౮. అఞ్ఞతిత్థియసుత్తవణ్ణనా

౬౯. అట్ఠమే భగవంమూలకాతి భగవా మూలం ఏతేసన్తి భగవంమూలకా. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమే, భన్తే, అమ్హాకం ధమ్మా పుబ్బే కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధేన ఉప్పాదితా, తస్మిం పరినిబ్బుతే ఏకం బుద్ధన్తరం అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇమే ధమ్మే ఉప్పాదేతుం సమత్థో నామ నాహోసి, భగవతో పన నో ఇమే ధమ్మా ఉప్పాదితా. భగవన్తఞ్హి నిస్సాయ మయం ఇమే ధమ్మే ఆజానామ పటివిజ్ఝామాతి ఏవం భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మాతి. భగవంనేత్తికాతి భగవా ధమ్మానం నేతా వినేతా అనునేతా యథాసభావతో పాటియేక్కం పాటియేక్కం నామం గహేత్వావ దస్సేతాతి ధమ్మా భగవంనేత్తికా నామ హోన్తి. భగవంపటిసరణాతి చతుభూమకధమ్మా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛమానా భగవతి పటిసరన్తి నామాతి భగవంపటిసరణా. పటిసరన్తీతి ఓసరన్తి సమోసరన్తి. అపిచ మహాబోధిమణ్డే నిసిన్నస్స భగవతో పటివేధవసేన ఫస్సో ఆగచ్ఛతి – ‘‘అహం భగవా కిన్నామో’’తి. త్వం ఫుసనట్ఠేన ఫస్సో నామ. వేదనా, సఞ్ఞా, సఙ్ఖారా, విఞ్ఞాణం ఆగచ్ఛతి – ‘‘అహం భగవా కిన్నామ’’న్తి. త్వం విజాననట్ఠేన విఞ్ఞాణం నామాతి. ఏవం చతుభూమకధమ్మానం యథాసభావతో పాటియేక్కం పాటియేక్కం నామం గణ్హన్తో భగవా ధమ్మే పటిసరతీతి భగవంపటిసరణా. భగవన్తంయేవ పటిభాతూతి భగవతోవ ఏతస్స భాసితస్స అత్థో ఉపట్ఠాతు, తుమ్హేయేవ నో కథేత్వా దేథాతి అత్థో.

రాగో ఖోతి రజ్జనవసేన పవత్తరాగో. అప్పసావజ్జోతి లోకవజ్జవసేనపి విపాకవజ్జవసేనపీతి ద్వీహిపి వజ్జేహి అప్పసావజ్జో, అప్పదోసోతి అత్థో. కథం? మాతాపితరో హి భాతిభగినిఆదయో చ పుత్తభాతికానం ఆవాహవివాహమఙ్గలం నామ కారేన్తి. ఏవం తావేసో లోకవజ్జవసేన అప్పసావజ్జో. సదారసన్తోసమూలికా పన అపాయే పటిసన్ధి నామ న హోతీతి ఏవం విపాకవజ్జవసేన అప్పసావజ్జో. దన్ధవిరాగీతి విరజ్జమానో పనేస సణికం విరజ్జతి, న సీఘం ముచ్చతి. తేలమసిరాగో వియ చిరం అనుబన్ధతి, ద్వే తీణి భవన్తరాని గన్త్వాపి నాపగచ్ఛతీతి దన్ధవిరాగీ.

తత్రిదం వత్థు – ఏకో కిర పురిసో భాతు జాయాయ మిచ్ఛాచారం చరతి. తస్సాపి ఇత్థియా అత్తనో సామికతో సోయేవ పియతరో అహోసి. సా తమాహ – ‘‘ఇమస్మిం కారణే పాకటే జాతే మహతీ గరహా భవిస్సతి, తవ భాతికం ఘాతేహీ’’తి. సో ‘‘నస్స, వసలి, మా ఏవం పున అవచా’’తి అపసాదేసి. సా తుణ్హీ హుత్వా కతిపాహచ్చయేన పున కథేసి, తస్స చిత్తం ద్వజ్ఝభావం అగమాసి. తతో తతియవారం కథితో ‘‘కిన్తి కత్వా ఓకాసం లభిస్సామీ’’తి ఆహ. అథస్స సా ఉపాయం కథేన్తీ ‘‘త్వం మయా వుత్తమేవ కరోహి, అసుకట్ఠానే మహాకకుధసమీపే తిత్థం అత్థి, తత్థ తిఖిణం దణ్డకవాసిం గహేత్వా తిట్ఠాహీ’’తి. సో తథా అకాసి. జేట్ఠభాతాపిస్స అరఞ్ఞే కమ్మం కత్వా ఘరం ఆగతో. సా తస్మిం ముదుచిత్తా వియ హుత్వా ‘‘ఏహి సామి, సీసే తే ఓలిఖిస్సామీ’’తి ఓలిఖన్తీ ‘‘ఉపక్కిలిట్ఠం తే సీస’’న్తి ఆమలకపిణ్డం దత్వా ‘‘గచ్ఛ అసుకట్ఠానే సీసం ధోవిత్వా ఆగచ్ఛాహీ’’తి పేసేసి. సో తాయ వుత్తతిత్థమేవ గన్త్వా ఆమలకకక్కేన సీసం మక్ఖేత్వా ఉదకం ఓరుయ్హ ఓనమిత్వా సీసం ధోవి. అథ నం ఇతరో రుక్ఖన్తరతో నిక్ఖమిత్వా ఖన్ధట్ఠికే పహరిత్వా జీవితా వోరోపేత్వా గేహం అగమాసి.

ఇతరో భరియాయ సినేహం పరిచ్చజితుమసక్కోన్తో తస్మింయేవ గేహే మహాధమ్మని హుత్వా నిబ్బత్తి. సో తస్సా ఠితాయపి నిసిన్నాయపి గన్త్వా సరీరే పతతి. అథ నం సా ‘‘సోయేవ అయం భవిస్సతీ’’తి ఘాతాపేసి. సో పున తస్సా సినేహేన తస్మింయేవ గేహే కుక్కురో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో పదసా గమనకాలతో పట్ఠాయ తస్సా పచ్ఛతో పచ్ఛతో చరతి. అరఞ్ఞం గచ్ఛన్తియాపి సద్ధింయేవ గచ్ఛతి. తం దిస్వా మనుస్సా ‘‘నిక్ఖన్తో సునఖలుద్దకో, కతరట్ఠానం గమిస్సతీ’’తి ఉప్పణ్డేన్తి. సా పున తం ఘాతాపేసి.

సోపి పున తస్మింయేవ గేహే వచ్ఛకో హుత్వా నిబ్బత్తి. తథేవ తస్సా పచ్ఛతో పచ్ఛతో చరతి. తదాపి నం మనుస్సా దిస్వా ‘‘నిక్ఖన్తో గోపాలకో, కత్థ గావియో చరిస్సన్తీ’’తి ఉప్పణ్డేన్తి. సా తస్మిమ్పి ఠానే తం ఘాతాపేసి. సో తదాపి తస్సా ఉపరి సినేహం ఛిన్దితుం అసక్కోన్తో చతుత్థే వారే తస్సాయేవ కుచ్ఛియం జాతిస్సరో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో పటిపాటియా చతూసు అత్తభావేసు తాయ ఘాతితభావం దిస్వా ‘‘ఏవరూపాయ నామ పచ్చత్థికాయ కుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తోస్మీ’’తి తతో పట్ఠాయ తస్సా హత్థేన అత్తానం ఫుసితుం న దేతి. సచే నం సా ఫుసతి, కన్దతి రోదతి. అథ నం అయ్యకోవ పటిజగ్గతి. తం అపరభాగే వుద్ధిప్పత్తం అయ్యకో ఆహ – ‘‘తాత, కస్మా త్వం మాతు హత్థేన అత్తానం ఫుసితుం న దేసి. సచేపి తం ఫుసతి, మహాసద్దేన రోదసి కన్దసీ’’తి. అయ్యకేన పుట్ఠో ‘‘న ఏసా మయ్హం మాతా, పచ్చామిత్తా ఏసా’’తి తం పవత్తిం సబ్బం ఆరోచేసి. సో తం ఆలిఙ్గిత్వా రోదిత్వా ‘‘ఏహి, తాత, కిం అమ్హాకం ఈదిసే ఠానే నివాసకిచ్చ’’న్తి తం ఆదాయ నిక్ఖమిత్వా ఏకం విహారం గన్త్వా పబ్బజిత్వా ఉభోపి తత్థ వసన్తా అరహత్తం పాపుణింసు.

మహాసావజ్జోతి లోకవజ్జవసేనపి విపాకవజ్జవసేనపీతి ద్వీహిపి కారణేహి మహాసావజ్జో. కథం? దోసేన హి దుట్ఠో హుత్వా మాతరిపి అపరజ్ఝతి, పితరిపి భాతిభగినిఆదీసుపి పబ్బజితేసుపి. సో గతగతట్ఠానేసు ‘‘అయం పుగ్గలో మాతాపితూసుపి అపరజ్ఝతి, భాతిభగినిఆదీసుపి, పబ్బజితేసుపీ’’తి మహతిం గరహం లభతి. ఏవం తావ లోకవజ్జవసేన మహాసావజ్జో. దోసవసేన పన కతేన ఆనన్తరియకమ్మేన కప్పం నిరయే పచ్చతి. ఏవం విపాకవజ్జవసేన మహాసావజ్జో. ఖిప్పవిరాగీతి ఖిప్పం విరజ్జతి. దోసేన హి దుట్ఠో మాతాపితూసుపి చేతియేపి బోధిమ్హిపి పబ్బజితేసుపి అపరజ్ఝిత్వా ‘‘మయ్హం ఖమథా’’తి. అచ్చయం దేసేతి. తస్స సహ ఖమాపనేన తం కమ్మం పాకతికమేవ హోతి.

మోహోపి ద్వీహేవ కారణేహి మహాసావజ్జో. మోహేన హి మూళ్హో హుత్వా మాతాపితూసుపి చేతియేపి బోధిమ్హిపి పబ్బజితేసుపి అపరజ్ఝిత్వా గతగతట్ఠానే గరహం లభతి. ఏవం తావ లోకవజ్జవసేన మహాసావజ్జో. మోహవసేన పన కతేన ఆనన్తరియకమ్మేన కప్పం నిరయే పచ్చతి. ఏవం విపాకవజ్జవసేనపి మహాసావజ్జో. దన్ధవిరాగీతి సణికం విరజ్జతి. మోహేన మూళ్హేన హి కతకమ్మం సణికం ముచ్చతి. యథా హి అచ్ఛచమ్మం సతక్ఖత్తుమ్పి ధోవియమానం న పణ్డరం హోతి, ఏవమేవ మోహేన మూళ్హేన కతకమ్మం సీఘం న ముచ్చతి, సణికమేవ ముచ్చతీతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి.