౧౧౮. అసంఖ్యేహి సబ్బాసం

అవిజ్జమానసంఖ్యేహి పరాసం సబ్బాసం విభత్తీనం లోపో హోతి. న సన్తి ఏకవచనాదిసంఖ్యా ఏతేసన్తి అసంఖ్యా, తేసం అసంఖ్యానం విభత్తీనం భేదే అసతిపి స్యాదివిధానం ‘‘మా నో అజ్జ వికన్తింసూ’’తిఆదో విభత్యన్తత్తా పదత్తసిద్ధీతి వో+నోఆదీనం సిద్ధియా చ తేసం పఠమాదిఅత్థే దస్సనతో చ హోతి. పహారో పరాభవో అపహారో సంహారో అవహారో ఓహారో ఇచ్చాది హోతి.

ఉపేచ్చ+త్థం సజన్తీతి, ఉపసగ్గా హి పాదయో;

చాదీ పదాదిమజ్ఝన్తే, నిపాతా నిపతన్తీతి.

ఓపసగ్గికపదం.

సముచ్చయ+వికప్పన+పటిసేధ+పూరణాదిఅత్థం అసత్తవాచికం నేపాతికం.

చ-ఇతి సముచ్చయా+న్వాచయ+ఇతరేతరయోగ+సమాహారా+వధారణాదీసు. వా-ఇతి వికప్పను+పమాన+సముచ్చయ+వవత్థితవిభాసాదీసు. న, నో, మా, అ, అలం, హలం ఇచ్చేతే పటిసేధే. ‘‘ద్వే పటిసేధా పకతిఅత్థం గమయన్తీ’’తి ఞాయా ‘‘న తేసం పన రూపానం పచ్చయా న చ హోన్తీ’’తి ఏత్థ న చ న హోన్తి-హోన్తేవాతి పకతిఅత్థం గమయతి. అలం పరియత్తి+భూసనేసు చ.

పూరణత్థం దువిధం అత్తపూరణం పదపూరణఞ్చ, తత్థ అథ, ఖలు, వత, అథో, అస్సు, యగ్ఘే, హి, చరహి, నం, తం, చ, తు, వా, వో, పన, హవే, కీవ, హ, తతో, యథా, సుదం, ఖో, వే, హం, ఏనం, (ఏవం, రూ) సేయ్యథిదం ఇచ్చేవమాది పదపూరణే. తత్థ అథ-ఇతి పఞ్హా+నన్తరియా+ధికారాదీసు చ. ఖలు-ఇతి పటిసేధా+వధారణ, పసిద్ధీసు చ. వత+ఇతి ఏకంస, ఖేదా+నుకమ్ప, సంకప్పేసు చ. అథో-ఇతి అన్వాదేసే చ. హి-ఇతి హేతు, అవధారణేసు చ. తు-ఇతి విసేస, హేతు, నివత్తనాదీసు చ. పన-ఇతి విసేసేపి. హవే+వే ఇచ్చేతే ఏకంసత్థేపి. హం-విసాద, విమ్హేసుపి. (విసాద, సమ్భవేసు, రూ). సేయ్యథిదంతి తం కతమంతి అత్థేపి.

అత్థపూరణం దువిధం విభత్తియుత్తం అవిభత్తియుత్తఞ్చ. అత్థి, సక్కా, లబ్భా ఇచ్చేతే పఠమాయం. ఆవుసో అమ్భో హమ్భో అరే హరే రే జే ఇచ్చేతే ఆమన్తణే. దివా భియ్యో (నమో, రూ) ఇచ్చేతే పఠమాదుతియాసు. సయం సామం సం సమ్మా కిన్తి ఇచ్చేతే తతియత్థే. సో+తో+ధాపచ్చయన్తా చ సుత్తసో పదసో అనిచ్చతో దుక్ఖతో ఏకధా ద్విధా ఇచ్చాది. తవే+తుం పచ్చయన్తా చతుత్థియావ, కాతవే దాతవే, కాతుం కారేతుం, (దాతుం, రూ) దాపేతుం ఇచ్చాది. సో+తోపచ్చయన్తా పఞ్చమియత్థే, దీఘసో ఓరసో రాజతో వా చోరతో వా ఇచ్చాది. తో సత్త- మ్యత్థేపి త్ర+త్థాదిపచ్చయన్తా చ, ఏకతో పురతో పచ్ఛతో పస్సతో పిట్ఠితో పాదతో సీసతో అగ్గతో మూలతో, యత్ర యత్థ యహిం తత్ర తత్థ తహిం ఇచ్చాది. సమన్తా సామన్తా పరితో అభితో సమన్తతో ఏకజ్ఝం ఏకమన్తం హేట్ఠా ఉపరి ఉద్ధం అధో తిరియం సమ్ముఖా పరముఖా ఆవి రహో తిరో ఉచ్చం నీచం అన్తో అన్తరా అన్తరం అజ్ఝత్తం బహిద్ధా బాహిరా బాహిరం బహి ఓరం పారం ఆరా ఆరకా పచ్ఛా పురే హురం పేచ్చ ఇచ్చేతే సత్తమియా. సమ్పతి ఆయతి అజ్జ అపరజ్ఝ సువే స్వే ఉత్తరసువే (కిసు, రూ) హియ్యో పరే (పరసువే, రూ) సజ్జు సాయం పాతో కాలం కల్లం దివా రత్తం నిచ్చం సతతం అభిణ్హం అభిక్ఖణం ముహుం ముహుత్తం భూతపుబ్బం పురా యదా తదా (కదా, రూ) ఇచ్చాదయో కాలసత్తమియం. ఇతి విభత్తియుత్తాని.

అవిభత్తియుత్తేసు అప్పేవ అప్పేవనామ ను ఇచ్చేతే సంసయత్థే. అద్ధా అఞ్ఞదత్థు తగ్ఘ జాతు కామం ససక్కం ఇచ్చేతే ఏకంసత్థే. ఏవం ఇతి అవధారణే. కచ్చి ను నను కథం (కింసు, రూ) కిం ఇచ్చేతే పుచ్ఛనత్థే. ఏవం ఇతి ఇత్థం ఇచ్చేతే నిదస్సనత్థే. ఇతి హేతు+వాక్యపరిసమత్తీసు చ. యావ తావ యావతా తావతా కిత్తావతా ఏత్తావతా కీవ ఇచ్చేతే పరిచ్ఛేదనత్థే. ఏవం సాహు లహు ఓపాయికం పటిరూపం ఆమ సాధు ఇచ్చేతే సమ్పటిచ్ఛనత్థే. తథా యథా యథేవ తథేవ ఏవం ఏవమేవ ఏవమ్పి యథాపి సేయ్యథాపి సేయ్యథాపినామ వియ ఇవ యథరివ తథరివ యథానామ తథానామ యథాహి తథాహి యథాచ తథాచ ఇచ్చేతే పటిభాగత్థే. యథాఇతి యోగ్గతా+విచ్ఛా+పదత్థానతివత్తి+నిదస్సనేసు చ. ఏవంఇతి ఉపదేస+పఞ్హాదీసు చ. కిఞ్చాపిఇతి అనుగ్గహత్థే. ధిఇతి గరహే. అహోఇతి గరహ+పసంసన+పత్థనేసు. నామఇతి గరహ+పసంసన+సఞ్ఞా+పఞ్హేసు. సాధూతి పసంసన+యాచనేసు. ఇఙ్ఘ హన్ద ఇచ్చేతే చోదనత్థే. సాధు సుట్ఠు ఏవమేతంతి అనుమోదనే. కిరఇతి అనుస్సవన+అసద్ధేయ్యేసు. నునఇతి అనుమానా+నుస్సరణ+పరివితక్కేసు. కస్మాతి కారణపుచ్ఛనే. యస్మా తస్మా తథా హి తేన ఇచ్చేతే కారణచ్ఛేదనత్థే. సహ సద్ధిం అమా (సమం, రూ) ఇతి సమక్రియాయం. వినా రితే విప్పయోగే. నానా పుథు బహుపకారే. పుథు విసుం అసఙ్ఘాతే చ. దుట్ఠు కు కుచ్ఛాయం (జిగుచ్ఛాయం, రూ). పున అప్పఠమే. కథం చికిచ్ఛత్థే. ధా క్ఖత్తుం సో కిఞ్చఇతి సంఖ్యావిభాగే. ఈసకం అప్పమానేసు (అప్పమత్తే, రూ). సణికం మన్దత్థే. ఖిప్పం అరం లహుం ఆసు తుణ్హం అచిరం సీఘత్థే. చిరం చిరస్సం దీఘకాలే. చే యది సంకా+వట్ఠానే. ధురం థిరా+వధారణేసు (ధువం థిరా+వధారణేసు, రూ). హా విసాదే. తుణ్హీ అభాసనే. సచ్ఛి పచ్చక్ఖే. ముసా మిచ్ఛాఅలికం అసచ్చే. సువత్థి ఆసిట్ఠే ఇచ్చాది.

తున+క్త్వాన+క్త్వాపచ్చయన్తా ఉస్సుక్కనత్థే భవన్తి. యథా పస్సితున పస్సియ పస్సిత్వాన పస్సిత్వా, దిస్వా దిస్వాన దస్సేత్వా దాతున దత్వాన దత్వా ఉపాదాయ దాపేత్వా విఞ్ఞాయ విచేయ్య వినేయ్య సమేచ్చ నిహచ్చ ఉపేచ్చ ఆరబ్భ ఆగమ్మ ఇచ్చాది.

విభత్తియా కతో భేదో, సలిఙ్గానం భవే తథా;

తుమ్హాదీనం త్వ+లిఙ్గేసు, నేవ+త్థి పాది+చాదినం.

ఏవం నామాఖ్యాతోపసగ్గేహి వినిముత్తం ఏతం నిపాతపదం వేదితబ్బం.

నేపాతికపదం.

పుల్లిఙ్గం ఇత్థిలిఙ్గఞ్చ, నపుంసక+మథా+పరం;

తిలిఙ్గఞ్చ అలిఙ్గఞ్చ, నామికం పఞ్చధా ఠితం.

ఇతి పయోగసిద్ధియం నామకణ్డో దుతియో.