౩. దుతియసుత్తన్తనిద్దేసవణ్ణనా

౧౪. సచ్చప్పటివేధఞాణయోజనక్కమే చ అయం రూపస్స అస్సాదోతి పహానప్పటివేధోతి పుబ్బభాగే ‘‘అయం తణ్హాసమ్పయుత్తో రూపస్స అస్సాదో’’తి ఞత్వా మగ్గక్ఖణే సముదయప్పహానసఙ్ఖాతో సముదయసచ్చప్పటివేధో. సముదయసచ్చన్తి సముదయసచ్చప్పటివేధఞాణం. అరియసచ్చారమ్మణఞాణమ్పి హి ‘‘యే కేచి కుసలా ధమ్మా, సబ్బే తే చతూసు అరియసచ్చేసు సఙ్గహం గచ్ఛన్తీ’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౦౦) వియ ‘‘సచ్చ’’న్తి వుచ్చతి. అయం రూపస్స ఆదీనవోతి పరిఞ్ఞాపటివేధోతి పుబ్బభాగే ‘‘అయం రూపస్స ఆదీనవో’’తి ఞత్వా మగ్గక్ఖణే దుక్ఖపరిఞ్ఞాసఙ్ఖాతో దుక్ఖసచ్చప్పటివేధో. దుక్ఖసచ్చన్తి దుక్ఖసచ్చప్పటివేధఞాణం. ఇదం రూపస్స నిస్సరణన్తి సచ్ఛికిరియాపటివేధోతి పుబ్బభాగే ‘‘ఇదం రూపస్స నిస్సరణ’’న్తి ఞత్వా మగ్గక్ఖణే నిరోధసచ్ఛికిరియాసఙ్ఖాతో నిరోధసచ్చప్పటివేధో. నిరోధసచ్చన్తి నిరోధసచ్చారమ్మణం నిరోధసచ్చప్పటివేధఞాణం. యా ఇమేసు తీసు ఠానేసూతి ఇమేసు యథావుత్తేసు తీసు సముదయదుక్ఖనిరోధేసు పటివేధవసేన పవత్తా యా దిట్ఠి యో సఙ్కప్పోతి యోజనా. భావనాపటివేధోతి అయం మగ్గభావనాసఙ్ఖాతో మగ్గసచ్చప్పటివేధో. మగ్గసచ్చన్తి మగ్గసచ్చప్పటివేధఞాణం.

౧౫. పున అపరేన పరియాయేన సచ్చాని చ సచ్చప్పటివేధఞ్చ దస్సేన్తో సచ్చన్తి కతిహాకారేహి సచ్చన్తిఆదిమాహ. తత్థ యస్మా సబ్బేపి సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తా బోధిపల్లఙ్కే నిసిన్నా జరామరణాదికస్స దుక్ఖసచ్చస్స జాతిఆదికం సముదయసచ్చం ‘‘కిం ను ఖో’’తి ఏసన్తి, తథా ఏసన్తా చ జరామరణాదికస్స దుక్ఖసచ్చస్స జాతిఆదికం సముదయసచ్చం ‘‘పచ్చయో’’తి వవత్థపేన్తో పరిగ్గణ్హన్తి, తస్మా సా చ ఏసనా సో చ పరిగ్గహో సచ్చానం ఏసనత్తా పరిగ్గహత్తా చ ‘‘సచ్చ’’న్తి కత్వా ఏసనట్ఠేన పరిగ్గహట్ఠేనాతి వుత్తం. అయఞ్చ విధి పచ్చేకబుద్ధానమ్పి పచ్చయపరిగ్గహే లబ్భతియేవ, సావకానం పన అనుస్సవవసేన పచ్చయపరిగ్గహే లబ్భతి. పటివేధట్ఠేనాతి పుబ్బభాగే తథా ఏసితానం పరిగ్గహితానఞ్చ మగ్గక్ఖణే ఏకపటివేధట్ఠేన.

కింనిదానన్తిఆదీసు నిదానాదీని సబ్బాని కారణవేవచనాని. కారణఞ్హి యస్మా ఫలం నిదేతి ‘‘హన్ద నం గణ్హథా’’తి అప్పేతి వియ, తస్మా ‘‘నిదాన’’న్తి వుచ్చతి. యస్మా ఫలం తతో సముదేతి, జాయతి, పభవతి; తస్మా సముదయో, జాతి, పభవోతి వుచ్చతి. అయం పనేత్థ అత్థో – కిం నిదానం ఏతస్సాతి కింనిదానం. కో సముదయో ఏతస్సాతి కింసముదయం. కా జాతి ఏతస్సాతి కింజాతికం. కో పభవో ఏతస్సాతి కింపభవం. యస్మా పన తస్స జాతి యథావుత్తేన అత్థేన నిదానఞ్చేవ సముదయో చ జాతి చ పభవో చ, తస్మా జాతినిదానన్తిఆదిమాహ. జరామరణన్తి దుక్ఖసచ్చం. జరామరణసముదయన్తి తస్స పచ్చయం సముదయసచ్చం. జరామరణనిరోధన్తి నిరోధసచ్చం. జరామరణనిరోధగామినిం పటిపదన్తి మగ్గసచ్చం. ఇమినావ నయేన సబ్బపదేసు అత్థో వేదితబ్బో.

౧౬. నిరోధప్పజాననాతి ఆరమ్మణకరణేన నిరోధస్స పజాననా. జాతి సియా దుక్ఖసచ్చం, సియా సముదయసచ్చన్తి భవపచ్చయా పఞ్ఞాయనట్ఠేన దుక్ఖసచ్చం, జరామరణస్స పచ్చయట్ఠేన సముదయసచ్చం. ఏస నయో సేసేసుపి. అవిజ్జా సియా దుక్ఖసచ్చన్తి పన ఆసవసముదయా అవిజ్జాసముదయట్ఠేనాతి.

సచ్చకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.