౫. పుత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౪. పఞ్చమే పుత్తాతి అత్రజా ఓరసపుత్తా, దిన్నకాదయోపి వా. సన్తోతి భవన్తా సంవిజ్జమానా లోకస్మిన్తి ఇమస్మిం లోకే ఉపలబ్భమానా. అత్థిభావేన సన్తో, పాకటభావేన విజ్జమానా. అతిజాతోతి అత్తనో గుణేహి మాతాపితరో అతిక్కమిత్వా జాతో, తేహి అధికగుణోతి అత్థో. అనుజాతోతి గుణేహి మాతాపితూనం అనురూపో హుత్వా జాతో, తేహి సమానగుణోతి అత్థో. అవజాతోతి గుణేహి మాతాపితూనం అధమో హుత్వా జాతో, తేహి హీనగుణోతి అత్థో. యేహి పన గుణేహి యుత్తో మాతాపితూనం అధికో సమో హీనోతి చ అధిప్పేతో, తే విభజిత్వా దస్సేతుం ‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, పుత్తో అతిజాతో హోతీ’’తి కథేతుకమ్యతాయ పుచ్ఛం కత్వా ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, పుత్తస్సా’’తిఆదినా నిద్దేసో ఆరద్ధో.

తత్థ న బుద్ధం సరణం గతాతిఆదీసు బుద్ధోతి సబ్బధమ్మేసు అప్పటిహతఞాణనిమిత్తానుత్తరవిమోక్ఖాధిగమపరిభావితం ఖన్ధసన్తానం, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపదట్ఠానం వా సచ్చాభిసమ్బోధిం ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తికో సత్తాతిసయో బుద్ధో. యథాహ –

‘‘బుద్ధోతి యో సో భగవా సయమ్భూ అనాచరియకో పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామం సచ్చాని అభిసమ్బుజ్ఝి, తత్థ చ సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో, బలేసు చ వసీభావ’’న్తి (చూళని. పారాయనత్థుతిగాథానిద్దేస ౯౭; పటి. మ. ౧.౧౬౧) –

అయం తావ అత్థతో బుద్ధవిభావనా.

బ్యఞ్జనతో పన సవాసనాయ కిలేసనిద్దాయ అచ్చన్తవిగమేన బుద్ధవా పటిబుద్ధవాతి బుద్ధో, బుద్ధియా వా వికసితభావేన బుద్ధవా విబుద్ధవాతి బుద్ధో, బుజ్ఝితాతి బుద్ధో, బోధేతాతి బుద్ధోతి ఏవమాదినా నయేన వేదితబ్బో. యథాహ –

‘‘బుజ్ఝితా సచ్చానీతి బుద్ధో, బోధేతా పజాయాతి బుద్ధో, సబ్బఞ్ఞుతాయ బుద్ధో, సబ్బదస్సావితాయ బుద్ధో, అనఞ్ఞనేయ్యతాయ బుద్ధో, విసవితాయ బుద్ధో, ఖీణాసవసఙ్ఖాతేన బుద్ధో, నిరుపక్కిలేససఙ్ఖాతేన బుద్ధో, ఏకన్తవీతరాగోతి బుద్ధో, ఏకన్తవీతదోసోతి బుద్ధో, ఏకన్తవీతమోహోతి బుద్ధో, ఏకన్తనిక్కిలేసోతి బుద్ధో, ఏకాయనమగ్గం గతోతి బుద్ధో, ఏకో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి బుద్ధో, అబుద్ధివిహతత్తా బుద్ధిపటిలాభాతి బుద్ధో, బుద్ధోతి చేతం నామం న మాతరా కతం, న పితరా కతం, న భాతరా కతం, న భగినియా కతం, న మిత్తామచ్చేహి కతం, న ఞాతిసాలోహితేహి కతం, న సమణబ్రాహ్మణేహి కతం, న దేవతాహి కతం, అథ ఖో విమోక్ఖన్తికమేతం బుద్ధానం భగవన్తానం బోధియా మూలే సహ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స పటిలాభా సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం బుద్ధో’’తి (చూళని. పారాయనత్థుతిగాథానిద్దేస ౯౭; పటి. మ. ౧.౧౬౨).

హింసతీతి సరణం, సబ్బం అనత్థం అపాయదుక్ఖం సబ్బం సంసారదుక్ఖం హింసతి వినాసేతి విద్ధంసేతీతి అత్థో. సరణం గతాతి ‘‘బుద్ధో భగవా అమ్హాకం సరణం గతి పరాయణం పటిసరణం అఘస్స హన్తా హితస్స విధాతా’’తి ఇమినా అధిప్పాయేన బుద్ధం భగవన్తం గచ్ఛామ భజామ సేవామ పయిరుపాసామ. ఏవం వా జానామ బుజ్ఝామాతి ఏవం గతా ఉపగతా బుద్ధం సరణం గతా. తప్పటిక్ఖేపేన న బుద్ధం సరణం గతా.

ధమ్మం సరణం గతాతి అధిగతమగ్గే సచ్ఛికతనిరోధే యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జమానే చతూసు అపాయేసు అపతమానే కత్వా ధారేతీతి ధమ్మో. సో అత్థతో అరియమగ్గో చేవ నిబ్బానఞ్చ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యావతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా సఙ్ఖతా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో తేసం అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి విత్థారో (అ. ని. ౪.౩౪).

న కేవలఞ్చ అరియమగ్గనిబ్బానాని ఏవ, అపిచ ఖో అరియఫలేహి సద్ధిం పరియత్తిధమ్మో చ. వుత్తఞ్హేతం ఛత్తమాణవకవిమానే –

‘‘రాగవిరాగమనేజమసోకం,

ధమ్మమసఙ్ఖతమప్పటికూలం;

మధురమిమం పగుణం సువిభత్తం,

ధమ్మమిమం సరణత్థముపేహీ’’తి. (వి. వ. ౮౮౭);

తత్థ హి రాగవిరాగోతి మగ్గో కథితో, అనేజమసోకన్తి ఫలం, ధమ్మసఙ్ఖతన్తి నిబ్బానం, అప్పటికూలం మధురమిమం పగుణం సువిభత్తన్తి పిటకత్తయేన విభత్తా సబ్బధమ్మక్ఖన్ధా కథితా. తం ధమ్మం వుత్తనయేన సరణన్తి గతా ధమ్మం సరణం గతా. తప్పటిక్ఖేపేన న ధమ్మం సరణం గతా.

దిట్ఠిసీలసఙ్ఘాతేన సంహతోతి సఙ్ఘో. సో అత్థతో అట్ఠఅరియపుగ్గలసమూహో. వుత్తఞ్హేతం తస్మిం ఏవ విమానే –

‘‘యత్థ చ దిన్న మహప్ఫలమాహు,

చతూసు సుచీసు పురిసయుగేసు;

అట్ఠ చ పుగ్గల ధమ్మదసా తే,

సఙ్ఘమిమం సరణత్థముపేహీ’’తి. (వి. వ. ౮౮౮);

తం సఙ్ఘం వుత్తనయేన సరణన్తి గతా సఙ్ఘం సరణం గతా. తప్పటిక్ఖేపేన న సఙ్ఘం సరణం గతాతి.

ఏత్థ చ సరణగమనకోసల్లత్థం సరణం సరణగమనం, యో చ సరణం గచ్ఛతి సరణగమనప్పభేదో, ఫలం, సంకిలేసో, భేదో, వోదానన్తి అయం విధి వేదితబ్బో.

తత్థ పదత్థతో తావ హింసతీతి సరణం, సరణగతానం తేనేవ సరణగమనేన భయం సన్తాసం దుక్ఖం దుగ్గతిం పరికిలేసం హనతి వినాసేతీతి అత్థో, రతనత్తయస్సేతం అధివచనం. అథ వా హితే పవత్తనేన అహితా నివత్తనేన చ సత్తానం భయం హింసతీతి బుద్ధో సరణం, భవకన్తారతో ఉత్తారణేన అస్సాసదానేన చ ధమ్మో, అప్పకానమ్పి కారానం విపులఫలపటిలాభకరణేన సఙ్ఘో. తస్మా ఇమినాపి పరియాయేన రతనత్తయం సరణం. తప్పసాదతగ్గరుతాహి విహతకిలేసో తప్పరాయణతాకారప్పవత్తో చిత్తుప్పాదో సరణగమనం. తంసమఙ్గిసత్తో సరణం గచ్ఛతి, వుత్తప్పకారేన చిత్తుప్పాదేన ‘‘ఏతాని మే తీణి రతనాని సరణం, ఏతాని పరాయణ’’న్తి ఏవం ఉపేతీతి అత్థో. ఏవం తావ సరణం సరణగమనం, యో చ సరణం గచ్ఛతీతి ఇదం తయం వేదితబ్బం.

పభేదతో పన దువిధం సరణగమనం – లోకియం, లోకుత్తరఞ్చ. తత్థ లోకుత్తరం దిట్ఠసచ్చానం మగ్గక్ఖణే సరణగమనుపక్కిలేససముచ్ఛేదేన ఆరమ్మణతో నిబ్బానారమ్మణం హుత్వా కిచ్చతో సకలేపి రతనత్తయే ఇజ్ఝతి, లోకియం పుథుజ్జనానం సరణగమనుపక్కిలేసవిక్ఖమ్భనేన ఆరమ్మణతో బుద్ధాదిగుణారమ్మణం హుత్వా ఇజ్ఝతి. తం అత్థతో బుద్ధాదీసు వత్థూసు సద్ధాపటిలాభో, సద్ధామూలికా చ సమ్మాదిట్ఠి దససు పుఞ్ఞకిరియవత్థూసు దిట్ఠిజుకమ్మన్తి వుచ్చతి.

తయిదం చతుధా పవత్తతి – అత్తసన్నియ్యాతనేన, తప్పరాయణతాయ, సిస్సభావూపగమనేన, పణిపాతేనాతి. తత్థ అత్తసన్నియ్యాతనం నామ ‘‘అజ్జ ఆదిం కత్వా అహం అత్తానం బుద్ధస్స నియ్యాతేమి, ధమ్మస్స, సఙ్ఘస్సా’’తి ఏవం బుద్ధాదీనం అత్తపరిచ్చజనం. తప్పరాయణం నామ ‘‘అజ్జ ఆదిం కత్వా అహం బుద్ధపరాయణో, ధమ్మపరాయణో, సఙ్ఘపరాయణో ఇతి మం ధారేహీ’’తి ఏవం తప్పటిసరణభావో తప్పరాయణతా. సిస్సభావూపగమనం నామ ‘‘అజ్జ ఆదిం కత్వా అహం బుద్ధస్స అన్తేవాసికో, ధమ్మస్స, సఙ్ఘస్స ఇతి మం ధారేతూ’’తి ఏవం సిస్సభావస్స ఉపగమనం. పణిపాతో నామ ‘‘అజ్జ ఆదిం కత్వా అహం అభివాదనపచ్చుట్ఠానఅఞ్జలికమ్మసామీచికమ్మం బుద్ధాదీనం ఏవ తిణ్ణం వత్థూనం కరోమి ఇతి మం ధారేతూ’’తి ఏవం బుద్ధాదీసు పరమనిపచ్చకారో. ఇమేసఞ్హి చతున్నం ఆకారానం అఞ్ఞతరం కరోన్తేన గహితం ఏవ హోతి సరణగమనం.

అపిచ ‘‘భగవతో అత్తానం పరిచ్చజామి, ధమ్మస్స, సఙ్ఘస్స అత్తానం పరిచ్చజామి, జీవితం పరిచ్చజామి, పరిచ్చత్తో ఏవ మే అత్తా జీవితఞ్చ, జీవితపరియన్తికం బుద్ధం సరణం గచ్ఛామి, బుద్ధో మే సరణం తాణం లేణ’’న్తి ఏవమ్పి అత్తసన్నియ్యాతనం వేదితబ్బం. ‘‘సత్థారఞ్చ వతాహం పస్సేయ్యం, భగవన్తమేవ పస్సేయ్యం; సుగతఞ్చ వతాహం పస్సేయ్యం, భగవన్తమేవ పస్సేయ్యం; సమ్మాసమ్బుద్ధఞ్చ వతాహం పస్సేయ్యం; భగవన్తమేవ పస్సేయ్య’’న్తి (సం. ని. ౨.౧౫౪) ఏవం మహాకస్సపత్థేరస్స సరణగమనం వియ సిస్సభావూపగమనం దట్ఠబ్బం.

‘‘సో అహం విచరిస్సామి, గామా గామం పురా పురం;

నమస్సమానో సమ్బుద్ధం, ధమ్మస్స చ సుధమ్మత’’న్తి. (సం. ని. ౧.౨౪౬; సు. ని. ౧౯౪) –

ఏవం ఆళవకాదీనం సరణగమనం వియ తప్పరాయణతా వేదితబ్బా. ‘‘అథ ఖో, బ్రహ్మాయు, బ్రాహ్మణో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవతో పాదాని ముఖేన చ పరిచుమ్బతి, పాణీహి చ పరిసమ్బాహతి, నామఞ్చ సావేతి ‘బ్రహ్మాయు అహం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణో, బ్రహ్మాయు అహం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణో’’’తి (మ. ని. ౨.౩౯౪) ఏవం పణిపాతో దట్ఠబ్బో.

సో పనేస ఞాతిభయాచరియదక్ఖిణేయ్యవసేన చతుబ్బిధో హోతి. తత్థ దక్ఖిణేయ్యపణిపాతేన సరణగమనం హోతి, న ఇతరేహి. సేట్ఠవసేనేవ హి సరణం గయ్హతి, సేట్ఠవసేన భిజ్జతి. తస్మా యో ‘‘అయమేవ లోకే సబ్బసత్తుత్తమో అగ్గదక్ఖిణేయ్యో’’తి వన్దతి, తేనేవ సరణం గహితం హోతి, న ఞాతిభయాచరియసఞ్ఞాయ వన్దన్తేన. ఏవం గహితసరణస్స ఉపాసకస్స వా ఉపాసికాయ వా అఞ్ఞతిత్థియేసు పబ్బజితమ్పి ‘‘ఞాతకో మే అయ’’న్తి వన్దతో సరణం న భిజ్జతి, పగేవ అపబ్బజితం. తథా రాజానం భయేన వన్దతో. సో హి రట్ఠపూజితత్తా అవన్దియమానో అనత్థమ్పి కరేయ్యాతి. తథా యంకిఞ్చి సిప్పం సిక్ఖాపకం తిత్థియమ్పి ‘‘ఆచరియో మే అయ’’న్తి వన్దతోపి న భిజ్జతి. ఏవం సరణగమనస్స పభేదో వేదితబ్బో.

ఏత్థ చ లోకుత్తరస్స సరణగమనస్స చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని విపాకఫలం, సబ్బదుక్ఖక్ఖయో ఆనిసంసఫలం. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యో చ బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ, సఙ్ఘఞ్చ సరణం గతో;

చత్తారి అరియసచ్చాని, సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి.

‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం;

అరియం చట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం.

‘‘ఏతం ఖో సరణం ఖేమం, ఏతం సరణముత్తమం;

ఏతం సరణమాగమ్మ, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి. (ధ. ప. ౧౯౦-౧౯౨);

అపిచ నిచ్చతో అనుపగమనాదీనిపి ఏతస్స ఆనిసంసఫలం వేదితబ్బం. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో, యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో కఞ్చి సఙ్ఖారం నిచ్చతో ఉపగచ్ఛేయ్య, సుఖతో ఉపగచ్ఛేయ్య, కఞ్చి ధమ్మం అత్తతో ఉపగచ్ఛేయ్య, మాతరం జీవితా వోరోపేయ్య, పితరం జీవితా వోరోపేయ్య, అరహన్తం జీవితా వోరోపేయ్య, దుట్ఠచిత్తో తథాగతస్స లోహితం ఉప్పాదేయ్య, సఙ్ఘం భిన్దేయ్య, అఞ్ఞం సత్థారం ఉద్దిసేయ్య నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి (మ. ని. ౩.౧౨౭-౧౨౮; అ. ని. ౧.౨౬౮-౨౭౬; విభ. ౮౦౯).

లోకియస్స పన సరణగమనస్స భవసమ్పదాపి భోగసమ్పదాపి ఫలమేవ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యే కేచి బుద్ధం సరణం గతాసే,

న తే గమిస్సన్తి అపాయభూమిం;

పహాయ మానుసం దేహం,

దేవకాయం పరిపూరేస్సన్తీ’’తి. (సం. ని. ౧.౩౭);

అపరమ్పి వుత్తం –

‘‘అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో అసీతియా దేవతాసహస్సేహి సద్ధిం యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం ఠితం ఖో సక్కం దేవానమిన్దం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ – ‘సాధు ఖో, దేవానమిన్ద, బుద్ధం సరణగమనం హోతి. బుద్ధం సరణగమనహేతు ఖో, దేవానమిన్ద, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. తే అఞ్ఞే దేవే దసహి ఠానేహి అధిగణ్హన్తి – దిబ్బేన ఆయునా, దిబ్బేన వణ్ణేన, దిబ్బేన సుఖేన, దిబ్బేన యసేన, దిబ్బేన ఆధిపతేయ్యేన, దిబ్బేహి రూపేహి, దిబ్బేహి సద్దేహి, దిబ్బేహి గన్ధేహి, దిబ్బేహి రసేహి, దిబ్బేహి ఫోట్ఠబ్బేహి…పే… ధమ్మం, సఙ్ఘం…పే… ఫోట్ఠబ్బేహీ’’’తి (సం. ని. ౪.౩౪౧).

వేలామసుత్తాదివసేనపి (అ. ని. ౯.౨౦) సరణగమనస్స ఫలవిసేసో వేదితబ్బో. ఏవం సరణగమనస్స ఫలం వేదితబ్బం.

లోకియసరణగమనఞ్చేత్థ తీసు వత్థూసు అఞ్ఞాణసంసయమిచ్ఛాఞాణాదీహి సంకిలిస్సతి, న మహాజుతికం హోతి న మహావిప్ఫారం. లోకుత్తరస్స పన సంకిలేసో నత్థి. లోకియస్స చ సరణగమనస్స దువిధో భేదో – సావజ్జో, అనవజ్జో చ. తత్థ సావజ్జో అఞ్ఞసత్థారాదీసు అత్తసన్నియ్యాతనాదీహి హోతి, సో అనిట్ఠఫలో. అనవజ్జో కాలకిరియాయ, సో అవిపాకత్తా అఫలో. లోకుత్తరస్స పన నేవత్థి భేదో. భవన్తరేపి హి అరియసావకో అఞ్ఞం సత్థారం న ఉద్దిసతీతి ఏవం సరణగమనస్స సంకిలేసో చ భేదో చ వేదితబ్బో.

వోదానమ్పి చ లోకియస్సేవ యస్స హి సంకిలేసో, తస్సేవ తతో వోదానేన భవితబ్బం. లోకుత్తరం పన నిచ్చవోదానమేవాతి.

పాణాతిపాతాతి ఏత్థ పాణస్స సరసేనేవ పతనసభావస్స అన్తరా ఏవ అతిపాతనం అతిపాతో, సణికం పతితుం అదత్వా సీఘం పాతనన్తి అత్థో. అతిక్కమ్మ వా సత్థాదీహి అభిభవిత్వా పాతనం అతిపాతో, పాణఘాతోతి వుత్తం హోతి. పాణోతి చేత్థ ఖన్ధసన్తానో, యో సత్తోతి వోహరీయతి, పరమత్థతో రూపారూపజీవితిన్ద్రియం. రూపజీవితిన్ద్రియే హి వికోపితే ఇతరమ్పి తంసమ్బన్ధతాయ వినస్సతీతి. తస్మిం పన పాణే పాణసఞ్ఞినో జీవితిన్ద్రియుపచ్ఛేదకఉపక్కమసముట్ఠాపికా కాయవచీద్వారానం అఞ్ఞతరద్వారప్పవత్తా వధకచేతనా పాణాతిపాతో. యాయ హి చేతనాయ పవత్తమానస్స జీవితిన్ద్రియస్స నిస్సయభూతేసు ఉపక్కమకరణహేతుకమహాభూతపచ్చయా ఉప్పజ్జనకమహాభూతా పురిమసదిసా న ఉప్పజ్జన్తి, విసదిసా ఏవ ఉప్పజ్జన్తి, సా తాదిసప్పయోగసముట్ఠాపికా చేతనా పాణాతిపాతో. లద్ధూపక్కమాని హి భూతాని పురిమభూతాని వియ న విసదానీతి సమానజాతియానం కారణాని న హోన్తీతి. ‘‘కాయవచీద్వారానం అఞ్ఞతరద్వారప్పవత్తా’’తి ఇదం మనోద్వారే పవత్తాయ వధకచేతనాయ పాణాతిపాతతాసమ్భవదస్సనం. కులుమ్బసుత్తేపి హి ‘‘ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇద్ధిమా చేతో వసిప్పత్తో అఞ్ఞిస్సా కుచ్ఛిగతం గబ్భం పాపకేన మనసా అనుపేక్ఖితా హోతీ’’తి విజ్జామయిద్ధి అధిప్పేతా. సా చ వచీద్వారం ముఞ్చిత్వా న సక్కా నిబ్బత్తేతున్తి వచీద్వారవసేనేవ నిప్పజ్జతి. యే పన ‘‘భావనామయిద్ధి తత్థ అధిప్పేతా’’తి వదన్తి, తేసం వాదో కుసలత్తికవేదనత్తికవితక్కత్తికభూమన్తరేహి విరుజ్ఝతి.

స్వాయం పాణాతిపాతో గుణరహితేసు తిరచ్ఛానగతాదీసు ఖుద్దకే పాణే అప్పసావజ్జో, మహాసరీరే మహాసావజ్జో. కస్మా? పయోగమహన్తతాయ. పయోగసమత్తేపి వత్థుమహన్తతాదీహి మహాసావజ్జో, గుణవన్తేసు మనుస్సాదీసు అప్పగుణే పాణే అప్పసావజ్జో, మహాగుణే మహాసావజ్జో. సరీరగుణానం పన సమభావే సతి కిలేసానం ఉపక్కమానఞ్చ ముదుతాయ అప్పసావజ్జో, తిబ్బతాయ మహాసావజ్జో.

ఏత్థ చ పయోగవత్థుమహన్తతాదీహి మహాసావజ్జతా తేహి పచ్చయేహి ఉప్పజ్జమానాయ చేతనాయ బలవభావతో వేదితబ్బా. యథాధిప్పేతస్స పయోగస్స సహసా నిప్ఫాదనవసేన సకిచ్చసాధికాయ బహుక్ఖత్తుం పవత్తజవనేహి లద్ధాసేవనాయ చ సన్నిట్ఠాపకచేతనాయ పయోగస్స మహన్తభావో. సతిపి కదాచి ఖుద్దకే చేవ మహన్తే చ పాణే పయోగస్స సమభావే మహన్తం హనన్తస్స చేతనా తిబ్బతరా ఉప్పజ్జతీతి వత్థుమహన్తతాపి చేతనాయ బలవభావస్స కారణం. ఇతి ఉభయమ్పేతం చేతనాబలవభావేనేవ మహాసావజ్జతాయ హేతు హోతి. తథా హన్తబ్బస్స మహాగుణభావే తత్థ పవత్తఉపకారచేతనా వియ ఖేత్తవిసేసనిప్ఫత్తియా అపకారచేతనాపి బలవతీ తిబ్బతరా ఉప్పజ్జతీతి తస్స మహాసావజ్జతా దట్ఠబ్బా. తస్మా పయోగవత్థుఆదిపచ్చయానం అమహత్తేపి గుణమహన్తతాదిపచ్చయేహి చేతనాయ బలవభావవసేనేవ మహాసావజ్జతా వేదితబ్బా.

తస్స పాణో, పాణసఞ్ఞితా, వధకచిత్తం, ఉపక్కమో, తేన మరణన్తి పఞ్చ సమ్భారా. పఞ్చసమ్భారయుత్తో పాణాతిపాతోతి పఞ్చసమ్భారావినిముత్తో దట్ఠబ్బో. తేసు పాణసఞ్ఞితావధకచిత్తాని పుబ్బభాగియానిపి హోన్తి, ఉపక్కమో వధకచేతనాసముట్ఠాపితో. తస్స ఛ పయోగా – సాహత్థికో, ఆణత్తికో, నిస్సగ్గియో, థావరో, విజ్జామయో, ఇద్ధిమయోతి. తేసు సహత్థేన నిబ్బత్తో సాహత్థికో. పరేసం ఆణాపనవసేన పవత్తో ఆణత్తికో. ఉసుసత్తిఆదీనం నిస్సజ్జనవసేన పవత్తో నిస్సగ్గియో. ఓపాతఖణనాదివసేన పవత్తో థావరో. ఆథబ్బణికాదీనం వియ మన్తపరిజప్పనపయోగో విజ్జామయో. దాఠాకోట్టనాదీనం వియ కమ్మవిపాకజిద్ధిమయో.

ఏత్థాహ – ఖణే ఖణే నిరుజ్ఝనసభావేసు సఙ్ఖారేసు, కో హన్తా, కో వా హఞ్ఞతి? యది చిత్తచేతసికసన్తానో, సో అరూపితాయ న ఛేదనభేదనాదివసేన వికోపనసమత్థో, నాపి వికోపనీయో, అథ రూపసన్తానో, సో అచేతనతాయ కట్ఠకలిఙ్గరూపమోతి న తత్థ ఛేదనాదినా పాణాతిపాతో లబ్భతి, యథా మతసరీరే. పయోగోపి పాణాతిపాతస్స యథావుత్తో పహరణప్పహారాదికో అతీతేసు సఙ్ఖారేసు భవేయ్య అనాగతేసు పచ్చుప్పన్నేసు వా. తత్థ న తావ అతీతేసు అనాగతేసు చ సమ్భవతి తేసం అవిజ్జమానసభావత్తా, పచ్చుప్పన్నేసు చ సఙ్ఖారానం ఖణికత్తా సరసేనేవ నిరుజ్ఝనసభావతాయ వినాసాభిముఖేసు నిప్పయోజనో పయోగో సియా, వినాసస్స చ కారణరహితత్తా న పహరణప్పహారాదిప్పయోగహేతుకం మరణం, నిరీహత్తా చ సఙ్ఖారానం కస్స సో పయోగో, ఖణికభావేన వధాధిప్పాయసమకాలమేవ భిజ్జనకస్స యావ కిరియాపరియోసానకాలమనవట్ఠానతో కస్స వా పాణాతిపాతో కమ్మబన్ధోతి?

వుచ్చతే – యథావుత్తవధకచేతనాసమఙ్గీ సఙ్ఖారానం పుఞ్జో సత్తసఙ్ఖాతో హన్తా. తేన పవత్తితవధప్పయోగనిమిత్తం అపగతుస్మావిఞ్ఞాణజీవితిన్ద్రియో మతోతి వోహారస్స వత్థుభూతో యథావుత్తవధప్పయోగాకరణే పుబ్బే వియ ఉద్ధం పవత్తనారహో రూపారూపధమ్మపుఞ్జో హఞ్ఞతి, చిత్తచేతసికసన్తానో ఏవ వా. వధప్పయోగావిసయభావేపి తస్స పఞ్చవోకారభవే రూపసన్తానాధీనవుత్తితాయ భూతరూపేసు కతప్పయోగవసేన జీవితిన్ద్రియవిచ్ఛేదేన సోపి విచ్ఛిజ్జతీతి న పాణాతిపాతస్స అసమ్భవో, నాపి అహేతుకో, న చ పయోగో నిప్పయోజనో. పచ్చుప్పన్నేసు సఙ్ఖారేసు కతప్పయోగవసేన తదనన్తరం ఉప్పజ్జనారహస్స సఙ్ఖారకలాపస్స తథా అనుప్పత్తితో ఖణికానఞ్చ సఙ్ఖారానం ఖణికమరణస్స ఇధ మరణభావేన అనధిప్పేతత్తా సన్తతిమరణస్స చ యథావుత్తనయేన సహేతుకభావతో న అహేతుకం మరణం, నిరీహకేసుపి సఙ్ఖారేసు యథాపచ్చయం ఉప్పజ్జిత్వా అత్థిభావమత్తేనేవ అత్తనో అత్తనో అనురూపఫలుప్పాదననియతాని కారణానియేవ కరోన్తీతి వుచ్చతి, యథా పదీపో పకాసేతీతి, తథేవ ఘాతకవోహారో. న చ కేవలస్స వధాధిప్పాయసహభునో చిత్తచేతసికకలాపస్స పాణాతిపాతో ఇచ్ఛితో, సన్తానవసేన వత్తమానస్సేవ పన ఇచ్ఛితోతి అత్థేవ పాణాతిపాతేన కమ్మబన్ధో. సన్తానవసేన వత్తమానానఞ్చ పదీపాదీనం అత్థకిరియాసిద్ధి దిస్సతీతి. అయఞ్చ విచారణా అదిన్నాదానాదీసుపి యథాసమ్భవం విభావేతబ్బా. తస్మా పాణాతిపాతా. న పటివిరతాతి అప్పటివిరతా.

అదిన్నస్స ఆదానం అదిన్నాదానం, పరస్స హరణం థేయ్యం చోరికాతి వుత్తం హోతి. తత్థ అదిన్నన్తి పరపరిగ్గహితం, యత్థ పరో యథాకామకారితం ఆపజ్జన్తో అదణ్డారహో అనుపవజ్జో చ హోతి. తస్మిం పరపరిగ్గహితే పరపరిగ్గహితసఞ్ఞినో తదాదాయకఉపక్కమసముట్ఠాపికా థేయ్యచేతనా అదిన్నాదానం. తం హీనే పరసన్తకే అప్పసావజ్జం, పణీతే మహాసావజ్జం. కస్మా? వత్థుపణీతతాయ. తథా ఖుద్దకే పరసన్తకే అప్పసావజ్జం, మహన్తే మహాసావజ్జం. కస్మా? వత్థుమహన్తతాయ పయోగమహన్తతాయ చ. వత్థుసమత్తే పన సతి గుణాధికానం సన్తకే వత్థుస్మిం మహాసావజ్జం, తంతంగుణాధికం ఉపాదాయ తతో తతో హీనగుణస్స సన్తకే వత్థుస్మిం అప్పసావజ్జం. వత్థుగుణానం పన సమభావే సతి కిలేసానం పయోగస్స చ ముదుభావే అప్పసావజ్జం, తిబ్బభావే మహాసావజ్జం.

తస్స పఞ్చ సమ్భారా – పరపరిగ్గహితం, పరపరిగ్గహితసఞ్ఞితా, థేయ్యచిత్తం, ఉపక్కమో, తేన హరణన్తి. ఛ పయోగా సాహత్థికాదయోవ. తే చ ఖో యథానురూపం థేయ్యావహారో, పసయ్హావహారో, పరికప్పావహారో, పటిచ్ఛన్నావహారో, కుసావహారోతి ఇమేసం అవహారానం వసేన పవత్తా. ఏత్థ చ మన్తపరిజప్పనేన పరసన్తకహరణం విజ్జామయో పయోగో. వినా మన్తేన తాదిసేన ఇద్ధానుభావసిద్ధేన కాయవచీపయోగేన పరసన్తకస్స ఆకడ్ఢనం ఇద్ధిమయో పయోగోతి వేదితబ్బో.

కామేసూతి మేథునసమాచారేసు. మిచ్ఛాచారోతి ఏకన్తనిన్దితో లామకాచారో. లక్ఖణతో పన అసద్ధమ్మాధిప్పాయేన కాయద్వారప్పవత్తా అగమనీయట్ఠానవీతిక్కమచేతనా కామేసు మిచ్ఛాచారో. తత్థ అగమనీయట్ఠానం నామ పురిసానం తావ మాతురక్ఖితాదయో దస, ధనక్కీతాదయో దసాతి వీసతి ఇత్థియో, ఇత్థీసు పన ద్విన్నం సారక్ఖసపరిదణ్డానం, దసన్నఞ్చ ధనక్కీతాదీనన్తి ద్వాదసన్నం ఇత్థీనం అఞ్ఞపురిసా. స్వాయం మిచ్ఛాచారో సీలాదిగుణరహితే అగమనీయట్ఠానే అప్పసావజ్జో, సీలాదిగుణసమ్పన్నే మహాసావజ్జో. గుణరహితేపి చ అభిభవిత్వా మిచ్ఛా చరన్తస్స మహాసావజ్జో, ఉభిన్నం సమానచ్ఛన్దతాయ అప్పసావజ్జో. సమానచ్ఛన్దభావేపి కిలేసానం ఉపక్కమానఞ్చ ముదుతాయ అప్పసావజ్జో, తిబ్బతాయ మహాసావజ్జో. తస్స చత్తారో సమ్భారా – అగమనీయవత్థు, తస్మిం సేవనచిత్తం, సేవనపయోగో, మగ్గేనమగ్గప్పటిపత్తిఅధివాసనన్తి. తత్థ అత్తనో రుచియా పవత్తితస్స తయో, బలక్కారేన పవత్తితస్స తయోతి అనవసేసగ్గహణేన చత్తారో దట్ఠబ్బా, అత్థసిద్ధి పన తీహేవ. ఏకో పయోగో సాహత్థికోవ.

ముసాతి విసంవాదనపురేక్ఖారస్స అత్థభఞ్జకో కాయవచీపయోగో, విసంవాదనాధిప్పాయేన పనస్స పరవిసంవాదకకాయవచీపయోగసముట్ఠాపికా చేతనా ముసావాదో. అపరో నయో ముసాతి అభూతం వత్థు, వాదోతి తస్స భూతతో తచ్ఛతో విఞ్ఞాపనం. తస్మా అతథం వత్థుం తథతో పరం విఞ్ఞాపేతుకామస్స తథావిఞ్ఞాపనపయోగసముట్ఠాపికా చేతనా ముసావాదో.

సో యమత్థం భఞ్జతి, తస్స అప్పతాయ అప్పసావజ్జో, మహన్తతాయ మహాసావజ్జో. అపిచ గహట్ఠానం అత్తనో సన్తకం అదాతుకామతాయ నత్థీతి ఆదినయప్పవత్తో అప్పసావజ్జో, సక్ఖినా హుత్వా అత్థభఞ్జనవసేన వుత్తో మహాసావజ్జో. పబ్బజితానం అప్పకమ్పి తేలం వా సప్పిం వా లభిత్వా హసాధిప్పాయేన ‘‘అజ్జ గామే తేలం నదీ మఞ్ఞే సన్దతీ’’తి పూరణకథానయేన పవత్తో అప్పసావజ్జో, అదిట్ఠంయేవ పన ‘‘దిట్ఠ’’న్తిఆదినా నయేన వదన్తానం మహాసావజ్జో. తథా యస్స అత్థం భఞ్జతి, తస్స అప్పగుణతాయ అప్పసావజ్జో, మహాగుణతాయ మహాసావజ్జో. కిలేసానం ముదుతిబ్బతావసేన చ అప్పసావజ్జమహాసావజ్జతా లబ్భతేవ.

తస్స చత్తారో సమ్భారా – అతథం వత్థు, విసంవాదనచిత్తం, తజ్జో వాయామో, పరస్స తదత్థవిజాననన్తి. విసంవాదనాధిప్పాయేన హి పయోగే కతేపి పరేన తస్మిం అత్థే అవిఞ్ఞాతే విసంవాదనస్స అసిజ్ఝనతో పరస్స తదత్థవిజాననమ్పి ఏకో సమ్భారో వేదితబ్బో. కేచి పన ‘‘అభూతవచనం, విసంవాదనచిత్తం, పరస్స తదత్థవిజాననన్తి తయో సమ్భారా’’తి వదన్తి. సచే పన పరో దన్ధతాయ విచారేత్వా తమత్థం జానాతి, సన్నిట్ఠాపకచేతనాయ పవత్తత్తా కిరియాసముట్ఠాపకచేతనాక్ఖణేయేవ ముసావాదకమ్మునా బజ్ఝతి.

సురాతి పిట్ఠసురా, పూవసురా, ఓదనసురా, కిణ్ణపక్ఖిత్తా, సమ్భారసంయుత్తాతి పఞ్చ సురా. మేరయన్తి పుప్ఫాసవో, ఫలాసవో, మధ్వాసవో, గుళాసవో సమ్భారసంయుత్తోతి పఞ్చ ఆసవా. తదుభయమ్పి మదనీయట్ఠేన మజ్జం. యాయ చేతనాయ తం పివతి, సా పమాదకారణత్తా పమాదట్ఠానం. లక్ఖణతో పన యథావుత్తస్స సురామేరయసఙ్ఖాతస్స మజ్జస్స బీజతో పట్ఠాయ మదవసేన కాయద్వారప్పవత్తా పమాదచేతనా సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం. తస్స మజ్జభావో, పాతుకమ్యతాచిత్తం, తజ్జో వాయామో, అజ్ఝోహరణన్తి చత్తారో సమ్భారా. అకుసలచిత్తేనేవ చస్స పాతబ్బతో ఏకన్తేన సావజ్జభావో. అరియసావకానం పన వత్థుం అజానన్తానమ్పి ముఖం న పవిసతి, పగేవ జానన్తానం. అడ్ఢపసతమత్తస్స పానం అప్పసావజ్జం, అద్ధాళ్హకమత్తస్స పానం తతో మహన్తం మహాసావజ్జం, కాయసఞ్చాలనసమత్థం బహుం పివిత్వా గామఘాతకాదికమ్మం కరోన్తస్స మహాసావజ్జమేవ. పాపకమ్మఞ్హి పాణాతిపాతం పత్వా ఖీణాసవే మహాసావజ్జం, అదిన్నాదానం పత్వా ఖీణాసవస్స సన్తకే మహాసావజ్జం, మిచ్ఛాచారం పత్వా ఖీణాసవాయ భిక్ఖునియా వీతిక్కమే, ముసావాదం పత్వా ముసావాదేన సఙ్ఘభేదే, సురాపానం పత్వా కాయసఞ్చాలనసమత్థం బహుం పివిత్వా గామఘాతకాదికమ్మం మహాసావజ్జం. సబ్బేహిపి చేతేహి ముసావాదేన సఙ్ఘభేదోవ మహాసావజ్జో. తఞ్హి కత్వా కప్పం నిరయే పచ్చతి.

ఇదాని ఏతేసు సభావతో, ఆరమ్మణతో, వేదనతో, మూలతో, కమ్మతో, ఫలతోతి ఛహి ఆకారేహి వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. తత్థ సభావతో పాణాతిపాతాదయో సబ్బేపి చేతనాసభావావ. ఆరమ్మణతో పాణాతిపాతో జీవితిన్ద్రియారమ్మణతో సఙ్ఖారారమ్మణో, అదిన్నాదానం సత్తారమ్మణం వా సఙ్ఖారారమ్మణం వా, మిచ్ఛాచారో ఫోట్ఠబ్బవసేన సఙ్ఖారారమ్మణో, సత్తారమ్మణోతి ఏకే. ముసావాదో సత్తారమ్మణో వా సఙ్ఖారారమ్మణో వా, సురాపానం సఙ్ఖారారమ్మణం. వేదనతో పాణాతిపాతో దుక్ఖవేదనో, అదిన్నాదానం తివేదనం, మిచ్ఛాచారో సుఖమజ్ఝత్తవసేన ద్వివేదనో, తథా సురాపానం. సన్నిట్ఠాపకచిత్తేన పన ఉభయమ్పి మజ్ఝత్తవేదనం న హోతి. ముసావాదో తివేదనో. మూలతో పాణాతిపాతో దోసమోహవసేన ద్విమూలకో, అదిన్నాదానం ముసావాదో చ దోసమోహవసేన వా లోభమోహవసేన వా, మిచ్ఛాచారో సురాపానఞ్చ లోభమోహవసేన ద్విమూలం. కమ్మతో ముసావాదోయేవేత్థ వచీకమ్మం, సేసం చతుబ్బిధమ్పి కాయకమ్మమేవ. ఫలతో సబ్బేపి అపాయూపపత్తిఫలా చేవ సుగతియమ్పి అప్పాయుకతాదినానావిధఅనిట్ఠఫలా చాతి ఏవమేత్థ సభావాదితో వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

అప్పటివిరతాతి సమాదానవిరతియా సమ్పత్తవిరతియా చ అభావేన న పటివిరతా. దుస్సీలాతి తతో ఏవ పఞ్చసీలమత్తస్సాపి అభావేన నిస్సీలా. పాపధమ్మాతి లామకధమ్మా, హీనాచారా. పాణాతిపాతా పటివిరతోతి సిక్ఖాపదసమాదానేన పాణాతిపాతతో విరతో, ఆరకా ఠితో. ఏస నయో సేసేసుపి.

ఇధాపి పాణాతిపాతావేరమణిఆదీనం సభావతో ఆరమ్మణతో, వేదనతో, మూలతో, కమ్మతో, సమాదానతో, భేదతో, ఫలతో చ విఞ్ఞాతబ్బో వినిచ్ఛయో. తత్థ సభావతో పఞ్చపి చేతనాయోపి హోన్తి విరతియోపి, విరతివసేన పన దేసనా ఆగతా. యా పాణాతిపాతా విరమన్తస్స ‘‘యా తస్మిం సమయే పాణాతిపాతా ఆరతి విరతీ’’తి ఏవం వుత్తా కుసలచిత్తసమ్పయుత్తా విరతి. సా పభేదతో తివిధా – సమ్పత్తవిరతి, సమాదానవిరతి, సముచ్ఛేదవిరతీతి. తత్థ అసమాదిన్నసిక్ఖాపదానం అత్తనో జాతివయబాహుసచ్చాదీని పచ్చవేక్ఖిత్వా ‘‘అయుత్తమేతం అమ్హాకం కాతు’’న్తి సమ్పత్తవత్థుం అవీతిక్కమన్తానం ఉప్పజ్జమానా విరతి సమ్పత్తవిరతి నామ. సమాదిన్నసిక్ఖాపదానం సిక్ఖాపదసమాదానే తదుత్తరి చ అత్తనో జీవితమ్పి పరిచ్చజిత్వా వత్థుం అవీతిక్కమన్తానం ఉప్పజ్జమానా విరతి సమాదానవిరతి నామ. అరియమగ్గసమ్పయుత్తా పన విరతి సముచ్ఛేదవిరతి నామ, యస్సా ఉప్పత్తితో పట్ఠాయ అరియపుగ్గలానం ‘‘పాణం ఘాతేస్సామా’’తి చిత్తమ్పి న ఉప్పజ్జతి. తాసు సమాదానవిరతి ఇధాధిప్పేతా.

ఆరమ్మణతో పాణాతిపాతాదీనం ఆరమ్మణానేవ ఏతేసం ఆరమ్మణాని. వీతిక్కమితబ్బతోయేవ హి విరతి నామ హోతి. యథా పన నిబ్బానారమ్మణో అరియమగ్గో కిలేసే పజహతి, ఏవం జీవితిన్ద్రియాదిఆరమ్మణాయేవ ఏతే కుసలధమ్మా పాణాతిపాతాదీని దుస్సీల్యాని పజహన్తి. వేదనతో సబ్బాపి సుఖవేదనావ.

మూలతో ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తేన విరమన్తస్స అలోభఅదోసఅమోహవసేన తిమూలా హోన్తి, ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తేన విరమన్తస్స అలోభఅదోసవసేన ద్విమూలా. కమ్మతో ముసావాదా వేరమణి వచీకమ్మం, సేసా కాయకమ్మం. సమాదానతో అఞ్ఞస్స గరుట్ఠానియస్స సన్తికే తం అలభన్తేన సయమేవ వా పఞ్చ సీలాని ఏకజ్ఝం పాటియేక్కం వా సమాదియన్తేన సమాదిన్నాని హోన్తి. భేదతో గహట్ఠానం యం యం వీతిక్కన్తం, తం తదేవ భిజ్జతి, ఇతరం న భిజ్జతి. కస్మా? గహట్ఠా హి అనిబద్ధసీలా హోన్తి, యం యం సక్కోన్తి, తం తదేవ రక్ఖన్తి. పబ్బజితానం పన ఏకస్మిం వీతిక్కన్తే సబ్బాని భిజ్జన్తీతి.

ఫలతోతి పాణాతిపాతా వేరమణియా చేత్థ అఙ్గపచ్చఙ్గసమ్పన్నతా, ఆరోహపరిణాహసమ్పత్తి, జవనసమ్పత్తి, సుప్పతిట్ఠితపాదతా, చారుతా, ముదుతా, సుచితా, సూరతా, మహబ్బలతా, విస్సట్ఠవచనతా, సత్తానం పియమనాపతా, అభిజ్జపరిసతా, అచ్ఛమ్భితా, దుప్పధంసియతా, పరూపక్కమేన అమరణతా, మహాపరివారతా, సువణ్ణతా, సుసణ్ఠానతా, అప్పాబాధతా, అసోకతా, పియమనాపేహి అవిప్పయోగో, దీఘాయుకతాతి ఏవమాదీని ఫలాని.

అదిన్నాదానా వేరమణియా మహాధనధఞ్ఞతా, అనన్తభోగతా, థిరభోగతా, ఇచ్ఛితానం భోగానం ఖిప్పం పటిలాభో, రాజాదీహి అసాధారణభోగతా, ఉళారభోగతా, తత్థ తత్థ జేట్ఠకభావో, నత్థిభావస్స అజాననతా, సుఖవిహారితాతి ఏవమాదీని.

అబ్రహ్మచరియా వేరమణియా విగతపచ్చత్థికతా, సబ్బసత్తానం పియమనాపతా, అన్నపానవత్థచ్ఛాదనాదీనం లాభితా, సుఖసుపనతా, సుఖపటిబుజ్ఝనతా, అపాయభయవిమోక్ఖో, ఇత్థిభావనపుంసకభావానం అభబ్బతా, అక్కోధనతా, సచ్చకారితా, అమఙ్కుతా, ఆరాధనసుఖతా, పరిపుణ్ణిన్ద్రియతా, పరిపుణ్ణలక్ఖణతా, నిరాసఙ్కతా, అప్పోస్సుక్కతా, సుఖవిహారితా, అకుతోభయతా, పియవిప్పయోగాభావోతి ఏవమాదీని. యస్మా పన మిచ్ఛాచారావేరమణియా ఫలానిపి ఏత్థేవ అన్తోగధాని, తస్మా (అబ్రహ్మచరియా వేరమణియా).

ముసావాదా వేరమణియా విప్పసన్నిన్ద్రియతా, విస్సట్ఠమధురభాణితా, సమసితసుద్ధదన్తతా, నాతిథూలతా, నాతికిసతా, నాతిరస్సతా, నాతిదీఘతా, సుఖసమ్ఫస్సతా, ఉప్పలగన్ధముఖతా, సుస్సూసకపరిసతా, ఆదేయ్యవచనతా, కమలదలసదిసముదులోహితతనుజివ్హతా, అలీనతా, అనుద్ధతతాతి ఏవమాదీని.

సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా వేరమణియా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు అప్పమాదతా, ఞాణవన్తతా, సదా ఉపట్ఠితస్సతితా, ఉప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు ఠానుప్పత్తికపటిభానవన్తతా, అనలసతా, అజళతా, అనుమ్మత్తతా, అచ్ఛమ్భితా, అసారమ్భితా, అనిస్సుకితా, అమచ్ఛరితా, సచ్చవాదితా, అపిసుణఅఫరుసఅసమ్ఫప్పలాపవాదితా, కతఞ్ఞుతా, కతవేదితా, చాగవన్తతా, సీలవన్తతా, ఉజుకతా, అక్కోధనతా, హిరోత్తప్పసమ్పన్నతా, ఉజుదిట్ఠితా, మహన్తతా, పణ్డితతా, అత్థానత్థకుసలతాతి ఏవమాదీని ఫలాని. ఏవమేత్థ పాణాతిపాతావేరమణిఆదీనమ్పి సభావాదితో వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

సీలవాతి యథావుత్తపఞ్చసీలవసేన సీలవా. కల్యాణధమ్మోతి సున్దరధమ్మో, సరణగమనపరిదీపితాయ దిట్ఠిసమ్పత్తియా సమ్పన్నపఞ్ఞోతి అత్థో. యో పన పుత్తో మాతాపితూసు అస్సద్ధేసు దుస్సీలేసు చ సయమ్పి తాదిసో, సోపి అవజాతోయేవాతి వేదితబ్బో. అస్సద్ధియాదయో హి ఇధ అవజాతభావస్స లక్ఖణం వుత్తా, తే చ తస్మిం సంవిజ్జన్తి. మాతాపితరో పన ఉపాదాయ పుత్తస్స అతిజాతాదిభావో వుచ్చతీతి.

యో హోతి కులగన్ధనోతి కులచ్ఛేదకో కులవినాసకో. ఛేదనత్థో హి ఇధ గన్ధసద్దో, ‘‘ఉప్పలగన్ధపచ్చత్థికా’’తిఆదీసు (పారా. ౬౫) వియ. కేచి పన ‘‘కులధంసనో’’తి పఠన్తి, సో ఏవత్థో.

ఏతే ఖో పుత్తా లోకస్మిన్తి ఏతే అతిజాతాదయో తయో పుత్తా ఏవ ఇమస్మిం సత్తలోకే పుత్తా నామ, న ఇతో వినిముత్తా అత్థి. ఇమేసు పన యే భవన్తి ఉపాసకా యే సరణగమనసమ్పత్తియా ఉపాసకా భవన్తి కమ్మస్సకతాఞాణేన కమ్మస్స కోవిదా, తే చ పణ్డితా పఞ్ఞవన్తో, పఞ్చసీలదససీలేన సమ్పన్నా పరిపుణ్ణా. యాచకానం వచనం జానన్తి, తేసం ముఖాకారదస్సనేనేవ అధిప్పాయపూరణతోతి వదఞ్ఞూ, తేసం వా ‘‘దేహీ’’తి వచనం సుత్వా ‘‘ఇమే పుబ్బే దానం అదత్వా ఏవంభూతా, మయా పన ఏవం న భవితబ్బ’’న్తి తేసం పరిచ్చాగేన తదత్థం జానన్తీతి వదఞ్ఞూ, పణ్డితానం వా కమ్మస్సకతాదిదీపకం వచనం జానన్తీతి వదఞ్ఞూ. ‘‘పదఞ్ఞూ’’తి చ పఠన్తి, పదానియా పరిచ్చాగసీలాతి అత్థో. తతో ఏవ విగతమచ్ఛేరమలత్తా వీతమచ్ఛరా. అబ్భఘనాతి అబ్భసఙ్ఖాతా ఘనా, ఘనమేఘపటలా వా ముత్తో చన్దోవియ, ఉపాసకాదిపరిసాసు ఖత్తియాదిపరిసాసు చ విరోచరే విరోచన్తి, సోభన్తీతి అత్థో.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.