౨. దుతియవగ్గో

౧. పుఞ్ఞకిరియవత్థుసుత్తవణ్ణనా

౬౦. దుతియవగ్గస్స పఠమే పుఞ్ఞకిరియవత్థూనీతి పుజ్జభవఫలం నిబ్బత్తేన్తి, అత్తనో సన్తానం పునన్తీతి వా పుఞ్ఞాని, పుఞ్ఞాని చ తాని హేతుపచ్చయేహి కత్తబ్బతో కిరియా చాతి పుఞ్ఞకిరియా. తా ఏవ చ తేసం తేసం ఆనిసంసానం వత్థుభావతో పుఞ్ఞకిరియవత్థూని. దానమయన్తి అనుపచ్ఛిన్నభవమూలస్స అనుగ్గహవసేన పూజావసేన వా అత్తనో దేయ్యధమ్మస్స పరేసం పరిచ్చాగచేతనా దీయతి ఏతాయాతి దానం, దానమేవ దానమయం. చీవరాదీసు హి చతూసు పచ్చయేసు అన్నాదీసు వా దససు దానవత్థూసు రూపాదీసు వా ఛసు ఆరమ్మణేసు తం తం దేన్తస్స తేసం ఉప్పాదనతో పట్ఠాయ పుబ్బభాగే పరిచ్చాగకాలే పచ్ఛా సోమనస్సచిత్తేన అనుస్సరణే చాతి తీసు కాలేసు వుత్తనయేన పవత్తచేతనా దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు నామ.

సీలమయన్తి నిచ్చసీలఉపోసథనియమాదివసేన పఞ్చ, అట్ఠ, దస వా సీలాని సమాదియన్తస్స సీలపూరణత్థం పబ్బజిస్సామీతి విహారం గచ్ఛన్తస్స పబ్బజన్తస్స మనోరథం మత్థకం పాపేత్వా ‘‘పబ్బజితో వతమ్హి సాధు సుట్ఠూ’’తి ఆవజ్జేన్తస్స సద్ధాయ పాతిమోక్ఖం పరిపూరేన్తస్స పఞ్ఞాయ చీవరాదికే పచ్చవేక్ఖన్తస్స సతియా ఆపాథగతేసు రూపాదీసు చక్ఖుద్వారాదీని సంవరన్తస్స వీరియేన ఆజీవం సోధేన్తస్స చ పవత్తా చేతనా సీలతీతి సీలమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు నామ.

తథా పటిసమ్భిదాయం (పటి. మ. ౧.౪౮) వుత్తేన విపస్సనామగ్గేన చక్ఖుం అనిచ్చతో దుక్ఖతో అనత్తతో విపస్సన్తస్స సోతం, ఘానం, జివ్హం, కాయం, మనం. రూపే…పే… ధమ్మే, చక్ఖువిఞ్ఞాణం…పే… మనోవిఞ్ఞాణం. చక్ఖుసమ్ఫస్సం…పే… మనోసమ్ఫస్సం, చక్ఖుసమ్ఫస్సజం వేదనం…పే… మనోసమ్ఫస్సజం వేదనం. రూపసఞ్ఞం…పే… ధమ్మసఞ్ఞం. జరామరణం అనిచ్చతో దుక్ఖతో అనత్తతో విపస్సన్తస్స యా చేతనా, యా చ పథవీకసిణాదీసు అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు పవత్తా ఝానచేతనా, యా చ అనవజ్జేసు కమ్మాయతనసిప్పాయతనవిజ్జాట్ఠానేసు పరిచయమనసికారాదివసేన పవత్తా చేతనా, సబ్బా భావేతి ఏతాయాతి భావనామయం వుత్తనయేన పుఞ్ఞకిరియవత్థు చాతి.

ఏకమేకఞ్చేత్థ యథారహం పుబ్బభాగతో పట్ఠాయ కాయేన కరోన్తస్స కాయకమ్మం హోతి, తదత్థం వాచం నిచ్ఛారేన్తస్స వచీకమ్మం, కాయఙ్గం వాచఙ్గఞ్చ అచోపేత్వా మనసా చిన్తేన్తస్స మనోకమ్మం. అన్నాదీని దేన్తస్స చాపి ‘‘అన్నదానాదీని దేమీ’’తి వా దానపారమిం ఆవజ్జేత్వా వా దానకాలే దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి. వత్తసీసే ఠత్వా దదతో సీలమయం, ఖయతో వయతో కమ్మతో సమ్మసనం పట్ఠపేత్వా దదతో భావనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి.

అపరానిపి సత్త పుఞ్ఞకిరియవత్థూని – అపచితిసహగతం పుఞ్ఞకిరియవత్థు వేయ్యావచ్చసహగతం పత్తిఅనుప్పదానం అబ్భనుమోదనం దేసనామయం సవనమయం దిట్ఠిజుగతం పుఞ్ఞకిరియవత్థూతి. సరణగమనమ్పి హి దిట్ఠిజుగతేనేవ సఙ్గయ్హతి. యం పనేత్థ వత్తబ్బం, తం పరతో ఆవి భవిస్సతి.

తత్థ వుడ్ఢతరం దిస్వా పచ్చుగ్గమనపత్తచీవరపటిగ్గహణాభివాదనమగ్గసమ్పదానాదివసేన అపచాయనసహగతం వేదితబ్బం. వుడ్ఢతరానం వత్తపటిపత్తికరణవసేన, గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠం భిక్ఖుం దిస్వా పత్తం గహేత్వా గామే భిక్ఖం సమ్పాదేత్వా ఉపసంహరణవసేన ‘‘గచ్ఛ భిక్ఖూనం పత్తం ఆహరా’’తి సుత్వా వేగేన గన్త్వా పత్తాహరణాదివసేన చ వేయ్యావచ్చసహగతం వేదితబ్బం. చత్తారో పచ్చయే దత్వా పుప్ఫగన్ధాదీహి రతనత్తయస్స పూజం కత్వా అఞ్ఞం వా తాదిసం పుఞ్ఞం కత్వా ‘‘సబ్బసత్తానం పత్తి హోతూ’’తి పరిణామవసేన పత్తిఅనుప్పదానం వేదితబ్బం. తథా పరేహి దిన్నాయ పత్తియా కేవలం వా పరేహి కతం పుఞ్ఞం ‘‘సాధు, సుట్ఠూ’’తి అనుమోదనవసేన అబ్భనుమోదనం వేదితబ్బం. అత్తనో పగుణధమ్మం అపచ్చాసీసన్తో హితజ్ఝాసయేన పరేసం దేసేతి – ఇదం దేసనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు నామ. యం పన ఏకో ‘‘ఏవం మం ధమ్మకథికోతి జానిస్సన్తీ’’తి ఇచ్ఛాయ ఠత్వా లాభసక్కారసిలోకసన్నిస్సితో ధమ్మం దేసేతి, తం న మహప్ఫలం హోతి. ‘‘అద్ధా అయం అత్తహితపరహితానం పటిపజ్జనూపాయో’’తి యోనిసోమనసికారపురేచారికహితఫరణేన ముదుచిత్తేన ధమ్మం సుణాతి, ఇదం సవనమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి. యం పనేకో ‘‘ఇతి మం సద్ధోతి జానిస్సన్తీ’’తి సుణాతి, తం న మహప్ఫలం హోతి. దిట్ఠియా ఉజుగమనం దిట్ఠిజుగతం, ‘‘అత్థి దిన్న’’న్తిఆదినయప్పవత్తస్స సమ్మాదస్సనస్స ఏతం అధివచనం. ఇదఞ్హి పుబ్బభాగే వా పచ్ఛాభాగే వా ఞాణవిప్పయుత్తమ్పి ఉజుకరణకాలే ఞాణసమ్పయుత్తమేవ హోతి. అపరే పనాహు ‘‘విజాననపజాననవసేన దస్సనం దిట్ఠి కుసలఞ్చ విఞ్ఞాణం కమ్మస్సకతాఞాణాది చ సమ్మాదస్సన’’న్తి. తత్థ కుసలేన విఞ్ఞాణేన ఞాణస్స అనుప్పాదేపి అత్తనా కతపుఞ్ఞానుస్సరణవణ్ణారహవణ్ణనాదీనం సఙ్గహో, కమ్మస్సకతాఞాణేన కమ్మపథసమ్మాదిట్ఠియా. ఇతరం పన దిట్ఠిజుగతం సబ్బేసం నియమలక్ఖణం. యఞ్హి కిఞ్చి పుఞ్ఞం కరోన్తస్స దిట్ఠియా ఉజుభావేనేవ తం మహప్ఫలం హోతి.

ఇమేసం పన సత్తన్నం పుఞ్ఞకిరియవత్థూనం పురిమేహి తీహి దానమయాదీహి పుఞ్ఞకిరియవత్థూహి సఙ్గహో. తత్థ హి అపచాయనవేయ్యావచ్చాని సీలమయే, పత్తిఅనుప్పదానఅబ్భనుమోదనాని దానమయే, ధమ్మదేసనాసవనాని భావనామయే, దిట్ఠిజుగతం తీసుపి. తేనాహ భగవా –

‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞకిరియవత్థూని. కతమాని తీణి? దానమయం…పే… భావనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థూ’’తి (అ. ని. ౮.౩౬).

ఏత్థ చ అట్ఠన్నం కామావచరకుసలచేతనానం వసేన తిణ్ణమ్పి పుఞ్ఞకిరియవత్థూనం పవత్తి హోతి. యథా హి పగుణం ధమ్మం పరివత్తేన్తస్స ఏకచ్చే అనుసన్ధిం అసల్లక్ఖేన్తస్సేవ గచ్ఛన్తి, ఏవం పగుణం సమథవిపస్సనాభావనం అనుయుఞ్జన్తస్స అన్తరన్తరా ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తేనాపి మనసికారో పవత్తతి. సబ్బం తం పన మహగ్గతకుసలచేతనానం వసేన భావనామయమేవ పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి, న ఇతరాని. గాథాయ అత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. చక్ఖుసుత్తవణ్ణనా

౬౧. దుతియే చక్ఖూనీతి చక్ఖన్తీతి చక్ఖూని, సమవిసమం ఆచిక్ఖన్తాని వియ పవత్తన్తీతి అత్థో. అథ వా చక్ఖనట్ఠేన చక్ఖూని. కిమిదం చక్ఖనం నామ? అస్సాదనం, తథా హి వదన్తి ‘‘మధుం చక్ఖతి బ్యఞ్జనం చక్ఖతీ’’తి ఇమాని చ ఆరమ్మణరసం అనుభవన్తాని అస్సాదేన్తాని వియ హోన్తీతి చక్ఖనట్ఠేన చక్ఖూని. తాని పన సఙ్ఖేపతో ద్వే చక్ఖూని – ఞాణచక్ఖు, మంసచక్ఖు చాతి. తేసు మంసచక్ఖు హేట్ఠా వుత్తమేవ. ఞాణచక్ఖు దిబ్బచక్ఖు, పఞ్ఞాచక్ఖూతి ఇధ ద్విధా కత్వా వుత్తం.

తత్థ దిబ్బచక్ఖూతి దిబ్బసదిసత్తా దిబ్బం. దేవతానఞ్హి సుచరితకమ్మనిబ్బత్తం పిత్తసేమ్హరుహిరాదీహి అపలిబుద్ధం ఉపక్కిలేసవిముత్తతాయ దూరేపి ఆరమ్మణగ్గహణసమత్థం దిబ్బం పసాదచక్ఖు హోతి. ఇదఞ్చాపి వీరియభావనాబలనిబ్బత్తం ఞాణచక్ఖు తాదిసమేవాతి దిబ్బసదిసత్తా దిబ్బం, దిబ్బవిహారవసేన పటిలద్ధత్తా అత్తనో చ దిబ్బవిహారసన్నిస్సితత్తా ఆలోకపరిగ్గహేన మహాజుతికత్తా. తిరోకుట్టాదిగతరూపదస్సనేన మహాగతికత్తాపి దిబ్బం. తం సబ్బం సద్దసత్థానుసారేన వేదితబ్బం. దస్సనట్ఠేన చక్ఖుకిచ్చకరణేన చక్ఖుమివాతిపి చక్ఖు, దిబ్బఞ్చ తం చక్ఖు చాతి దిబ్బచక్ఖు.

పజానాతీతి పఞ్ఞా. కిం పజానాతి? చత్తారి అరియసచ్చాని ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తిఆదినా. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పజానాతీతి ఖో, ఆవుసో, తస్మా పఞ్ఞాతి వుచ్చతి. కిఞ్చ పజానాతి? ఇదం దుక్ఖ’’న్తిఆది (మ. ని. ౧.౪౪౯).

అట్ఠకథాయం పన ‘‘పఞ్ఞాపనవసేన పఞ్ఞా. కిన్తి పఞ్ఞాపేతి? అనిచ్చన్తి పఞ్ఞాపేతి, దుక్ఖన్తి పఞ్ఞాపేతి, అనత్తాతి పఞ్ఞాపేతీ’’తి వుత్తం. సా పనాయం లక్ఖణాదితో యథాసభావపటివేధలక్ఖణా, అక్ఖలితపటివేధలక్ఖణా వా కుసలిస్సాసఖిత్తఉసుపటివేధో వియ, విసయోభాసనరసా పదీపో వియ, అసమ్మోహపచ్చుపట్ఠానా అరఞ్ఞగతసుదేసకో వియ. విసేసతో పనేత్థ ఆసవక్ఖయఞాణసఙ్ఖాతా పఞ్ఞా చతుసచ్చదస్సనట్ఠేన పఞ్ఞాచక్ఖూతి అధిప్పేతా. యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాదీ’’తి (సం. ని. ౫.౧౦౮౧; మహావ. ౧౫).

ఏతేసు చ మంసచక్ఖు పరిత్తం, దిబ్బచక్ఖు మహగ్గతం, ఇతరం అప్పమాణం. మంసచక్ఖు రూపం, ఇతరాని అరూపాని. మంసచక్ఖు దిబ్బచక్ఖు చ లోకియాని సాసవాని రూపవిసయాని, ఇతరం లోకుత్తరం అనాసవం చతుసచ్చవిసయం. మంసచక్ఖు అబ్యాకతం, దిబ్బచక్ఖు సియా కుసలం సియా అబ్యాకతం, తథా పఞ్ఞాచక్ఖు. మంసచక్ఖు కామావచరం, దిబ్బచక్ఖు రూపావచరం, ఇతరం లోకుత్తరన్తి ఏవమాది విభాగా వేదితబ్బా.

గాథాసు అనుత్తరన్తి పఞ్ఞాచక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తం. తఞ్హి ఆసవక్ఖయఞాణభావతో అనుత్తరం. అక్ఖాసి పురిసుత్తమోతి పురిసానం ఉత్తమో అగ్గో సమ్మాసమ్బుద్ధో దేసేసి. ఉప్పాదోతి మంసచక్ఖుస్స పవత్తి. మగ్గోతి ఉపాయో, దిబ్బచక్ఖుస్స కారణం. పకతిచక్ఖుమతో ఏవ హి దిబ్బచక్ఖు ఉప్పజ్జతి, యస్మా కసిణాలోకం వడ్ఢేత్వా దిబ్బచక్ఖుఞాణస్స ఉప్పాదనం, సో చ కసిణమణ్డలే ఉగ్గహనిమిత్తేన వినా నత్థీతి. యతోతి యదా. ఞాణన్తి ఆసవక్ఖయఞాణం. తేనేవాహ ‘‘పఞ్ఞాచక్ఖు అనుత్తర’’న్తి. యస్స చక్ఖుస్స పటిలాభాతి యస్స అరియస్స పఞ్ఞాచక్ఖుస్స ఉప్పత్తియా భావనాయ సబ్బస్మా వట్టదుక్ఖతో పముచ్చతి పరిముచ్చతీతి.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ఇన్ద్రియసుత్తవణ్ణనా

౬౨. తతియే ఇన్ద్రియానీతి అధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని. యాని హి సహజాతధమ్మేసు ఇస్సరా వియ హుత్వా తేహి అనువత్తితబ్బాని, తాని ఇన్ద్రియాని నామ. అపిచ ఇన్దో భగవా ధమ్మిస్సరో పరమేన చిత్తిస్సరియేన సమన్నాగతో. తేన ఇన్దేన సబ్బపఠమం దిట్ఠత్తా అధిగతత్తా పరేసఞ్చ దిట్ఠత్తా దేసితత్తా విహితత్తా గోచరభావనాసేవనాహి దిట్ఠత్తా చ ఇన్ద్రియాని. ఇన్దం వా మగ్గాధిగమస్స ఉపనిస్సయభూతం పుఞ్ఞకమ్మం, తస్స లిఙ్గానీతిపి ఇన్ద్రియాని. అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియన్తి ‘‘అనమతగ్గే సంసారే అనఞ్ఞాతం అనధిగతం అమతపదం చతుసచ్చధమ్మమేవ వా జానిస్సామీ’’తి పటిపన్నస్స ఇమినా పుబ్బభాగేన ఉప్పన్నం ఇన్ద్రియం, సోతాపత్తిమగ్గపఞ్ఞాయేతం అధివచనం. అఞ్ఞిన్ద్రియన్తి ఆజాననఇన్ద్రియం. తత్రాయం వచనత్థో – ఆజానాతి పఠమమగ్గఞాణేన దిట్ఠమరియాదం అనతిక్కమిత్వావ జానాతీతి అఞ్ఞా. యథేవ హి పఠమమగ్గపఞ్ఞా దుక్ఖాదీసు పరిఞ్ఞాభిసమయాదివసేన పవత్తతి, తథేవ అయమ్పి పవత్తతీతి అఞ్ఞా చ సా యథావుత్తేనట్ఠేన ఇన్ద్రియం చాతి అఞ్ఞిన్ద్రియం. ఆజాననట్ఠేనేవ అఞ్ఞస్స వా అరియపుగ్గలస్స ఇన్ద్రియన్తి అఞ్ఞిన్ద్రియం, సోతాపత్తిఫలతో పట్ఠాయ ఛసు ఠానేసు ఞాణస్సేతం అధివచనం. అఞ్ఞాతావిన్ద్రియన్తి అఞ్ఞాతావినో చతూసు సచ్చేసు నిట్ఠితఞాణకిచ్చస్స ఖీణాసవస్స ఉప్పజ్జనతో ఇన్ద్రియట్ఠసమ్భవతో చ అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం. ఏత్థ చ పఠమపచ్ఛిమాని పఠమమగ్గచతుత్థఫలవసేన ఏకట్ఠానికాని, ఇతరం ఇతరమగ్గఫలవసేన ఛట్ఠానికన్తి వేదితబ్బం.

గాథాసు సిక్ఖమానస్సాతి అధిసీలసిక్ఖాదయో సిక్ఖమానస్స భావేన్తస్స. ఉజుమగ్గానుసారినోతి ఉజుమగ్గో వుచ్చతి అరియమగ్గో, అన్తద్వయవివజ్జితత్తా తస్స అనుస్సరణతో ఉజుమగ్గానుసారినో, పటిపాటియా మగ్గే ఉప్పాదేన్తస్సాతి అత్థో. ఖయస్మిన్తి అనవసేసకిలేసానం ఖేపనతో ఖయసఙ్ఖాతే అగ్గమగ్గే ఞాణం పఠమం పురేయేవ ఉప్పజ్జతి. తతో అఞ్ఞా అనన్తరాతి తతో మగ్గఞాణతో అనన్తరా అరహత్తం ఉప్పజ్జతి. అథ వా ఉజుమగ్గానుసారినోతి లీనుద్ధచ్చపతిట్ఠానాయూహనాదికే వజ్జేత్వా సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం కత్వా భావనావసేన పవత్తం పుబ్బభాగమగ్గం అనుస్సరన్తస్స అనుగచ్ఛన్తస్స పటిపజ్జన్తస్స గోత్రభుఞాణానన్తరం దిట్ఠేకట్ఠానం కిలేసానం ఖేపనతో ఖయస్మిం సోతాపత్తిమగ్గే పఠమం ఞాణం అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం ఉప్పజ్జతి. తతో అఞ్ఞా అనన్తరాతి తతో పఠమఞాణతో అనన్తరా అనన్తరతో పట్ఠాయ యావ అగ్గమగ్గా అఞ్ఞా అఞ్ఞిన్ద్రియం ఉప్పజ్జతి.

తతో అఞ్ఞా విముత్తస్సాతి తతో అఞ్ఞా అఞ్ఞిన్ద్రియతో పచ్ఛా అరహత్తమగ్గఞాణానన్తరా అరహత్తఫలేన పఞ్ఞావిముత్తియా అఞ్ఞాతావిన్ద్రియేన విముత్తస్స. ఞాణం వే హోతి తాదినోతి అరహత్తఫలుప్పత్తితో ఉత్తరకాలే ఇట్ఠానిట్ఠాదీసు తాదిలక్ఖణప్పత్తస్స ఖీణాసవస్స పచ్చవేక్ఖణఞాణం ఉప్పజ్జతి. కథం ఉప్పజ్జతీతి ఆహ ‘‘అకుప్పా మే విముత్తీ’’తి. తస్స అకుప్పభావస్స కారణం దస్సేతి ‘‘భవసంయోజనక్ఖయా’’తి.

ఇదాని తాదిసం ఖీణాసవం థోమేన్తో ‘‘స వే ఇన్ద్రియసమ్పన్నో’’తి తతియం గాథమాహ. తత్థ ఇన్ద్రియసమ్పన్నోతి యథావుత్తేహి తీహి లోకుత్తరిన్ద్రియేహి సమన్నాగతో, సుద్ధేహిపి వా పటిప్పస్సద్ధిలద్ధేహి సద్ధాదీహి ఇన్ద్రియేహి సమన్నాగతో పరిపుణ్ణో, తతో ఏవ చక్ఖాదీహి సుట్ఠు వూపసన్తేహి నిబ్బిసేవనేహి ఇన్ద్రియేహి సమన్నాగతో. తేనాహ ‘‘సన్తో’’తి, సబ్బకిలేసపరిళాహవూపసమేన ఉపసన్తోతి అత్థో. సన్తిపదే రతోతి నిబ్బానే అభిరతో అధిముత్తో. ఏత్థ చ ‘‘ఇన్ద్రియసమ్పన్నో’’తి ఏతేన భావితమగ్గతా, పరిఞ్ఞాతక్ఖన్ధతా చస్స దస్సితా. ‘‘సన్తో’’తి ఏతేన పహీనకిలేసతా, ‘‘సన్తిపదే రతో’’తి ఏతేన సచ్ఛికతనిరోధతాతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అద్ధాసుత్తవణ్ణనా

౬౩. చతుత్థే అద్ధాతి కాలా. అతీతో అద్ధాతిఆదీసు ద్వే పరియాయా – సుత్తన్తపరియాయో, అభిధమ్మపరియాయో చ. తత్థ సుత్తన్తపరియాయేన పటిసన్ధితో పుబ్బే అతీతో అద్ధా నామ, చుతితో పచ్ఛా అనాగతో అద్ధా నామ, సహ చుతిపటిసన్ధీహి తదనన్తరం పచ్చుప్పన్నో అద్ధా నామ. అభిధమ్మపరియాయేన ఉప్పాదో, ఠితి, భఙ్గోతి ఇమే తయో ఖణే పత్వా నిరుద్ధధమ్మా అతీతో అద్ధా నామ, తయోపి ఖణే అసమ్పత్తా అనాగతో అద్ధా నామ, ఖణత్తయసమఙ్గినో పచ్చుప్పన్నో అద్ధా నామ.

అపరో నయో – అయఞ్హి అతీతాదివిభాగో అద్ధాసన్తతిసమయఖణవసేన చతుధా వేదితబ్బో. తేసు అద్ధావిభాగో వుత్తో. సన్తతివసేన సభాగా ఏకఉతుసముట్ఠానా, ఏకాహారసముట్ఠానా చ పుబ్బాపరియవసేన వత్తమానాపి పచ్చుప్పన్నా. తతో పుబ్బే విసభాగఉతుఆహారసముట్ఠానా అతీతా పచ్ఛా అనాగతా. చిత్తజా ఏకవీథిఏకజవనఏకసమాపత్తిసముట్ఠానా పచ్చుప్పన్నా నామ, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. కమ్మసముట్ఠానానం పాటియేక్కం సన్తతివసేన అతీతాదిభేదో నత్థి, తేసంయేవ పన ఉతుఆహారచిత్తసముట్ఠానానం ఉపత్థమ్భకవసేన తస్స అతీతాదిభావో వేదితబ్బో. సమయవసేన ఏకముహుత్తపుబ్బణ్హసాయన్హరత్తిదివాదీసు సమయేసు సన్తానవసేన పవత్తమానా తంతంసమయే పచ్చుప్పన్నా నామ, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. అయం తావ రూపధమ్మేసు నయో. అరూపధమ్మేసు పన ఖణవసేన ఉప్పాదాదిక్ఖణత్తయపరియాపన్నా పచ్చుప్పన్నా, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. అపిచ అతిక్కన్తహేతుపచ్చయకిచ్చా అతీతా, నిట్ఠితహేతుకిచ్చా అనిట్ఠితపచ్చయకిచ్చా పచ్చుప్పన్నా, ఉభయకిచ్చం అసమ్పత్తా అనాగతా. అత్తనో వా కిచ్చక్ఖణే పచ్చుప్పన్నా, తతో పుబ్బే అతీతా, పచ్ఛా అనాగతా. ఏత్థ చ ఖణాదికథావ నిప్పరియాయా, సేసా పరియాయా. అయఞ్హి అతీతాదిభేదో నామ ధమ్మానం హోతి, న కాలస్స. అతీతాదిభేదే పన ధమ్మే ఉపాదాయ పరమత్థతో అవిజ్జమానోపి కాలో ఇధ తేనేవ వోహారేన అతీతోతిఆదినా వుత్తోతి వేదితబ్బో.

గాథాసు అక్ఖేయ్యసఞ్ఞినోతి ఏత్థ అక్ఖాయతి, కథీయతి, పఞ్ఞాపీయతీతి అక్ఖేయ్యం, కథావత్థు, అత్థతో రూపాదయో పఞ్చక్ఖన్ధా. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అతీతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య, అనాగతం వా…పే… పచ్చుప్పన్నం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౩.౩౦౫).

తథా –

‘‘యం, భిక్ఖవే, రూపం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం, ‘అహోసీ’తి తస్స సఙ్ఖా, ‘అహోసీ’తి తస్స సమఞ్ఞా, ‘అహోసీ’తి తస్స పఞ్ఞత్తి; న తస్స సఙ్ఖా అత్థీతి, న తస్స సఙ్ఖా భవిస్సతీ’’తి (సం. ని. ౩.౬౨) –

ఏవం వుత్తేన నిరుత్తిపథసుత్తేనపి ఏత్థ అత్థో దీపేతబ్బో. ఏవం కథావత్థుభావేన అక్ఖేయ్యసఙ్ఖాతే ఖన్ధపఞ్చకే అహన్తి చ మమన్తి చ దేవోతి చ మనుస్సోతి చ ఇత్థీతి చ పురిసోతి చ ఆదినా పవత్తసఞ్ఞావసేన అక్ఖేయ్యసఞ్ఞినో, పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు సత్తపుగ్గలాదిసఞ్ఞినోతి అత్థో. అక్ఖేయ్యస్మిం తణ్హాదిట్ఠిగ్గాహవసేన పతిట్ఠితా, రాగాదివసేన వా అట్ఠహాకారేహి పతిట్ఠితా. రత్తో హి రాగవసేన పతిట్ఠితో హోతి, దుట్ఠో దోసవసేన, మూళ్హో మోహవసేన, పరామట్ఠో దిట్ఠివసేన, థామగతో అనుసయవసేన, వినిబద్ధో మానవసేన, అనిట్ఠఙ్గతో విచికిచ్ఛావసేన, విక్ఖేపగతో ఉద్ధచ్చవసేన పతిట్ఠితో హోతీతి.

అక్ఖేయ్యం అపరిఞ్ఞాయాతి తం అక్ఖేయ్యం తేభూమకధమ్మే తీహి పరిఞ్ఞాహి అపరిజానిత్వా తస్స అపరిజాననహేతు. యోగమాయన్తి మచ్చునోతి మరణస్స యోగం తేన సంయోగం ఉపగచ్ఛన్తి, న విసంయోగన్తి అత్థో.

అథ వా యోగన్తి ఉపాయం, తేన యోజితం పసారితం మారసేనట్ఠానియం అనత్థజాలం కిలేసజాలఞ్చ ఉపగచ్ఛన్తీతి వుత్తం హోతి. తథా హి వుత్తం –

‘‘న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా’’తి. (మ. ని. ౩.౨౭౨; జా. ౨.౨౨.౧౨౧; నేత్తి. ౧౦౩);

ఏత్తావతా వట్టం దస్సేత్వా ఇదాని వివట్టం దస్సేతుం ‘‘అక్ఖేయ్యఞ్చ పరిఞ్ఞాయా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ చ-సద్దో బ్యతిరేకే, తేన అక్ఖేయ్యపరిజాననేన లద్ధబ్బం వక్ఖమానమేవ విసేసం జోతేతి. పరిఞ్ఞాయాతి విపస్సనాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ దుక్ఖన్తి పరిచ్ఛిజ్జ జానిత్వా, తప్పటిబద్ధకిలేసప్పహానేన వా తం సమతిక్కమిత్వా తిస్సన్నమ్పి పరిఞ్ఞానం కిచ్చం మత్థకం పాపేత్వా. అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతీతి సబ్బసో మఞ్ఞనానం పహీనత్తా ఖీణాసవో అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతి, కారకాదిసభావం కిఞ్చి అత్తానం న పచ్చేతీతి అత్థో. ఫుట్ఠో విమోక్ఖో మనసా, సన్తిపదమనుత్తరన్తి యస్మా సబ్బసఙ్ఖతవిముత్తత్తా ‘‘విమోక్ఖో’’తి సబ్బకిలేససన్తాపవూపసమనట్ఠానతాయ ‘‘సన్తిపద’’న్తి లద్ధనామో నిబ్బానధమ్మో ఫుట్ఠో ఫుసితో పత్తో, తస్మా అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతీతి. అథ వా ‘‘పరిఞ్ఞాయా’’తి పదేన దుక్ఖసచ్చస్స పరిఞ్ఞాభిసమయం సముదయసచ్చస్స పహానాభిసమయఞ్చ వత్వా ఇదాని ‘‘ఫుట్ఠో విమోక్ఖో మనసా, సన్తిపదమనుత్తర’’న్తి ఇమినా మగ్గనిరోధానం భావనాసచ్ఛికిరియాభిసమయం వదతి. తస్సత్థో – సముచ్ఛేదవసేన సబ్బకిలేసేహి విముచ్చతీతి విమోక్ఖో, అరియమగ్గో. సో పనస్స మగ్గచిత్తేన ఫుట్ఠో ఫుసితో భావితో, తేనేవ అనుత్తరం సన్తిపదం నిబ్బానం ఫుట్ఠం ఫుసితం సచ్ఛికతన్తి.

అక్ఖేయ్యసమ్పన్నోతి అక్ఖేయ్యనిమిత్తం వివిధాహి విపత్తీహి ఉపద్దుతే లోకే పహీనవిపల్లాసతాయ తతో సుపరిముత్తో అక్ఖేయ్యపరిఞ్ఞాభినిబ్బత్తాహి సమ్పత్తీహి సమ్పన్నో సమన్నాగతో. సఙ్ఖాయ సేవీతి పఞ్ఞావేపుల్లప్పత్తియా చీవరాదిపచ్చయే సఙ్ఖాయ పరితులేత్వావ సేవనసీలో, సఙ్ఖాతధమ్మత్తా చ ఆపాథగతం సబ్బమ్పి విసయం ఛళఙ్గుపేక్ఖావసేన సఙ్ఖాయ సేవనసీలో. ధమ్మట్ఠోతి అసేక్ఖధమ్మేసు నిబ్బానధమ్మే ఏవ వా ఠితో. వేదగూతి వేదితబ్బస్స చతుసచ్చస్స పారఙ్గతత్తా వేదగూ. ఏవంగుణో అరహా భవాదీసు కత్థచి ఆయతిం పునబ్భవాభావతో మనుస్సదేవాతి సఙ్ఖ్యం న ఉపేతి, అపఞ్ఞత్తికభావమేవ గచ్ఛతీతి అనుపాదాపరినిబ్బానేన దేసనం నిట్ఠాపేసి.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. దుచ్చరితసుత్తవణ్ణనా

౬౪. పఞ్చమే దుట్ఠు చరితాని, దుట్ఠాని వా చరితాని దుచ్చరితాని. కాయేన దుచ్చరితం, కాయతో వా పవత్తం దుచ్చరితం కాయదుచ్చరితం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. ఇమాని చ దుచ్చరితాని పఞ్ఞత్తియా వా కథేతబ్బాని కమ్మపథేహి వా. తత్థ పఞ్ఞత్తియా తావ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమో కాయదుచ్చరితం, వచీద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమో వచీదుచ్చరితం, ఉభయత్థ పఞ్ఞత్తస్స వీతిక్కమో మనోదుచ్చరితన్తి అయం పఞ్ఞత్తికథా. పాణాతిపాతాదయో పన తిస్సో చేతనా కాయద్వారేపి, వచీద్వారేపి, ఉప్పన్నా కాయదుచ్చరితం, తథా చతస్సో ముసావాదాదిచేతనా వచీదుచ్చరితం, అభిజ్ఝా, బ్యాపాదో, మిచ్ఛాదిట్ఠీతి తయో చేతనాసమ్పయుత్తధమ్మా మనోదుచ్చరితన్తి అయం కమ్మపథకథా.

గాథాయం కమ్మపథప్పత్తోయేవ పాపధమ్మో కాయదుచ్చరితాదిభావేన వుత్తోతి తదఞ్ఞం పాపధమ్మం సఙ్గణ్హితుం ‘‘యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హిత’’న్తి వుత్తం. తత్థ దోససఞ్హితన్తి రాగాదికిలేససంహితం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సుచరితసుత్తవణ్ణనా

౬౫. ఛట్ఠే సుట్ఠు చరితాని, సున్దరాని వా చరితాని సుచరితాని. కాయేన సుచరితం, కాయతో వా పవత్తం సుచరితం కాయసుచరితం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. ఇధాపి పన పఞ్ఞత్తివసేన, కమ్మపథవసేన చాతి దువిధా కథా. తత్థ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స అవీతిక్కమో కాయసుచరితం, వచీద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స అవీతిక్కమో వచీసుచరితం, ఉభయత్థ పఞ్ఞత్తస్స అవీతిక్కమో మనోసుచరితన్తి అయం పఞ్ఞత్తికథా. పాణాతిపాతాదీహి పన విరమన్తస్స ఉప్పన్నా తిస్సో చేతనాపి విరతియోపి కాయసుచరితం, ముసావాదాదీహి విరమన్తస్స చతస్సో చేతనాపి విరతియోపి వచీసుచరితం, అనభిజ్ఝా, అబ్యాపాదో, సమ్మాదిట్ఠీతి తయో చేతనాసమ్పయుత్తధమ్మా మనోసుచరితన్తి అయం కమ్మపథకథా. సేసం వుత్తనయమేవ.

ఛట్ఠసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సోచేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౬౬. సత్తమే సోచేయ్యానీతి సుచిభావా. కాయసోచేయ్యన్తి కాయసుచరితం, వచీమనోసోచేయ్యానిపి వచీమనోసుచరితానేవ. తథా హి వుత్తం ‘‘తత్థ కతమం కాయసోచేయ్యం? పాణాతిపాతా వేరమణీ’’తిఆది (అ. ని. ౩.౧౨౧-౧౨౨).

గాథాయం సముచ్ఛేదవసేన పహీనసబ్బకాయదుచ్చరితత్తా కాయేన సుచీతి కాయసుచి. సోచేయ్యసమ్పన్నన్తి పటిప్పస్సద్ధకిలేసత్తా సుపరిసుద్ధాయ సోచేయ్యసమ్పత్తియా ఉపేతం. సేసం వుత్తనయమేవ.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. మోనేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౬౭. అట్ఠమే మోనేయ్యానీతి ఏత్థ ఇధలోకపరలోకం అత్తహితపరహితఞ్చ మునాతీతి ముని, కల్యాణపుథుజ్జనేన సద్ధిం సత్త సేక్ఖా అరహా చ. ఇధ పన అరహావ అధిప్పేతో. మునినో భావాతి మోనేయ్యాని, అరహతో కాయవచీమనోసమాచారా.

అథ వా మునిభావకరా మోనేయ్యపటిపదాధమ్మా మోనేయ్యాని. తేసమయం విత్థారో –

‘‘తత్థ కతమం కాయమోనేయ్యం? తివిధకాయదుచ్చరితస్స పహానం కాయమోనేయ్యం, తివిధం కాయసుచరితం కాయమోనేయ్యం, కాయారమ్మణే ఞాణం కాయమోనేయ్యం, కాయపరిఞ్ఞా కాయమోనేయ్యం, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో కాయమోనేయ్యం, కాయస్మిం ఛన్దరాగప్పహానం కాయమోనేయ్యం, కాయసఙ్ఖారనిరోధా చతుత్థజ్ఝానసమాపత్తి కాయమోనేయ్యం.

‘‘తత్థ కతమం వచీమోనేయ్యం? చతుబ్బిధవచీదుచ్చరితస్స పహానం వచీమోనేయ్యం, చతుబ్బిధం వచీసుచరితం, వాచారమ్మణే ఞాణం, వాచాపరిఞ్ఞా, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో, వాచాయ ఛన్దరాగప్పహానం, వచీసఙ్ఖారనిరోధా దుతియజ్ఝానసమాపత్తి వచీమోనేయ్యం.

‘‘తత్థ కతమం మనోమోనేయ్యం? తివిధమనోదుచ్చరితస్స పహానం మనోమోనేయ్యం, తివిధం మనోసుచరితం, మనారమ్మణే ఞాణం, మనోపరిఞ్ఞా, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో, మనస్మిం ఛన్దరాగప్పహానం, చిత్తసఙ్ఖారనిరోధా సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి మనోమోనేయ్య’’న్తి (మహాని. ౧౪; చూళని. మేత్తగూమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౨౧).

నిన్హాతపాపకన్తి అగ్గమగ్గజలేన సుట్ఠు విక్ఖాలితపాపమలం.

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పఠమరాగసుత్తవణ్ణనా

౬౮. నవమే యస్స కస్సచీతి అనియమితవచనం, తస్మా యస్స కస్సచి పుగ్గలస్స గహట్ఠస్స వా పబ్బజితస్స వా. రాగో అప్పహీనోతి రఞ్జనట్ఠేన రాగో సముచ్ఛేదవసేన న పహీనో, మగ్గేన అనుప్పత్తిధమ్మతం న ఆపాదితో. దోసమోహేసుపి ఏసేవ నయో. తత్థ అపాయగమనీయా రాగదోసమోహా పఠమమగ్గేన, ఓళారికా కామరాగదోసా దుతియమగ్గేన, తేయేవ అనవసేసా తతియమగ్గేన, భవరాగో అవసిట్ఠమోహో చ చతుత్థమగ్గేన పహీయన్తి. ఏవమేతేసు పహీయన్తేసు తదేకట్ఠతో సబ్బేపి కిలేసా పహీయన్తేవ. ఏవమేతే రాగాదయో యస్స కస్సచి భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా ఉపాసకస్స వా ఉపాసికాయ వా మగ్గేన అప్పహీనా. బద్ధో మారస్సాతి కిలేసమారేన బద్ధోతి వుచ్చతి. యదగ్గేన చ కిలేసమారేన బద్ధో, తదగ్గేన అభిసఙ్ఖారమారాదీహిపి బద్ధోయేవ హోతి. పటిముక్కస్స మారపాసోతి పటిముక్కో అస్స అనేన అప్పహీనకిలేసేన పుగ్గలేన తాయేవ అప్పహీనకిలేసతాయ మారపాససఙ్ఖాతో కిలేసో అత్తనో చిత్తసన్తానే పటిముక్కో పవేసితో, తేన సయం బన్ధాపితోతి అత్థో. అథ వా పటిముక్కో అస్స భవేయ్య మారపాసో. సుక్కపక్ఖే ఓముక్కస్సాతి అవముక్కో మోచితో అపనీతో అస్స. సేసం వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బం.

ఇధ గాథా సుక్కపక్ఖవసేనేవ ఆగతా. తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – యస్స అరియపుగ్గలస్స రాగదోసావిజ్జా విరాజితా అగ్గమగ్గేన నిరోధితా, తం భావితకాయసీలచిత్తపఞ్ఞతాయ భావితత్తేసు అరహన్తేసు అఞ్ఞతరం అబ్భన్తరం ఏకం బ్రహ్మభూతం బ్రహ్మం వా సేట్ఠం అరహత్తఫలం పత్తం. యథా అఞ్ఞే ఖీణాసవా పుబ్బూపనిస్సయసమ్పత్తిసమన్నాగతా హుత్వా ఆగతా, యథా చ తే అన్తద్వయరహితాయ సీలసమాధిపఞ్ఞాక్ఖన్ధసహగతాయ మజ్ఝిమాయ పటిపదాయ నిబ్బానం గతా అధిగతా. యథా వా తే ఖన్ధాదీనం తథలక్ఖణం యాథావతో పటివిజ్ఝింసు, యథా చ తే తథధమ్మే దుక్ఖాదయో అవిపరీతతో అబ్భఞ్ఞింసు, రూపాదికే చ విసయే యథా తే దిట్ఠమత్తాదివసేనేవ పస్సింసు, యథా వా పన తే అట్ఠ అనరియవోహారే వజ్జేత్వా అరియవోహారవసేనేవ పవత్తవాచా, వాచానురూపఞ్చ పవత్తకాయా, కాయానురూపఞ్చ పవత్తవాచా, తథా అయమ్పి అరియపుగ్గలోతి తథాగతం, చతుసచ్చబుద్ధతాయ బుద్ధం, పుగ్గలవేరం కిలేసవేరం అత్తానువాదాదిభయఞ్చ అతిక్కన్తన్తి వేరభయాతీతం. సబ్బేసం కిలేసాభిసఙ్ఖారాదీనం పహీనత్తా సబ్బప్పహాయినం బుద్ధాదయో అరియా ఆహు కథేన్తి కిత్తేన్తీతి.

నవమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. దుతియరాగసుత్తవణ్ణనా

౬౯. దసమే అతరీతి తిణ్ణో, న తిణ్ణో అతిణ్ణో. సముద్దన్తి సంసారసముద్దం, చక్ఖాయతనాదిసముద్దం వా. తదుభయమ్పి దుప్పూరణట్ఠేన సముద్దో వియాతి సముద్దం. అథ వా సముద్దనట్ఠేన సముద్దం, కిలేసవస్సనేన సత్తసన్తానస్స కిలేససదనతోతి అత్థో. సవీచిన్తి కోధూపాయాసవీచీహి సవీచిం. వుత్తఞ్హేతం ‘‘వీచిభయన్తి ఖో, భిక్ఖు, కోధూపాయాసస్సేతం అధివచన’’న్తి (ఇతివు. ౧౦౯; మ. ని. ౨.౧౬౨). సావట్టన్తి పఞ్చకామగుణావట్టేహి సహ ఆవట్టం. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘ఆవట్టభయన్తి ఖో, భిక్ఖు, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచన’’న్తి (ఇతివు. ౧౦౯; మ. ని. ౨.౧౬౪; అ. ని. ౪.౧౨౨). సగహం సరక్ఖసన్తి అత్తనో గోచరగతానం అనత్థజననతో చణ్డమకరమచ్ఛకచ్ఛపరక్ఖససదిసేహి విసభాగపుగ్గలేహి సహితం. తథా చాహ ‘‘సగహం సరక్ఖసన్తి ఖో, భిక్ఖు, మాతుగామస్సేతం అధివచన’’న్తి (ఇతివు. ౧౦౯). అతరీతి మగ్గపఞ్ఞానావాయ యథావుత్తం సముద్దం ఉత్తరి. తిణ్ణోతి నిత్తిణ్ణో. పారఙ్గతోతి తస్స సముద్దస్స పారం పరతీరం నిరోధం ఉపగతో. థలే తిట్ఠతీతి తతో ఏవ సంసారమహోఘం కామాదిమహోఘఞ్చ అతిక్కమిత్వా థలే పరతీరే నిబ్బానే బాహితపాపబ్రాహ్మణో తిట్ఠతీతి వుచ్చతి.

ఇధాపి గాథా సుక్కపక్ఖవసేనేవ ఆగతా. తత్థ ఊమిభయన్తి యథావుత్తఊమిభయం, భాయితబ్బం ఏతస్మాతి తం ఊమి భయం. దుత్తరన్తి దురతిక్కమం. అచ్చతారీతి అతిక్కమి.

సఙ్గాతిగోతి రాగాదీనం పఞ్చన్నం సఙ్గానం అతిక్కన్తత్తా పహీనత్తా సఙ్గాతిగో. అత్థఙ్గతో సో న పమాణమేతీతి సో ఏవంభూతో అరహా రాగాదీనం పమాణకరధమ్మానం అచ్చన్తమేవ అత్థం గతత్తా అత్థఙ్గతో, తతో ఏవ సీలాదిధమ్మక్ఖన్ధపారిపూరియా చ ‘‘ఏదిసో సీలేన సమాధినా పఞ్ఞాయా’’తి కేనచి పమిణితుం అసక్కుణేయ్యో పమాణం న ఏతి, అథ వా అనుపాదిసేసనిబ్బానసఙ్ఖాతం అత్థం గతో సో అరహా ‘‘ఇమాయ నామ గతియా ఠితో, ఏదిసో చ నామగోత్తేనా’’తి పమిణితుం అసక్కుణేయ్యతాయ పమాణం న ఏతి న ఉపగచ్ఛతి. తతో ఏవ అమోహయి మచ్చురాజం, తేన అనుబన్ధితుం అసక్కుణేయ్యోతి వదామీతి అనుపాదిసేసనిబ్బానధాతుయావ దేసనం నిట్ఠాపేసి. ఇతి ఇమస్మిం వగ్గే పఠమపఞ్చమఛట్ఠేసు వట్టం కథితం, దుతియసత్తమఅట్ఠమేసు వివట్టం, సేసేసు వట్టవివట్టం కథితన్తి వేదితబ్బం.

దసమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.