౨. జీవికసుత్తవణ్ణనా

౯౧. దుతియం అట్ఠుప్పత్తివసేన దేసితం. ఏకస్మిఞ్హి సమయే భగవతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే విహరన్తే భిక్ఖూ ఆగన్తుకభిక్ఖూనం సేనాసనాని పఞ్ఞాపేన్తా పత్తచీవరాని పటిసామేన్తా సామణేరా చ లాభభాజనీయట్ఠానే సమ్పత్తసమ్పత్తానం లాభం గణ్హన్తా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా అహేసుం. తం సుత్వా భగవా భిక్ఖూ పణామేసి. తే కిర సబ్బేవ నవా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం. తం ఞత్వా మహాబ్రహ్మా ఆగన్త్వా ‘‘అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి (మ. ని. ౨.౧౫౮) తేసం పణామితభిక్ఖూనం అనుగ్గణ్హనం యాచి. భగవా తస్స ఓకాసం అకాసి. అథ మహాబ్రహ్మా ‘‘కతావకాసో ఖోమ్హి భగవతా’’తి భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ భగవా ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘో ఆగచ్ఛతూ’’తి ఆనన్దత్థేరస్స ఆకారం దస్సేసి. అథ తే భిక్ఖూ ఆనన్దత్థేరేన పక్కోసితా భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా సారజ్జమానరూపా ఏకమన్తం నిసీదింసు. భగవా తేసం సప్పాయదేసనం వీమంసన్తో ‘‘ఇమే ఆమిసహేతు పణామితా, పిణ్డియాలోపధమ్మదేసనా నేసం సప్పాయా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘అన్తమిదం, భిక్ఖవే’’తి ఇమం దేసనం దేసేసి.

తత్రాయం అన్తసద్దో ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౨౯) కోట్ఠాసే ఆగతో. ‘‘అన్తమకాసి దుక్ఖస్స, అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౫౫) పరిచ్ఛేదే. ‘‘హరితన్తం వా పథన్తం వా సేలన్తం వా’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౦౪) మరియాదాయం. ‘‘అన్తం అన్తగుణ’’న్తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౩౭౭; ఖు. పా. ౩.ద్వత్తింసాకార) సరీరావయవే ‘‘చరన్తి లోకే పరివారఛన్నా, అన్తో అసుద్ధా బహి సోభమానా’’తిఆదీసు (సం. ని. ౧.౧౨౨; మహాని. ౧౯౧) చిత్తే. ‘‘అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని ఉదకానుగ్గతాని అన్తో నిముగ్గపోసీనీ’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౬౯; సం. ని. ౧.౧౭౨; మహావ. ౯) అబ్భన్తరే.

‘‘మిగానం కోట్ఠుకో అన్తో, పక్ఖీనం పన వాయసో;

ఏరణ్డో అన్తో రుక్ఖానం, తయో అన్తా సమాగతా’’తి. (జా. ౧.౩.౧౩౫) –

ఆదీసు లామకే. ఇధాపి లామకే ఏవ దట్ఠబ్బో. తస్మా అన్తమిదం భిక్ఖవే జీవికానన్తి భిక్ఖవే ఇదం జీవికానం అన్తం పచ్ఛిమం లామకం, సబ్బనిహీనం జీవితన్తి అత్థో. యదిదం పిణ్డోల్యన్తి యం ఇదం పిణ్డపరియేసనేన భిక్ఖాచరియాయ జీవికం కప్పేన్తస్స జీవితం. అయం పనేత్థ పదత్థో – పిణ్డాయ ఉలతీతి పిణ్డోలో, తస్స కమ్మం పిణ్డోల్యం, పిణ్డపరియేసనేన జీవికాతి అత్థో.

అభిసాపోతి అక్కోసో. కుపితా హి మనుస్సా అత్తనో పచ్చత్థికం ‘‘పిలోతికఖణ్డం నివాసేత్వా కపాలహత్థో పిణ్డం పరియేసమానో చరేయ్యాసీ’’తి అక్కోసన్తి. అథ వా ‘‘కిం తుయ్హం అకాతబ్బం అత్థి, యో త్వం ఏవం బలవీరియూపపన్నోపి హిరోత్తప్పం పహాయ కపణో పిణ్డోలో విచరసి పత్తపాణీ’’తి ఏవమ్పి అక్కోసన్తియేవ. తఞ్చ ఖో ఏతన్తి తం ఏతం అభిసపమ్పి సమానం పిణ్డోల్యం. కులపుత్తా ఉపేన్తి అత్థవసికాతి మమ సాసనే జాతికులపుత్తా చ ఆచారకులపుత్తా చ అత్థవసికా కారణవసికా హుత్వా కారణవసం పటిచ్చ ఉపేన్తి ఉపగచ్ఛన్తి.

రాజాభినీతాతిఆదీసు యే రఞ్ఞో సన్తకం ఖాదిత్వా రఞ్ఞా బన్ధనాగారే బన్ధాపితా పలాయిత్వా పబ్బజన్తి, తే రఞ్ఞా బన్ధనం అభినీతత్తా రాజాభినీతా నామ. యే పన చోరేహి అటవియం గహేత్వా ఏకచ్చేసు మారియమానేసు ఏకచ్చే ‘‘మయం సామి తుమ్హేహి విస్సట్ఠా గేహం అనజ్ఝావసిత్వా పబ్బజిస్సామ, తత్థ తత్థ యం యం బుద్ధపూజాదిపుఞ్ఞం కరిస్సామ, తతో తతో తుమ్హాకం పత్తిం దస్సామా’’తి తేహి విస్సట్ఠా పబ్బజన్తి, తే చోరాభినీతా నామ చోరేహి మారేతబ్బతం అభినీతత్తా. యే పన ఇణం గహేత్వా పటిదాతుం అసక్కోన్తా పలాయిత్వా పబ్బజన్తి, తే ఇణట్టా నామ. తఞ్చ ఖో ఏతం పిణ్డోల్యం కులపుత్తా మమ సాసనే నేవ రాజాభినీతా…పే… న ఆజీవికాపకతా ఉపేన్తి, అపిచ ఖో ‘‘ఓతిణ్ణమ్హా జాతియా…పే… పఞ్ఞాయేథా’’తి ఉపేన్తీతి పదసమ్బన్ధో.

తత్థ ఓతిణ్ణమ్హాతి ఓతిణ్ణా అమ్హా. జాతియాతిఆదీసు తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే ఖన్ధానం పఠమాభినిబ్బత్తి జాతి, పరిపాకో జరా, భేదో మరణం. ఞాతిరోగభోగసీలదిట్ఠిబ్యసనేహి ఫుట్ఠస్స సన్తాపో అన్తో నిజ్ఝానం సోకో, తేహి ఫుట్ఠస్స వచీవిప్పలాపో పరిదేవో. అనిట్ఠఫోట్ఠబ్బపటిహతకాయస్స కాయపీళనం దుక్ఖం, ఆఘాతవత్థూసు ఉపహతచిత్తస్స చేతోపీళనం దోమనస్సం. ఞాతిబ్యసనాదీహి ఏవ ఫుట్ఠస్స పరిదేవేనపి అధివాసేతుం అసమత్థస్స చిత్తసన్తాపసముట్ఠితో భుసో ఆయాసో ఉపాయాసో. ఏతేహి జాతిఆదీహి ఓతిణ్ణా దుక్ఖోతిణ్ణా, తేహి జాతిఆదిదుక్ఖేహి అన్తో అనుపవిట్ఠా. దుక్ఖపరేతాతి తేహి దుక్ఖదుక్ఖవత్థూహి అభిభూతా. జాతిఆదయో హి దుక్ఖస్స వత్థుభావతో దుక్ఖా, దుక్ఖభావతో చ సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా దుక్ఖాతి. అప్పేవ నామ…పే… పఞ్ఞాయేథాతి ఇమస్స సకలస్స వట్టదుక్ఖరాసిస్స పరిచ్ఛేదకరణం ఓసానకిరియా అపి నామ పఞ్ఞాయేయ్య.

సో చ హోతి అభిజ్ఝాలూతి ఇదం యో కులపుత్తో ‘‘దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సామీ’’తి పుబ్బే చిత్తం ఉప్పాదేత్వా పబ్బజితో అపరభాగే తం పబ్బజ్జం తథారూపం కాతుం న సక్కోతి, తం దస్సేతుం వుత్తం. తత్థ అభిజ్ఝాలూతి పరభణ్డానం అభిజ్ఝాయితా. తిబ్బసారాగోతి బలవరాగో. బ్యాపన్నచిత్తోతి బ్యాపాదేన పూతిభూతత్తా విపన్నచిత్తో. పదుట్ఠమనసఙ్కప్పోతి తిఖిణసిఙ్గో వియ చణ్డగోణో పరేసం ఉపఘాతవసేన దుట్ఠచిత్తో. ముట్ఠస్సతీతి భత్తనిక్ఖిత్తకాకో వియ, మంసనిక్ఖిత్తసునఖో వియ చ నట్ఠస్సతి, ఇధ కతం ఏత్థ న సరతి. అసమ్పజానోతి నిప్పఞ్ఞో ఖన్ధాదిపరిచ్ఛేదరహితో. అసమాహితోతి చణ్డసోతే బద్ధనావా వియ అసణ్ఠితో. విబ్భన్తచిత్తోతి పన్థారుళ్హమిగో వియ భన్తమనో. పాకతిన్ద్రియోతి యథా గిహీ సంవరాభావేన పరిగ్గహపరిజనే ఓలోకేన్తి అసంవుతిన్ద్రియా, ఏవం అసంవుతిన్ద్రియో హోతి.

ఛవాలాతన్తి ఛవానం దడ్ఢట్ఠానే అలాతం. ఉభతోపదిత్తం మజ్ఝే గూథగతన్తి పమాణేన అట్ఠఙ్గులమత్తం ఉభతో ద్వీసు కోటీసు ఆదిత్తం మజ్ఝే గూథమక్ఖితం. నేవ గామేతి సచే హి తం యుగనఙ్గలగోపానసిపక్ఖపాసకాదీనం అత్థాయ ఉపనేతుం సక్కా అస్స గామే కట్ఠత్థం ఫరేయ్య. సచే ఖేత్తకుటియా కట్ఠత్థరమఞ్చకాదీనం అత్థాయ ఉపనేతుం సక్కా అస్స, అరఞ్ఞే కట్ఠత్థం ఫరేయ్య. యస్మా పన ఉభయత్థాపి న సక్కా, తస్మా ఏవం వుత్తం. తథూపమాహన్తి తథూపమం ఛవాలాతసదిసం అహం ఇమం యథావుత్తపుగ్గలం వదామి. గిహిభోగా చ పరిహీనోతి యో అగారే వసన్తేహి గిహీహి దాయజ్జే భాజియమానే అఞ్ఞథా చ భోగో లద్ధబ్బో అస్స, తతో చ పరిహీనో. సామఞ్ఞత్థఞ్చాతి ఆచరియుపజ్ఝాయానం ఓవాదే ఠత్వా పరియత్తిపటివేధవసేన పత్తబ్బం సామఞ్ఞత్థఞ్చ న పరిపూరేతి. ఇమం పన ఉపమం సత్థా న దుస్సీలస్స వసేన ఆహరి, పరిసుద్ధసీలస్స పన అలసస్స అభిజ్ఝాదీహి దోసేహి దూసితచిత్తస్స పుగ్గలస్స వసేన ఆహరీతి వేదితబ్బం.

గాథాసు గిహిభోగాతి కామసుఖసమ్భోగతో. పరిహీనోతి జీనో. సామఞ్ఞత్థన్తి పటివేధబాహుసచ్చఞ్చేవ పరియత్తిబాహుసచ్చఞ్చ. తాదిసో హి అసుతం సోతుం సుతం పరియోదాపేతుం న సక్కోతి అలసభావతో. దుట్ఠు భగోతి దుబ్భగో, అలక్ఖికో కాళకణ్ణిపురిసో. పరిధంసమానోతి వినస్సమానో. పకిరేతీతి వికిరేతి విద్ధంసేతి. సబ్బమేతం భావినో సామఞ్ఞత్థస్స అనుప్పాదనమేవ సన్ధాయ వుత్తం. ఛవాలాతంవ నస్సతీతి సో తాదిసో పుగ్గలో యథావుత్తం ఛవాలాతం వియ కస్సచి అనుపయుజ్జమానో ఏవ నస్సతి ఉభతో పరిభట్ఠభావతో. ఏవం ‘‘కాయవాచాహి అకతవీతిక్కమోపి చిత్తం అవిసోధేన్తో నస్సతి, పగేవ కతవీతిక్కమో దుస్సీలో’’తి తస్స అపాయదుక్ఖభాగిభావదస్సనేన దుస్సీలే ఆదీనవం దస్సేత్వా తతో సత్తే వివేచేతుకామో ‘‘కాసావకణ్ఠా’’తిఆదినా గాథాద్వయమాహ. తస్సత్థో హేట్ఠా వుత్తో ఏవ.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.