౧. ఇన్ద్రియవారవణ్ణనా

౨౩. అథ మేత్తూపసంహారాకారం ఇన్ద్రియాదిపరిభావనఞ్చ దస్సేతుం సబ్బేసం సత్తానం పీళనం వజ్జేత్వాతిఆదిమాహ. తత్థ పీళనన్తి అబ్భన్తరతో సరీరపీళనం. ఉపఘాతన్తి బాహిరతో సరీరోపఘాతం. సన్తాపన్తి యథా తథా వా చిత్తసన్తాపనం. పరియాదానన్తి పకతియా జీవితాదిపరిక్ఖయం. విహేసన్తి పరతో జీవితవిహేఠనం. వజ్జేత్వాతి పీళనాదీసు ఏకేకం అత్తనో చిత్తేనేవ అపనేత్వా. ఇమాని పీళనాదీని పఞ్చ పదాని మేత్తోపసంహారస్స పటిపక్ఖవివజ్జనవసేన వుత్తాని, అపీళనాయాతిఆదీని మేత్తోపసంహారవసేన. అపీళనాయాతి అపీళనాకారేన, సబ్బే సత్తే మేత్తాయతీతి సమ్బన్ధో. ఏవం సేసేసుపి. మా వేరినో మా దుక్ఖినో మా దుక్ఖితత్తాతి ఇమానిపి తీణి మేత్తోపసంహారస్స పటిపక్ఖపటిక్ఖేపవచనాని. మా-వచనస్స మా హోన్తూతి అత్థో. అవేరినో సుఖినో సుఖితత్తాతి ఇమాని తీణి మేత్తోపసంహారవచనాని. ‘‘అబ్యాపజ్జా అనీఘా’’తి ఇదం ద్వయం ‘‘సుఖినో’’తి వచనేన సఙ్గహితన్తి వేదితబ్బం. సుఖితత్తాతి తస్సేవ సుఖస్స నిచ్చప్పవత్తిదస్సనం. ‘‘సుఖితత్తా’’తి చ ‘‘సుఖీ అత్తానం పరిహరన్తూ’’తి చ అత్థతో ఏకం. ‘‘అపీళనాయా’’తిఆదీహి వా అబ్యాపజ్జానీఘవచనాని సఙ్గహితాని. అట్ఠహాకారేహీతి ‘‘అపీళనాయా’’తిఆదయో పఞ్చ మేత్తోపసంహారాకారా ‘‘అవేరినో హోన్తూ’’తిఆదయో తయో మేత్తోపసంహారాకారాతి ఇమేహి అట్ఠహాకారేహి. మేత్తాయతీతి సినియ్హతి. తం ధమ్మం చేతయతీతి తం హితోపసంహారం చేతయతి అభిసన్దహతి, పవత్తేతీతి అత్థో. సబ్బబ్యాపాదపరియుట్ఠానేహి విముచ్చతీతి మేత్తాయ పటిపక్ఖభూతేహి సబ్బేహి బ్యాపాదసముదాచారేహి విక్ఖమ్భనతో విముచ్చతి. మేత్తా చ చేతో చ విముత్తి చాతి ఏకాయేవ మేత్తా తిధా వణ్ణితా.

అవేరినో ఖేమినో సుఖినోతి ఇమాని తీణి పదాని పుబ్బే వుత్తే ఆకారే సఙ్ఖేపేన సఙ్గహేత్వా వుత్తాని. సద్ధాయ అధిముచ్చతీతిఆదినా నయేన వుత్తాని పఞ్చిన్ద్రియాని మేత్తాయ సమ్పయుత్తానియేవ. ఆసేవనాతిఆదీసు ఛసు వారేసు ఆసేవీయతి ఏతేహి మేత్తాతి ఆసేవనా. తథా భావనా బహులీకమ్మం. అలఙ్కారాతి విభూసనా. స్వాలఙ్కతాతి సుట్ఠు అలఙ్కతా భూసితా. పరిక్ఖారాతి సమ్భారా. సుపరిక్ఖతాతి సుట్ఠు సమ్భతా. పరివారాతి రక్ఖనట్ఠేన. పున ఆసేవనాదీని అట్ఠవీసతి పదాని మేత్తాయ వణ్ణభణనత్థం వుత్తాని. తత్థ పారిపూరీతి పరిపుణ్ణభావా. సహగతాతి మేత్తాయ సహగతా. తథా సహజాతాదయో. పక్ఖన్దనాతి మేత్తాయ పవిసనా, పక్ఖన్దతి ఏతేహి మేత్తాతి వా పక్ఖన్దనా. తథా సంసీదనాదయో. ఏతం సన్తన్తి ఫస్సనాతి ఏసా మేత్తా సన్తాతి ఏతేహి ఫస్సనా హోతీతి ఏతం సన్తన్తి ఫస్సనా ‘‘ఏతదగ్గ’’న్తిఆదీసు (అ. ని. ౧.౧౮౮ ఆదయో) వియ నపుంసకవచనం. స్వాధిట్ఠితాతి సుట్ఠు పతిట్ఠితా. సుసముగ్గతాతి సుట్ఠు సముస్సితా. సువిముత్తాతి అత్తనో అత్తనో పచ్చనీకేహి సుట్ఠు విముత్తా. నిబ్బత్తేన్తీతి మేత్తాసమ్పయుత్తా హుత్వా మేత్తం నిబ్బత్తేన్తి. జోతేన్తీతి పాకటం కరోన్తి. పతాపేన్తీతి విరోచేన్తి.