౪. అద్ధాసుత్తవణ్ణనా

౬౩. చతుత్థే అద్ధాతి కాలా. అతీతో అద్ధాతిఆదీసు ద్వే పరియాయా – సుత్తన్తపరియాయో, అభిధమ్మపరియాయో చ. తత్థ సుత్తన్తపరియాయేన పటిసన్ధితో పుబ్బే అతీతో అద్ధా నామ, చుతితో పచ్ఛా అనాగతో అద్ధా నామ, సహ చుతిపటిసన్ధీహి తదనన్తరం పచ్చుప్పన్నో అద్ధా నామ. అభిధమ్మపరియాయేన ఉప్పాదో, ఠితి, భఙ్గోతి ఇమే తయో ఖణే పత్వా నిరుద్ధధమ్మా అతీతో అద్ధా నామ, తయోపి ఖణే అసమ్పత్తా అనాగతో అద్ధా నామ, ఖణత్తయసమఙ్గినో పచ్చుప్పన్నో అద్ధా నామ.

అపరో నయో – అయఞ్హి అతీతాదివిభాగో అద్ధాసన్తతిసమయఖణవసేన చతుధా వేదితబ్బో. తేసు అద్ధావిభాగో వుత్తో. సన్తతివసేన సభాగా ఏకఉతుసముట్ఠానా, ఏకాహారసముట్ఠానా చ పుబ్బాపరియవసేన వత్తమానాపి పచ్చుప్పన్నా. తతో పుబ్బే విసభాగఉతుఆహారసముట్ఠానా అతీతా పచ్ఛా అనాగతా. చిత్తజా ఏకవీథిఏకజవనఏకసమాపత్తిసముట్ఠానా పచ్చుప్పన్నా నామ, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. కమ్మసముట్ఠానానం పాటియేక్కం సన్తతివసేన అతీతాదిభేదో నత్థి, తేసంయేవ పన ఉతుఆహారచిత్తసముట్ఠానానం ఉపత్థమ్భకవసేన తస్స అతీతాదిభావో వేదితబ్బో. సమయవసేన ఏకముహుత్తపుబ్బణ్హసాయన్హరత్తిదివాదీసు సమయేసు సన్తానవసేన పవత్తమానా తంతంసమయే పచ్చుప్పన్నా నామ, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. అయం తావ రూపధమ్మేసు నయో. అరూపధమ్మేసు పన ఖణవసేన ఉప్పాదాదిక్ఖణత్తయపరియాపన్నా పచ్చుప్పన్నా, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. అపిచ అతిక్కన్తహేతుపచ్చయకిచ్చా అతీతా, నిట్ఠితహేతుకిచ్చా అనిట్ఠితపచ్చయకిచ్చా పచ్చుప్పన్నా, ఉభయకిచ్చం అసమ్పత్తా అనాగతా. అత్తనో వా కిచ్చక్ఖణే పచ్చుప్పన్నా, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. ఏత్థ చ ఖణాదికథావ నిప్పరియాయా, సేసా పరియాయా. అయఞ్హి అతీతాదిభేదో నామ ధమ్మానం హోతి, న కాలస్స. అతీతాదిభేదే పన ధమ్మే ఉపాదాయ పరమత్థతో అవిజ్జమానోపి కాలో ఇధ తేనేవ వోహారేన అతీతోతిఆదినా వుత్తోతి వేదితబ్బో.

గాథాసు అక్ఖేయ్యసఞ్ఞినోతి ఏత్థ అక్ఖాయతి, కథీయతి, పఞ్ఞాపీయతీతి అక్ఖేయ్యం, కథావత్థు, అత్థతో రూపాదయో పఞ్చక్ఖన్ధా. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అతీతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య, అనాగతం వా…పే… పచ్చుప్పన్నం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౩.౩౦౫).

తథా –

‘‘యం, భిక్ఖవే, రూపం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం, ‘అహోసీ’తి తస్స సఙ్ఖా, ‘అహోసీ’తి తస్స సమఞ్ఞా, ‘అహోసీ’తి తస్స పఞ్ఞత్తి; న తస్స సఙ్ఖా అత్థీతి, న తస్స సఙ్ఖా భవిస్సతీ’’తి (సం. ని. ౩.౬౨) –

ఏవం వుత్తేన నిరుత్తిపథసుత్తేనపి ఏత్థ అత్థో దీపేతబ్బో. ఏవం కథావత్థుభావేన అక్ఖేయ్యసఙ్ఖాతే ఖన్ధపఞ్చకే అహన్తి చ మమన్తి చ దేవోతి చ మనుస్సోతి చ ఇత్థీతి చ పురిసోతి చ ఆదినా పవత్తసఞ్ఞావసేన అక్ఖేయ్యసఞ్ఞినో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు సత్తపుగ్గలాదిసఞ్ఞినోతి అత్థో. అక్ఖేయ్యస్మిం తణ్హాదిట్ఠిగ్గాహవసేన పతిట్ఠితా, రాగాదివసేన వా అట్ఠహాకారేహి పతిట్ఠితా. రత్తో హి రాగవసేన పతిట్ఠితో హోతి, దుట్ఠో దోసవసేన, మూళ్హో మోహవసేన, పరామట్ఠో దిట్ఠివసేన, థామగతో అనుసయవసేన, వినిబద్ధో మానవసేన, అనిట్ఠఙ్గతో విచికిచ్ఛావసేన, విక్ఖేపగతో ఉద్ధచ్చవసేన పతిట్ఠితో హోతీతి.

అక్ఖేయ్యం అపరిఞ్ఞాయాతి తం అక్ఖేయ్యం తేభూమకధమ్మే తీహి పరిఞ్ఞాహి అపరిజానిత్వా తస్స అపరిజాననహేతు. యోగమాయన్తి మచ్చునోతి మరణస్స యోగం తేన సంయోగం ఉపగచ్ఛన్తి, న విసంయోగన్తి అత్థో.

అథ వా యోగన్తి ఉపాయం, తేన యోజితం పసారితం మారసేనట్ఠానియం అనత్థజాలం కిలేసజాలఞ్చ ఉపగచ్ఛన్తీతి వుత్తం హోతి. తథా హి వుత్తం –

‘‘న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా’’తి. (మ. ని. ౩.౨౭౨; జా. ౨.౨౨.౧౨౧; నేత్తి. ౧౦౩);

ఏత్తావతా వట్టం దస్సేత్వా ఇదాని వివట్టం దస్సేతుం ‘‘అక్ఖేయ్యఞ్చ పరిఞ్ఞాయా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ చ-సద్దో బ్యతిరేకే, తేన అక్ఖేయ్యపరిజాననేన లద్ధబ్బం వక్ఖమానమేవ విసేసం జోతేతి. పరిఞ్ఞాయాతి విపస్సనాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ దుక్ఖన్తి పరిచ్ఛిజ్జ జానిత్వా, తప్పటిబద్ధకిలేసప్పహానేన వా తం సమతిక్కమిత్వా తిస్సన్నమ్పి పరిఞ్ఞానం కిచ్చం మత్థకం పాపేత్వా. అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతీతి సబ్బసో మఞ్ఞనానం పహీనత్తా ఖీణాసవో అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతి, కారకాదిసభావం కిఞ్చి అత్తానం న పచ్చేతీతి అత్థో. ఫుట్ఠో విమోక్ఖో మనసా, సన్తిపదమనుత్తరన్తి యస్మా సబ్బసఙ్ఖతవిముత్తత్తా ‘‘విమోక్ఖో’’తి సబ్బకిలేససన్తాపవూపసమనట్ఠానతాయ ‘‘సన్తిపద’’న్తి లద్ధనామో నిబ్బానధమ్మో ఫుట్ఠో ఫుసితో పత్తో, తస్మా అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతీతి. అథ వా ‘‘పరిఞ్ఞాయా’’తి పదేన దుక్ఖసచ్చస్స పరిఞ్ఞాభిసమయం సముదయసచ్చస్స పహానాభిసమయఞ్చ వత్వా ఇదాని ‘‘ఫుట్ఠో విమోక్ఖో మనసా, సన్తిపదమనుత్తర’’న్తి ఇమినా మగ్గనిరోధానం భావనాసచ్ఛికిరియాభిసమయం వదతి. తస్సత్థో – సముచ్ఛేదవసేన సబ్బకిలేసేహి విముచ్చతీతి విమోక్ఖో, అరియమగ్గో. సో పనస్స మగ్గచిత్తేన ఫుట్ఠో ఫుసితో భావితో, తేనేవ అనుత్తరం సన్తిపదం నిబ్బానం ఫుట్ఠం ఫుసితం సచ్ఛికతన్తి.

అక్ఖేయ్యసమ్పన్నోతి అక్ఖేయ్యనిమిత్తం వివిధాహి విపత్తీహి ఉపద్దుతే లోకే పహీనవిపల్లాసతాయ తతో సుపరిముత్తో అక్ఖేయ్యపరిఞ్ఞాభినిబ్బత్తాహి సమ్పత్తీహి సమ్పన్నో సమన్నాగతో. సఙ్ఖాయ సేవీతి పఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా చీవరాదిపచ్చయే సఙ్ఖాయ పరితులేత్వావ సేవనసీలో, సఙ్ఖాతధమ్మత్తా చ ఆపాథగతం సబ్బమ్పి విసయం ఛళఙ్గుపేక్ఖావసేన సఙ్ఖాయ సేవనసీలో. ధమ్మట్ఠోతి అసేక్ఖధమ్మేసు నిబ్బానధమ్మే ఏవ వా ఠితో. వేదగూతి వేదితబ్బస్స చతుసచ్చస్స పారఙ్గతత్తా వేదగూ. ఏవంగుణో అరహా భవాదీసు కత్థచి ఆయతిం పునబ్భవాభావతో మనుస్సదేవాతి సఙ్ఖ్యం న ఉపేతి, అపఞ్ఞత్తికభావమేవ గచ్ఛతీతి అనుపాదాపరినిబ్బానేన దేసనం నిట్ఠాపేసి.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.