చిత్తం విముచ్చతీతి చిత్తం అస్సాసపస్సాసారమ్మణే చ నాధిముచ్చతి, పచ్చనీకధమ్మేహి చ న విముచ్చతి. చిత్తం నో చ విముచ్చతి పరపత్తియా చ హోన్తీతి సమ్బన్ధో. విమోక్ఖం అప్పజానన్తాతి సో వా అఞ్ఞో వా ఆరమ్మణాధిముత్తివిమోక్ఖఞ్చ పచ్చనీకవిముత్తివిమోక్ఖఞ్చ ఏవం అప్పజానన్తా. పరపత్తియాతి పరపచ్చయం పరసద్దహనం అరహన్తి, న అత్తపచ్చక్ఖం ఞాణన్తి ‘‘పరపచ్చయికా’’తి వత్తబ్బే ‘‘పరపత్తియా’’తి వుత్తం. అత్థో పన సోయేవ.

దుతియచ్ఛక్కం

౧౫౫. దుతియచ్ఛక్కే నిమిత్తన్తి అస్సాసపస్సాసానం ఫుసనట్ఠానం. అస్సాసపస్సాసా హి దీఘనాసికస్స నాసాపుటం ఘట్టేన్తా పవత్తన్తి, రస్సనాసికస్స ఉత్తరోట్ఠం. యది హి అయం యోగీ తం నిమిత్తమేవ ఆవజ్జతి, తస్స నిమిత్తమేవ ఆవజ్జమానస్స అస్సాసే చిత్తం వికమ్పతి, న పతిట్ఠాతీతి అత్థో. తస్స తస్మిం చిత్తే అప్పతిట్ఠితే సమాధిస్స అభావతో తం వికమ్పనం సమాధిస్స పరిపన్థో. యది అస్సాసమేవ ఆవజ్జతి, తస్స చిత్తం అబ్భన్తరపవేసనవసేన విక్ఖేపం ఆవహతి, నిమిత్తే న పతిట్ఠాతి, తస్మా నిమిత్తే వికమ్పతి. ఇమినా నయేన సేసేసుపి యోజనా కాతబ్బా. గాథాసు విక్ఖిప్పతేతి విక్ఖిపీయతి విక్ఖేపం ఆపాదీయతి.

తతియచ్ఛక్కం

౧౫౬. తతియచ్ఛక్కే అతీతానుధావనం చిత్తన్తి ఫుసనట్ఠానం అతిక్కమిత్వా గతం అస్సాసం వా పస్సాసం వా అనుగచ్ఛమానం చిత్తం. విక్ఖేపానుపతితన్తి విక్ఖేపేన అనుగతం, విక్ఖేపం వా సయం అనుపతితం అనుగతం. అనాగతపటికఙ్ఖనం చిత్తన్తి ఫుసనట్ఠానం అప్పత్తం అస్సాసం వా పస్సాసం వా పటికఙ్ఖమానం పచ్చాసీసమానం చిత్తం. వికమ్పితన్తి తస్మిం అప్పతిట్ఠానేనేవ విక్ఖేపేన వికమ్పితం. లీనన్తి అతిసిథిలవీరియతాదీహి సఙ్కుచితం. కోసజ్జానుపతితన్తి కుసీతభావానుగతం. అతిపగ్గహితన్తి అచ్చారద్ధవీరియతాదీహి అతిఉస్సాహితం. ఉద్ధచ్చానుపతితన్తి విక్ఖేపానుగతం. అభినతన్తి అస్సాదవత్థూసు భుసం నతం అల్లీనం. అపనతన్తి నిరస్సాదవత్థూసు పతిహతం, తతో అపగతం వా, అపగతనతం వా, న తతో అపగతన్తి అత్థో. రాగానుపతితన్తి ఏత్థ అస్సాసపస్సాసనిమిత్తం మనసికరోతో ఉప్పన్నపీతిసుఖే వా పుబ్బే హసితలపితకీళితవత్థూసు వా రాగో అనుపతతి. బ్యాపాదానుపతితన్తి ఏత్థ మనసికారే నిరస్సాదగతచిత్తస్స ఉప్పన్నదోమనస్సవసేన వా పుబ్బే సముదాచిణ్ణేసు ఆఘాతవత్థూసు వా బ్యాపాదో అనుపతతి. గాథాసు న సమాధియతీతి న సమాహితం హోతి. అధిచిత్తన్తి చిత్తసీసేన నిద్దిట్ఠో అధికో సమాధి.

౧౫౭. ఏత్తావతా తీహి ఛక్కేహి అట్ఠారస ఉపక్కిలేసే నిద్దిసిత్వా ఇదాని తేసం ఉపక్కిలేసానం సమాధిస్స పరిపన్థభావసాధనేన ఆదీనవం దస్సేన్తో పున అస్సాసాదిమజ్ఝపరియోసానన్తిఆదిమాహ. తత్థ కాయోపి చిత్తమ్పి సారద్ధా చ హోన్తీతి విక్ఖేపసముట్ఠానరూపానం వసేన రూపకాయోపి, విక్ఖేపసన్తతివసేన చిత్తమ్పి మహతా ఖోభేన ఖుభితా సదరథా చ హోన్తి. తతో మన్దతరేన ఇఞ్జితా కమ్పితా, తతో మన్దతరేన ఫన్దితా చలితా హోన్తి. బలవాపి మజ్ఝిమోపి మన్దోపి ఖోభో హోతియేవ, న సక్కా ఖోభేన న భవితున్తి వుత్తం హోతి. చిత్తం వికమ్పితత్తాతి చిత్తస్స వికమ్పితత్తా. గాథాసు పరిపుణ్ణా అభావితాతి యథా పరిపుణ్ణా హోతి, తథా అభావితా. ఇఞ్జితోతి కమ్పితో. ఫన్దితోతి మన్దకమ్పితో. హేట్ఠా నీవరణానం అనన్తరత్తా ‘‘ఇమేహి చ పన నీవరణేహీ’’తి (పటి. మ. ౧.౧౫౩) అచ్చన్తసమీపనిదస్సనవచనం కతం. ఇధ పన నిగమనే నీవరణానం సన్తరత్తా తేహి చ పన నీవరణేహీతి పరమ్ముఖనిదస్సనవచనం కతం.

ఉపక్కిలేసఞాణనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.