౧. అగ్గప్పసాదసుత్తవణ్ణనా

౯౦. పఞ్చమవగ్గస్స పఠమే అగ్గప్పసాదాతి ఏత్థ అయం అగ్గసద్దో ఆదికోటికోట్ఠాససేట్ఠేసు దిస్సతి. తథా హేస ‘‘అజ్జతగ్గే, సమ్మ దోవారిక, ఆవరామి ద్వారం నిగణ్ఠానం నిగణ్ఠీనం (మ. ని. ౨.౭౦). అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి (దీ. ని. ౧.౨౫౦; పారా. ౧౫) చ ఆదీసు ఆదిమ్హి దిస్సతి. ‘‘తేనేవ అఙ్గులగ్గేన తం అఙ్గులగ్గం పరామసేయ్య (కథా. ౪౪౧). ఉచ్ఛగ్గం వేళగ్గ’’న్తి చ ఆదీసు కోటియం. ‘‘అమ్బిలగ్గం వా మధురగ్గం వా తిత్తకగ్గం వా (సం. ని. ౫.౩౭౪). అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారగ్గేన వా పరివేణగ్గేన వా భాజేతు’’న్తి (చూళవ. ౩౧౮) చ ఆదీసు కోట్ఠాసే. ‘‘అయం ఇమేసం చతున్నం పుగ్గలానం అగ్గో చ సేట్ఠో చ ఉత్తమో చ పవరో చ (అ. ని. ౪.౯౫). అగ్గోహమస్మి లోకస్సా’’తి చ ఆదీసు (దీ. ని. ౨.౩౧; మ. ని. ౩.౨౦౭) సేట్ఠే. స్వాయమిధాపి సేట్ఠేయేవ దట్ఠబ్బో. తస్మా అగ్గేసు సేట్ఠేసు పసాదా, అగ్గభూతా సేట్ఠభూతా వా పసాదా అగ్గప్పసాదాతి అత్థో.

పురిమస్మిఞ్చ అత్థే అగ్గసద్దేన బుద్ధాదిరతనత్తయం వుచ్చతి. తేసు భగవా తావ అసదిసట్ఠేన, గుణవిసిట్ఠట్ఠేన, అసమసమట్ఠేన చ అగ్గో. సో హి మహాభినీహారం దసన్నం పారమీనం పవిచయఞ్చ ఆదిం కత్వా తేహి బోధిసమ్భారగుణేహి చేవ బుద్ధగుణేహి చ సేసజనేహి అసదిసోతి అసదిసట్ఠేన అగ్గో. యే చస్స గుణా మహాకరుణాదయో, తే సేససత్తానం గుణేహి విసిట్ఠాతి గుణవిసిట్ఠట్ఠేనపి సబ్బసత్తుత్తమతాయ అగ్గో. యే పన పురిమకా సమ్మాసమ్బుద్ధా సబ్బసత్తేహి అసమా, తేహి సద్ధిం అయమేవ రూపకాయగుణేహి చేవ ధమ్మకాయగుణేహి చ సమోతి అసమసమట్ఠేనపి అగ్గో. తథా దుల్లభపాతుభావతో అచ్ఛరియమనుస్సభావతో బహుజనహితసుఖావహతో అదుతియఅసహాయాదిభావతో చ భగవా లోకే అగ్గోతి వుచ్చతి. యథాహ –

‘‘ఏకపుగ్గలస్స, భిక్ఖవే, పాతుభావో దుల్లభో లోకస్మిం, కతమస్స ఏకపుగ్గలస్స? తథాగతస్స అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స.

‘‘ఏకపుగ్గలో, భిక్ఖవే, లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి అచ్ఛరియమనుస్సో.

‘‘ఏకపుగ్గలో, భిక్ఖవే, లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి బహుజన…పే… సమ్మాసమ్బుద్ధో.

‘‘ఏకపుగ్గలో, భిక్ఖవే, లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి, అదుతియో అసహాయో అప్పటిమో అప్పటిసమో అప్పటిభాగో అప్పటిపుగ్గలో అసమో అసమసమో ద్విపదానం అగ్గో. కతమో ఏకపుగ్గలో? తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి (అ. ని. ౧.౧౭౦-౧౭౨, ౧౭౪).

ధమ్మసఙ్ఘాపి అఞ్ఞధమ్మసఙ్ఘేహి అసదిసట్ఠేన విసిట్ఠగుణతాయ దుల్లభపాతుభావాదినా చ అగ్గా. తథా హి తేసం స్వాక్ఖాతతాదిసుప్పటిపన్నతాదిగుణవిసేసేహి అఞ్ఞధమ్మసఙ్ఘా సదిసా అప్పతరనిహీనా వా నత్థి, కుతో సేట్ఠా. సయమేవ చ పన తేహి విసిట్ఠగుణతాయ సేట్ఠా. తథా దుల్లభుప్పాదఅచ్ఛరియభావబహుజనహితసుఖావహా అదుతియఅసహాయాదిసభావా చ తే. యదగ్గేన హి భగవా దుల్లభపాతుభావో, తదగ్గేన ధమ్మసఙ్ఘాపీతి. అచ్ఛరియాదిభావేపి ఏసేవ నయో. ఏవం అగ్గేసు సేట్ఠేసు ఉత్తమేసు పవరేసు గుణవిసిట్ఠేసు పసాదాతి అగ్గప్పసాదా.

దుతియస్మిం పన అత్థే యథావుత్తేసు అగ్గేసు బుద్ధాదీసు ఉప్పత్తియా అగ్గభూతా పసాదా అగ్గప్పసాదా. యే పన అరియమగ్గేన ఆగతా అవేచ్చప్పసాదా, తే ఏకన్తేనేవ అగ్గభూతా పసాదాతి అగ్గప్పసాదా. యథాహ ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతీ’’తిఆది (సం. ని. ౫.౧౦౨౭). అగ్గవిపాకత్తాపి చేతే అగ్గప్పసాదా. వుత్తఞ్హి ‘‘అగ్గే ఖో పన పసన్నానం అగ్గో విపాకో’’తి.

యావతాతి యత్తకా. సత్తాతి పాణినో. అపదాతి అపాదకా. ద్విపదాతి ద్విపాదకా. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. వా-సద్దో సముచ్చయత్థో, న వికప్పత్థో. యథా ‘‘అనుప్పన్నో వా కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా కామాసవో పవడ్ఢతీ’’తి (మ. ని. ౧.౧౭) ఏత్థ అనుప్పన్నో చ ఉప్పన్నో చాతి అత్థో. యథా చ ‘‘భూతానం వా సత్తానం ఠితియా సమ్భవేసీనం వా అనుగ్గహాయా’’తి (మ. ని. ౧.౪౦౨; సం. ని. ౨.౧౨) ఏత్థ భూతానఞ్చ సమ్భవేసీనఞ్చాతి అత్థో. యథా చ ‘‘అగ్గితో వా ఉదకతో వా మిథుభేదతో వా’’తి (దీ. ని. ౨.౧౫౨; ఉదా. ౭౬; మహావ. ౨౮౬) ఏత్థ అగ్గితో చ ఉదకతో చ మిథుభేదతో చాతి అత్థో, ఏవం ‘‘అపదా వా…పే… అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి ఏత్థాపి అపదా చ ద్విపదా చాతి సమ్పిణ్డనవసేన అత్థో దట్ఠబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘వా-సద్దో సముచ్చయత్థో, న వికప్పత్థో’’తి.

రూపినోతి రూపవన్తో. న రూపినోతి అరూపినో. సఞ్ఞినోతి సఞ్ఞావన్తో. న సఞ్ఞినోతి అసఞ్ఞినో. నేవసఞ్ఞినాసఞ్ఞినో నామ భవగ్గపరియాపన్నా. ఏత్తావతా చ కామభవో, రూపభవో, అరూపభవో, ఏకవోకారభవో, చతువోకారభవో, పఞ్చవోకారభవో, సఞ్ఞీభవో, అసఞ్ఞీభవో, నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీభవోతి నవవిధేపి భవే సత్తే అనవసేసతో పరియాదియిత్వా దస్సేసి ధమ్మరాజా. ఏత్థ హి రూపిగ్గహణేన కామభవో రూపభవో పఞ్చవోకారభవో ఏకవోకారభవో చ దస్సితో, అరూపిగ్గహణేన అరూపభవో చతువోకారభవో చ దస్సితో. సఞ్ఞీభవాదయో పన సరూపేనేవ దస్సితా. అపదాదిగ్గహణేన కామభవపఞ్చవోకారభవసఞ్ఞీభవానం ఏకదేసో దస్సితోతి.

కస్మా పనేత్థ యథా అదుతియసుత్తే ‘‘ద్విపదానం అగ్గో’’తి ద్విపదానం గహణమేవ అకత్వా అపదాదిగ్గహణం కతన్తి? వుచ్చతే – అదుతియసుత్తే తావ సేట్ఠతరవసేన ద్విపదగ్గహణమేవ కతం. ఇమస్మిఞ్హి లోకే సేట్ఠో నామ ఉప్పజ్జమానో అపదచతుప్పదబహుప్పదేసు న ఉప్పజ్జతి, ద్విపదేసుయేవ ఉప్పజ్జతి. కతరేసు ద్విపదేసు? మనుస్సేసు చేవ దేవేసు చ. మనుస్సేసు ఉప్పజ్జమానో సకలలోకం వసే వత్తేతుం సమత్థో బుద్ధో హుత్వా ఉప్పజ్జతి. అఙ్గుత్తరట్ఠకథాయం పన ‘‘తిసహస్సిమహాసహస్సిలోకధాతుం వసే వత్తేతుం సమత్థో’’తి (అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౧౭౪) వుత్తం. దేవేసు ఉప్పజ్జమానో దససహస్సిలోకధాతుం వసే వత్తనకో మహాబ్రహ్మా హుత్వా ఉప్పజ్జతి, సో తస్స కప్పియకారకో వా ఆరామికో వా సమ్పజ్జతి. ఇతి తతోపి సేట్ఠతరవసేనేస ‘‘ద్విపదానం అగ్గో’’తి తత్థ వుత్తో, ఇధ పన అనవసేసపరియాదానవసేన ఏవం వుత్తం. యావత్తకా హి సత్తా అత్తభావపరియాపన్నా అపదా వా…పే… నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞినో వా, తథాగతో తేసం అగ్గమక్ఖాయతీతి. నిద్ధారణే చేతం సామివచనం, మకారో పదసన్ధికరో. అగ్గో అక్ఖాయతీతి పదవిభాగో.

అగ్గో విపాకో హోతీతి అగ్గే సమ్మాసమ్బుద్ధే పసన్నానం యో పసాదో, సో అగ్గో సేట్ఠో ఉత్తమో కోటిభూతో వా, తస్మా తస్స విపాకోపి అగ్గో సేట్ఠో ఉత్తమో కోటిభూతో ఉళారతమో పణీతతమో హోతి. సో పన పసాదో దువిధో లోకియలోకుత్తరభేదతో. తేసు లోకియస్స తావ –

‘‘యే కేచి బుద్ధం సరణం గతాసే, న తే గమిస్సన్తి అపాయభూమిం;

పహాయ మానుసం దేహం, దేవకాయం పరిపూరేస్సన్తి. (దీ. ని. ౨.౩౩౨; సం. ని. ౧.౩౭);

‘‘బుద్ధోతి కిత్తయన్తస్స, కాయే భవతి యా పీతి;

వరమేవ హి సా పీతి, కసిణేనపి జమ్బుదీపస్స.

‘‘సతం హత్థీ సతం అస్సా, సతం అస్సతరీ రథా;

సతం కఞ్ఞాసహస్సాని, ఆముక్కమణికుణ్డలా;

ఏకస్స పదవీతిహారస్స, కలం నాగ్ఘన్తి సోళసిం’’. (సం. ని. ౧.౨౪౨; చూళవ. ౩౦౫);

‘‘సాధు ఖో, దేవానమిన్ద, బుద్ధం సరణగమనం హోతి, బుద్ధం సరణగమనహేతు ఖో, దేవానమిన్ద, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. తే అఞ్ఞే దేవే దసహి ఠానేహి అధిగణ్హన్తి – దిబ్బేన ఆయునా, దిబ్బేన వణ్ణేన, దిబ్బేన సుఖేన, దిబ్బేన యసేన, దిబ్బేన ఆధిపతేయ్యేన, దిబ్బేహి రూపేహి, దిబ్బేహి సద్దేహి, దిబ్బేహి గన్ధేహి, దిబ్బేహి రసేహి, దిబ్బేహి ఫోట్ఠబ్బేహీ’’తి (సం. ని. ౪.౩౪౧) –

ఏవమాదీనం సుత్తపదానం వసేన పసాదస్స ఫలవిసేసయోగో వేదితబ్బో. తస్మా సో అపాయదుక్ఖవినివత్తనేన సద్ధిం సమ్పత్తిభవేసు సుఖవిపాకదాయకోతి దట్ఠబ్బో. లోకుత్తరో పన సామఞ్ఞఫలవిపాకదాయకో వట్టదుక్ఖవినివత్తకో చ. సబ్బోపి చాయం పసాదో పరమ్పరాయ వట్టదుక్ఖం వినివత్తేతియేవ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో అత్తనో సద్ధం అనుస్సరతి, నేవస్స తస్మిం సమయే రాగపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, న దోసపరియుట్ఠితం, న మోహపరియుట్ఠితం చిత్తం హోతి, ఉజుగతమేవస్స తస్మిం సమయే చిత్తం హోతి. ఉజుగతచిత్తస్స పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి (అ. ని. ౬.౧౦; ౨౬).

ధమ్మాతి సభావధమ్మా. సఙ్ఖతాతి సమేచ్చ సమ్భుయ్య పచ్చయేహి కతాతి సఙ్ఖతా, సప్పచ్చయధమ్మా. హేతూహి పచ్చయేహి చ న కేహిచి కతాతి అసఙ్ఖతా, అప్పచ్చయనిబ్బానం. సఙ్ఖతానం పటియోగిభావేన ‘‘అసఙ్ఖతా’’తి పుథువచనం. విరాగో తేసం అగ్గమక్ఖాయతీతి తేసం సఙ్ఖతాసఙ్ఖతధమ్మానం యో విరాగసఙ్ఖాతో అసఙ్ఖతధమ్మో, సో సభావేనేవ సణ్హసుఖుమభావతో సన్తతరపణీతతరభావతో గమ్భీరాదిభావతో మదనిమ్మదనాదిభావతో చ అగ్గం సేట్ఠం ఉత్తమం పవరన్తి వుచ్చతి. యదిదన్తి నిపాతో, యో అయన్తి అత్థో. మదనిమ్మదనోతిఆదీని సబ్బాని నిబ్బానవేవచనానియేవ. తథా హి తం ఆగమ్మ మానమదపురిసమదాదికో సబ్బో మదో నిమ్మదీయతి పమద్దీయతి, కామపిపాసాదికా సబ్బా పిపాసా వినీయతి, కామాలయాదికా సబ్బేపి ఆలయా సముగ్ఘాతీయన్తి, సబ్బేపి కమ్మవట్టకిలేసవట్టవిపాకవట్టా ఉపచ్ఛిజ్జన్తి, అట్ఠసతభేదా సబ్బాపి తణ్హా ఖీయతి, సబ్బేపి కిలేసా విరజ్జన్తి, సబ్బం దుక్ఖం నిరుజ్ఝతి, తస్మా మదనిమ్మదనో…పే… నిరోధోతి వుచ్చతి. యా పనేసా తణ్హా భవేన భవం, ఫలేన కమ్మం వినతి సంసిబ్బతీతి కత్వా వానన్తి వుచ్చతి. తం వానం ఏత్థ నత్థి, ఏతస్మిం వా అధిగతే అరియపుగ్గలస్స న హోతీతి నిబ్బానం.

అగ్గో విపాకో హోతీతి ఏత్థాపి –

‘‘యే కేచి ధమ్మం సరణం గతాసే…పే…. (దీ. ని. ౨.౩౩౨; సం. ని. ౧.౩౭);

‘‘ధమ్మోతి కిత్తయన్తస్స, కాయే భవతి యా పీతి…పే….

‘‘సాధు ఖో, దేవానమిన్ద, ధమ్మం సరణగమనం హోతి. ధమ్మం సరణగమనహేతు ఖో, దేవానమిన్ద, ఏవమిధేకచ్చే…పే… దిబ్బేహి ఫోట్ఠబ్బేహీ’’తి (సం. ని. ౪.౩౪౧) –

ఏవమాదీనం సుత్తపదానం వసేన ధమ్మే పసాదస్స ఫలవిసేసయోగో వేదితబ్బో. ఏవమేత్థ అసఙ్ఖతధమ్మవసేనేవ అగ్గభావో ఆగతో, సబ్బసఙ్ఖతనిస్సరణదస్సనత్థం అరియమగ్గవసేనపి అయమత్థో లబ్భతేవ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యావతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా సఙ్ఖతా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో తేసం అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి (అ. ని. ౪.౩౪).

‘‘మగ్గానట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో’’తి చ. (ధ. ప. ౨౭౩).

సఙ్ఘా వా గణా వాతి జనసమూహసఙ్ఖాతా యావతా లోకే సఙ్ఘా వా గణా వా. తథాగతసావకసఙ్ఘోతి అట్ఠఅరియపుగ్గలసమూహసఙ్ఖాతో దిట్ఠిసీలసామఞ్ఞేన సంహతో తథాగతస్స సావకసఙ్ఘో. తేసం అగ్గమక్ఖాయతీతి అత్తనో సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తిఆదిగుణవిసేసేన తేసం సఙ్ఘానం అగ్గో సేట్ఠో ఉత్తమో పవరోతి వుచ్చతి. యదిదన్తి యాని ఇమాని. చత్తారి పురిసయుగానీతి యుగళవసేన పఠమమగ్గట్ఠో పఠమఫలట్ఠోతి ఇదమేకం యుగళం, యావ చతుత్థమగ్గట్ఠో చతుత్థఫలట్ఠోతి ఇదమేకం యుగళన్తి ఏవం చత్తారి పురిసయుగాని. అట్ఠ పురిసపుగ్గలాతి పురిసపుగ్గలవసేన ఏకో పఠమమగ్గట్ఠో ఏకో పఠమఫలట్ఠోతి ఇమినా నయేన అట్ఠ పురిసపుగ్గలా. ఏత్థ చ పురిసోతి వా పుగ్గలోతి వా ఏకత్థాని ఏతాని పదాని, వేనేయ్యవసేన పనేవం వుత్తం. ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘోతి యానిమాని యుగవసేన చత్తారి పురిసయుగాని, పాటేక్కతో అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో.

ఆహునేయ్యోతిఆదీసు ఆనేత్వా హునితబ్బన్తి ఆహునం, దూరతోపి ఆగన్త్వా సీలవన్తేసు దాతబ్బన్తి అత్థో. చతున్నం పచ్చయానమేతం అధివచనం. మహప్ఫలభావకరణతో తం ఆహునం పటిగ్గహేతుం యుత్తోతి ఆహునేయ్యో. అథ వా దూరతోపి ఆగన్త్వా సబ్బం సాపతేయ్యమ్పి ఏత్థ హునితబ్బం, సక్కాదీనమ్పి ఆహవనం అరహతీతి వా ఆహవనీయో. యో చాయం బ్రాహ్మణానం ఆహవనీయో నామ అగ్గి, యత్థ హుతం మహప్ఫలన్తి తేసం లద్ధి, సో చే హుతస్స మహప్ఫలతాయ ఆహవనీయో, సఙ్ఘోవ ఆహవనీయో. సఙ్ఘే హుతఞ్హి మహప్ఫలం హోతి. యథాహ –

‘‘యో చ వస్ససతం జన్తు, అగ్గిం పరిచరే వనే;

ఏకఞ్చ భావితత్తానం, ముహుత్తమపి పూజయే;

సా ఏవ పూజనా సేయ్యో, యఞ్చే వస్ససతం హుత’’న్తి. (ధ. ప. ౧౦౭);

తయిదం నికాయన్తరే ‘‘ఆహవనీయో’’తి పదం ఇధ ‘‘ఆహునేయ్యో’’తి ఇమినా పదేన అత్థతో ఏకం, బ్యఞ్జనతో పన కిఞ్చిమత్తమేవ నానం, తస్మా ఏవమత్థవణ్ణనా కతా.

పాహునేయ్యోతి ఏత్థ పన పాహునం వుచ్చతి దిసావిదిసతో ఆగతానం పియమనాపానం ఞాతిమిత్తానం అత్థాయ సక్కారేన పటియత్తం ఆగన్తుకదానం, తమ్పి ఠపేత్వా తే తథారూపే పాహునకే సఙ్ఘస్సేవ దాతుం యుత్తం. తథా హేస ఏకబుద్ధన్తరేపి దిస్సతి అబ్బోకిణ్ణఞ్చ. అయం పనేత్థ పదత్థో – ‘‘పియమనాపత్తకరేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో’’తి ఏవం పాహునమస్స దాతుం యుత్తం, పాహునఞ్చ పటిగ్గహేతుం యుత్తోతి పాహునేయ్యో. యేసం పన పాహవనీయోతి పాళి, తేసం యస్మా సఙ్ఘో పుబ్బకారం అరహతి, తస్మా సఙ్ఘో సబ్బపఠమం ఆనేత్వా ఏత్థ హునితబ్బన్తి పాహవనీయో, సబ్బప్పకారేన వా ఆహవనం అరహతీతి పాహవనీయో. స్వాయమిధ తేనేవ అత్థేన పాహునేయ్యోతి వుచ్చతి.

‘‘దక్ఖిణా’’తి పరలోకం సద్దహిత్వా దాతబ్బదానం, తం దక్ఖిణం అరహతి దక్ఖిణాయ వా హితో మహప్ఫలభావకరణేన విసోధనతోతి దక్ఖిణేయ్యో. ఉభో హత్థే సిరసి పతిట్ఠపేత్వా సబ్బలోకేన కరియమానం అఞ్జలికమ్మం అరహతీతి అఞ్జలికరణీయో. అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి సబ్బలోకస్స అసదిసం పుఞ్ఞవిరూహనట్ఠానం. యథా హి రత్తసాలీనం వా యవానం వా విరూహనట్ఠానం ‘‘రత్తసాలిక్ఖేత్తం యవక్ఖేత్త’’న్తి వుచ్చతి, ఏవం సఙ్ఘో సదేవకస్స లోకస్స పుఞ్ఞవిరూహనట్ఠానం. సఙ్ఘం నిస్సాయ హి లోకస్స నానప్పకారహితసుఖనిబ్బత్తకాని పుఞ్ఞాని విరూహన్తి, తస్మా సఙ్ఘో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. ఇధాపి –

‘‘యే కేచి సఙ్ఘం సరణం గతాసే…పే…. (దీ. ని. ౨.౩౩౨; సం. ని. ౧.౩౭);

‘‘సఙ్ఘోతి కిత్తయన్తస్స, కాయే భవతి యా పీతి…పే…’’.

‘‘సాధు ఖో, దేవానమిన్ద, సఙ్ఘం సరణగమనం హోతి, సఙ్ఘం సరణగమనహేతు ఖో దేవానమిన్ద…పే… దిబ్బేహి ఫోట్ఠబ్బేహీ’’తి (సం. ని. ౪.౩౪౧) –

ఆదీనం సుత్తపదానం వసేన సఙ్ఘే పసాదస్స ఫలవిసేసయోగో, తేనస్స అగ్గతా అగ్గవిపాకతా చ వేదితబ్బా. తథా అనుత్తరియపటిలాభో సత్తమభవాదితో పట్ఠాయ వట్టదుక్ఖసముచ్ఛేదో అనుత్తరసుఖాధిగమోతి ఏవమాదిఉళారఫలనిప్ఫాదనవసేన అగ్గవిపాకతా వేదితబ్బా.

గాథాసు అగ్గతోతి అగ్గే రతనత్తయే, అగ్గభావతో వా పసన్నానం. అగ్గం ధమ్మన్తి అగ్గసభావం బుద్ధసుబుద్ధతం ధమ్మసుధమ్మతం సఙ్ఘసుప్పటిపత్తిం రతనత్తయస్స అనఞ్ఞసాధారణం ఉత్తమసభావం, దసబలాదిస్వాక్ఖాతతాదిసుప్పటిపన్నతాదిగుణసభావం వా విజానతం విజానన్తానం. ఏవం సాధారణతో అగ్గప్పసాదవత్థుం దస్సేత్వా ఇదాని అసాధారణతో తం విభాగేన దస్సేతుం ‘‘అగ్గే బుద్ధే’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పసన్నానన్తి అవేచ్చప్పసాదేన ఇతరప్పసాదేన చ పసన్నానం అధిముత్తానం. విరాగూపసమేతి విరాగే ఉపసమే చ, సబ్బస్స రాగస్స సబ్బేసం కిలేసానం అచ్చన్తవిరాగహేతుభూతే అచ్చన్తఉపసమహేతుభూతే చాతి అత్థో. సుఖేతి వట్టదుక్ఖక్ఖయభావేన సఙ్ఖారూపసమసుఖభావేన చ సుఖే.

అగ్గస్మిం దానం దదతన్తి అగ్గే రతనత్తయే దానం దేన్తానం దేయ్యధమ్మం పరిచ్చజన్తానం. తత్థ ధరమానం భగవన్తం చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహన్తా పూజేన్తా సక్కరోన్తా పరినిబ్బుతఞ్చ భగవన్తం ఉద్దిస్స ధాతుచేతియాదికే ఉపట్ఠహన్తా పూజేన్తా సక్కరోన్తా బుద్ధే దానం దదన్తి నామ. ‘‘ధమ్మం పూజేస్సామా’’తి ధమ్మధరే పుగ్గలే చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహన్తా పూజేన్తా సక్కరోన్తా ధమ్మఞ్చ చిరట్ఠితికం కరోన్తా ధమ్మే దానం దదన్తి నామ. తథా అరియసఙ్ఘం చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహన్తా పూజేన్తా సక్కరోన్తా తం ఉద్దిస్స ఇతరస్మిమ్పి తథా పటిపజ్జన్తా సఙ్ఘే దానం దదన్తి నామ. అగ్గం పుఞ్ఞం పవడ్ఢతీతి ఏవం రతనత్తయే పసన్నేన చేతసా ఉళారం పరిచ్చాగం ఉళారఞ్చ పూజాసక్కారం పవత్తేన్తానం దివసే దివసే అగ్గం ఉళారం కుసలం ఉపచీయతి. ఇదాని తస్స పుఞ్ఞస్స అగ్గవిపాకతాయ అగ్గభావం దస్సేతుం ‘‘అగ్గం ఆయూ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అగ్గం ఆయూతి దిబ్బం వా మానుసం వా అగ్గం ఉళారతమం ఆయు. పవడ్ఢతీతి ఉపరూపరి బ్రూహతి. వణ్ణోతి రూపసమ్పదా. యసోతి పరివారసమ్పదా. కిత్తీతి థుతిఘోసో. సుఖన్తి కాయికం చేతసికఞ్చ సుఖం. బలన్తి కాయబలం ఞాణబలఞ్చ.

అగ్గస్స దాతాతి అగ్గస్స రతనత్తయస్స దాతా, అథ వా అగ్గస్స దేయ్యధమ్మస్స దానం ఉళారం కత్వా తత్థ పుఞ్ఞం పవత్తేతా. అగ్గధమ్మసమాహితోతి అగ్గేన పసాదధమ్మేన దానాదిధమ్మేన చ సమాహితో సమన్నాగతో అచలప్పసాదయుత్తో, తస్స వా విపాకభూతేహి బహుజనస్స పియమనాపతాదిధమ్మేహి యుత్తో. అగ్గప్పత్తో పమోదతీతి యత్థ యత్థ సత్తనికాయే ఉప్పన్నో, తత్థ తత్థ అగ్గభావం సేట్ఠభావం అధిగతో, అగ్గభావం వా లోకుత్తరమగ్గఫలం అధిగతో పమోదతి అభిరమతి పరితుస్సతీతి.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.