౭. ధాతువిస్సజ్జనావారవణ్ణనా

౩౪౧-౩౪౯. నిద్దేసవారే పనస్స కస్సచి సత్త అనుసయా అనుసేన్తీతి పుథుజ్జనవసేన వుత్తం. కస్సచి పఞ్చాతి సోతాపన్నసకదాగామివసేన వుత్తం. తేసఞ్హి దిట్ఠానుసయో చ విచికిచ్ఛానుసయో చ పహీనాతి పఞ్చేవ అనుసేన్తి. తత్థ యథా అనుసయవారే ‘‘అనుసేన్తీ’’తి పదస్స ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో గహితో, ఏవమిధ న గహేతబ్బో. కస్మా? తస్మిం ఖణే అనుప్పజ్జనతో. కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్స హి విపాకచిత్తఞ్చేవ కమ్మసముట్ఠానరూపఞ్చ ఉప్పజ్జతి, అకుసలచిత్తం నత్థి. అనుసయా చ అకుసలచిత్తక్ఖణే ఉప్పజ్జన్తి, న విపాకచిత్తక్ఖణేతి తస్మిం ఖణే అనుప్పజ్జనతో తథా అత్థో న గహేతబ్బో. కథం పన గహేతబ్బోతి? యథా లబ్భతి తథా గహేతబ్బో. కథఞ్చ లబ్భతి? అప్పహీనట్ఠేన. యథా హి రాగదోసమోహానం అప్పహీనత్తా. కుసలాబ్యాకతచిత్తసమఙ్గీ పుగ్గలో ‘‘సరాగో సదోసో సమోహో’’తి వుచ్చతి, ఏవం మగ్గభావనాయ అప్పహీనత్తా పటిసన్ధిక్ఖణేపి తస్స తస్స పుగ్గలస్స తే తే అనుసయా అనుసేన్తీతి వుచ్చన్తి. న కేవలఞ్చ వుచ్చన్తి, అప్పహీనత్తా పన తే అనుసేన్తియేవ నామాతి వేదితబ్బా.

అనుసయా భఙ్గా నత్థీతి యస్స హి యో అనుసేతి, సో అనుసేతియేవ; యో నానుసేతి, సో నానుసేతియేవ. అయం అనుసేతి చ నానుసేతి చ, అయం సియా అనుసేతి సియా నానుసేతీతి, ఏవం విభజితబ్బో అనుసయో నామ నత్థి. రూపధాతుం ఉపపజ్జన్తస్స కస్సచి తయోతి అనాగామివసేన వుత్తం. తస్స హి కామరాగపటిఘదిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయా చత్తారోపి అనవసేసతో పహీనా. ఇతరే తయోవ అప్పహీనా. తేన వుత్తం – ‘‘కస్సచి తయో అనుసయా అనుసేన్తీ’’తి.

న కామధాతున్తి కామధాతుయా పటిసిద్ధత్తా సేసా ద్వే ధాతుయో ఉపపజ్జన్తస్సాతి అత్థో. సత్తే వాతి యస్మా అరియసావకస్స రూపధాతుయా చుతస్స కామధాతుయం ఉపపత్తి నామ నత్థి, పుథుజ్జనస్సేవ హోతి, తస్మా సత్తేవాతి నియమేత్వా వుత్తం. ‘‘అరూపధాతుయా చుతస్స కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్స సత్తేవా’’తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. రూపధాతుయా ఉపపత్తి నత్థీతి కస్మా నత్థి? ఉపపత్తినిప్ఫాదకస్స రూపావచరజ్ఝానస్స అభావా. సో హి సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా తం ధాతుం ఉపపన్నోతి నాస్స తత్థ రూపావచరజ్ఝానం అత్థి. తదభావా రూపధాతుయం ఉపపత్తి నత్థీతి వేదితబ్బా. అరూపధాతుయా చుతస్స న కామధాతున్తి ఏత్థ అరూపధాతుయేవ అధిప్పేతా. ఇమినా నయేన సబ్బవిస్సజ్జనేసు అత్థో వేదితబ్బోతి.

ధాతువారవణ్ణనా.

అనుసయయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.