౩,౯౮. చత్తాలీసాదో వా

అసతాదో నాఞ్ఞత్థే చత్తాలీసాదో తిస్సే హోతి వా. తేచత్తాలీసా తేచత్తాలీస తేచత్తాలీసం. భో తేచత్తాలీసే ఇచ్చాది హోతి. ఏవం తిచత్తాలీసా తేచత్తారీసా తిచత్తారీసా ఇచ్చాది, తేచత్తాలీసతి తిచత్తాలీసతి ఇచ్చాది పుబ్బేవ.

ఏవం చతుచత్తాలీసా పఞ్చచత్తాలీసా చతుచత్తాలీసతి పఞ్చచత్తాలీసతి ఇచ్చాది యావ ఏకూనపఞ్ఞాసా.

పఞ్ఞాసా పఞ్ఞాస పఞ్ఞాసం ఇచ్చాది హోతి. ఏవం ద్వేపఞ్ఞాసా ద్వాపఞ్ఞాసా ద్విపఞ్ఞాసా ద్వేపణ్ణాసా ద్వాపణ్ణాసా ద్విపణ్ణాసా. తేపఞ్ఞాసా తిపఞ్ఞాసా తిపఞ్ఞాసం తేపణ్ణాసా తిపణ్ణాసా. చతుపణ్ణాసా పఞ్చపణ్ణాసా ఇచ్చాది యావ ఏకూనసట్ఠి.

ఏవం సట్ఠి, ఏకసట్ఠి, ద్వేసట్ఠి ద్వాసట్ఠి ద్విసట్ఠి, తేసట్ఠి తిసట్ఠి, చతుసట్ఠి పఞ్చసట్ఠి ఇచ్చాది యావ ఏకూనసత్తతి.

సత్తతి, ఏకసత్తతి, ద్వేసత్తతి ద్వాసత్తతి ద్విసత్తతి, తేసత్తతి తిసత్తతి. ద్వేసత్తరి ద్వాసత్తరి ద్విసత్తరి, చతుసత్తతి, పఞ్చసత్తతి, చతుసత్తరి, పఞ్చసత్తరీతి యావ ఏకూనాసీతి.

అసీతి, ఏకాసీతి, ద్వాసీతి, యాగమే ద్వియాసీతి, తేఅసీతి తియాసీతి, చతురాసీతి, పఞ్చాసీతి ఇచ్చాది యావ ఏకూననవుతి.

నవుతి, ఏకనవుతి, ద్వేనవుతి ద్వానవుతి ద్వినవుతి, తేనవుతి తినవుతి, చతునవుతి, పఞ్చనవుతి ఇచ్చాది యావ ఏకూనసతం, ఏతం నపుంసకలిఙ్గ+మేకవచనన్తం.

సతం, భో సత సతా, సతం, సతం. సతేన, కరణే సతేన. సతస్స, సతా సతమ్హా సతస్మా, సతస్స, సతే సతమ్హి సతస్మిం. ఏవం ఏకసతతో పభుతి యావ సహస్సం.

కోటి పకోటి కోటిప్పకోటి అక్ఖోభిణియో ఇత్థిలిఙ్గే+కవచనన్తా. వగ్గభేదే తు సబ్బాసమ్పి సంఖ్యానం బహువచనోపి హోతేవ ‘‘ద్వేవీసతియో జినదన్తా’’ ‘‘తిస్సో వీసతియో దినఘటికా’’ ఇచ్చాది.

దసదసకం సతం నామ, దససతం సహస్సం నామ, దససహస్సం నహుతం, దసనహుతం లక్ఖం, సతసహస్సన్తిపి వుచ్చతి.

లక్ఖసతం కోటి, కోటిలక్ఖసతం పకోటి, పకోటిలక్ఖసతం కోటిప్పకోటి, ఏవం నహుతం, నిన్నహుతం, అక్ఖోభిణీ, బిన్దు, అబ్బుదం, నిరబ్బుదం, అహహం, అబబం, అటటం, సోగణ్డికం, ఉప్పలం, కుముదం, పుణ్డరీకం, పదుమం, కథానం, మహాకథానం, అసఙ్ఖ్యేయ్యన్తి యథాక్కమం సతలక్ఖగుణం వేదితబ్బం.

ఇచ్చేవం ఠానతో ఠానం, సతలక్ఖగుణం మతం;

కోటిప్పభుతీనం వీస-సఙ్ఖ్యానఞ్చ యథాక్కమన్తి.

అథా+సంఖ్యా వుచ్చతే, అబ్యయన్తి చ వుచ్చతే. తం పాది చాది, ఉపసగ్గనిపాతాతి చ దువిధం.

ప పరా అప సం అను అవ ఓ ని దు వి అధి అపి అతి సు ఉ అభి పతి పరి ఉప ఆ ఇమే వీసతి పాదయో. పాదయో హి జోతకా, న వాచకా.

తత్థ ప-సద్దో పకారా+దికమ్మ, పధాన+న్తోభావ, వియోగ, తప్పర, భుసత్థ, సమ్భవ, తిత్తి, అనావిల, పత్థనాదీసు. యథా పకారే-పఞ్ఞా. ఆదికమ్మే-విప్పకతం, పధానే-పణీతం, అన్తోభావే-పక్ఖిత్తం, ఖిత్తన్తి పేరణం, పక్ఖిత్తన్తి అన్తోకరణం, ధాత్వత్థస్స బాధితత్తా. వుత్థఞ్హి –

ధాత్వత్థం బాధతే కోచి, కోచి తం అనువత్తతే;

తమేవ+ఞ్ఞో విసేసేతి, ఉపసగ్గగతీ తిధాతి.

ఏత్థ చ ‘‘అనురుద్ధకా మే సఙ్గామయుద్ధే’’తి చ ఇమే ఉపసగ్గా ధాత్వత్థం విసేసేన్తి నామ. వియోగే-పవాసీ, తప్పరే-పాచరియో, భుసత్థే-పవుద్ధకాయో, సమ్భవే-హిమవన్తా గఙ్గా పభవతి, తిత్తియం-పహూత+మన్నం, అనావిలే-పసన్న+ముదకం, పత్థనే-పణిహితం.

పరాఇతి పరిహాని, పరాజయ, గతి, విక్కమా+మసనాదీసు. యథా పరిహానియం-పరాభవో. పరాజయే-పరాజితో, గతియం-పరాయనం, విక్కమే-పరక్కమతి, ఆమసనే-అఙ్గస్స పరామసనం.

అపఇతి అపగత, గరహ, వజ్జన, పూజా, పదుస్సనాదీసు. యథా అపగతే-అపమానో అపేతో, గరహే-అపగబ్భో, వజ్జనే-అపసాలాయ ఆయన్తి వాణిజా, పూజాయం-వుద్ధాపచాయీ, పదుస్సనే-అపరజ్ఝన్తి.

సంఇతి సమోధాన, సమ్మాసమ, సమన్తభావ, సంగత, సంఖేప, భుసత్థ, సహ+ప్పత్థ, పభవా+భిముఖభావ, విధాన, పునప్పున, కరణ, సమిద్ధాదీసు. యథా సమోధానే-సన్ధి, సమ్మాసమే-సమాధి, సమ్పయుత్తో, సమన్తభావే-సంకిణ్ణం, సముల్లపనా, సంగతే-సఙ్గమో, సంఖేపే-సమాసో, భుసత్థే-సారత్థో, సహత్థే-సంవాసో, అప్పత్థే-సమగ్ఘో, పభవే-సమ్భవో, అభిముఖభావే-సమ్ముఖం. సంగతే-సంగణ్హాతి, విధానే-సంవుతం, పునప్పునకరణే-సన్ధావతి, సమిద్ధియం-సమ్పన్నో.

అనుఇతి అనుగతా+నుపచ్ఛిన్న, పచ్ఛాత్థ, భుసత్థ, సాదిస్స, హీన, తతియత్థ, లక్ఖణి+త్థమ్భూతక్ఖాన, భాగ, విచ్ఛాదీసు. అనుగతే-అన్వేతి, అనుపచ్ఛిన్నే-అనుసయో, పచ్ఛాత్థే-అనురథం, భుసత్థే-అనురత్తో, సాదిస్సే-అనురూపం, హీనే-అనుసారిపుత్తం పఞ్ఞవన్తో, తతియత్థే-నది+మన్వవసితా సేనా, లక్ఖణేరుక్ఖ+మనువిజ్జోతతే విజ్జు, ఇత్థమ్భూతఖ్యానే-సాధు దేవదత్తో మాతర+మను, భాగే-య+దేత్థ మం అను సియా, తం దీయతు, విచ్ఛాయం-రుక్ఖం రుక్ఖం అను విజ్జోతతే చన్దో.

అవఇతి అధోభాగ, వియోగ, పరిభవ, జానన, [సుద్ధి] నిచ్ఛయ, దేస, థేయ్యాదీసు. అధోభాగే-అవక్ఖిత్తచక్ఖు, వియోగే-అవకోకిలం వనం, పరిభవే-అవజాననం, అవమఞ్ఞతి, జాననే-అవగచ్ఛతి. [సుద్ధియం–వోదానం (రూపసిద్ధి)], నిచ్ఛయే-అవధారణం, దేసే-అవకాసో, థేయ్యే-అవహారో.

ఓఇతి ఓరోహరణ, నీహరణ, సుద్ధిఆదీసు దిస్సతి. ఓరోహణే-పాసాదా ఓరోహతి, నీహరణే-ఓముక్కుపాహనో, సుద్ధియం-ఓదాతం.

నిఇతి, నిస్సేస, నిగ్గత, నీహరణ,+న్తోపవేసనా+భావ, నిసేధన, నిక్ఖన్త, పాతుభావా+వధారణ, విభజన, ఉపము+పధారణా+వసాన, ఛేక, నీహరణా+వరణాదీసు. నిస్సేసే-నిరుత్తి, నిగ్గతే-నిక్కిలేసో, నియ్యాతి, నీహరణే-నిద్ధారణం, అన్తోపవేసనే-నిఖాతో, అభావే-నిమ్మక్ఖికం, నిసేధే-నివారేతి, నిక్ఖన్తే-నిబ్బానం, పాతుభావే-నిమ్మితం, అవధారణే-నిచ్ఛయో, విభజనే-నిద్దేసో. ఉపమాయం-నిదస్సనం, ఉపధారణే-నిసామనం, అవసానే-నిట్ఠితం, ఛేకే-నిపుణో, నీహరణే-నీహరతి, ఇస్స దీఘో. ఆవరణే-నీవరణం.

దుఇతి అసోభణా+భావ, కుచ్ఛితా+సమిద్ధి, కిచ్ఛ, విరూపతాదీసు. అసోభణే-దుగ్గన్ధో, అభావే-దుబ్భిక్ఖం, కుచ్ఛితే – దుక్కటం. అసమిద్ధియం-దుస్సస్సం, కిచ్ఛే-దుక్కరం, విరూపతాయం-దుబ్బణ్ణో దుమ్ముఖో.

విఇతి విసేస, వివిధ, విరుద్ధ, విగత, వియోగ, విరూపతాదీసు. విసేసే-విముత్తి, విసిట్ఠో, వివిధే-విమతి, విరుద్ధే-వివాదో, విగతే-విమలం, వియోగే-విప్పయుత్తో, విరూపతాయం-విరూపో.

అధిఇతి అధికి+స్సరూ+పరిభావా+ధిభవన+జ్ఝాయా+ధిట్ఠాన, నిచ్ఛయ, పాపుణనాదీసు. అధికే-అధిసీలం, ఇస్సరే-అధిపతి, అధి బ్రహ్మదత్తే పఞ్చాలా, ఉపరిభావే-అధిరోహతి, పథవిం అధిసేస్సతి, అధిభవనే-అధిభవతి, అజ్ఝాయనే-బ్యాకరణ+మధీతే, అధిట్ఠానే-భూమికమ్పాదిం అధిట్ఠాతి, నిచ్ఛయే-అధిమోక్ఖో, పాపుణనే-భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛతి.

అపిఇతి సమ్భావనా+పేక్ఖా, సముచ్చయ, గరహ, పఞ్హాదీసు. సమ్భావనాయం-అపి దిబ్బేసు కామేసు, మేరుమ్పి వినివిజ్ఝిత్వా గచ్ఛేయ్య, అపేక్ఖాయం-అయమ్పి ధమ్మో అనియతో, సముచ్చయే-ఇతిపి అరహం, అన్తమ్పి అన్తగుణమ్పి ఆదాయ, గరహే-అపి అమ్హాకం పణ్డితక, పఞ్హే-అపి భన్తే భిక్ఖం లభిత్థ.

అతిఇతి అతిక్కమనా+తిక్కన్తా+తిసయ, భుసత్థాదీసు. అతిక్కమే-అతిరోచతి అమ్హేహి, అతీతో, అతిక్కన్తే-అచ్చన్తం, అతిసయే-అతికుసలో, భుసత్థే-అతికోధో, అతివుద్ధి.

సుఇతి సోభణ, సుట్ఠు, సమ్మా, సమిద్ధి, సుఖత్థాదీసు. సోభణే-సుగన్ధో, సుట్ఠు+సమ్మాదత్థేసు-సుట్ఠు గతో సుగతో, సమ్మా గతోతిపి సుగతో, సమిద్ధియం-సుభిక్ఖం, సుఖత్థే-సుకరో.

ఉఇతి ఉగ్గతు+ద్ధకమ్మ, పధాన, వియోగ, సమ్భవ, అత్తలాభ, సత్తి, సరూపకథనాదీసు. ఉగ్గతే-ఉగ్గచ్ఛతి, ఉద్ధకమ్మే-ఆసనా ఉట్ఠితో, ఉక్ఖేపో, పధానే-ఉత్తమో, లోకుత్తరో, వియోగే-ఉబ్భాసితో, సమ్భవే-ఉబ్భుతో, అత్తలాభే-ఉప్పన్నం ఞాణం, సత్తియం-ఉస్సహతి గన్తుం, సరూపకథనే-ఉద్దిసతి సుత్తం.

అభిఇతి అభిముఖభావ, విసిట్ఠా+ధికు+ద్ధకమ్మ, కుల, సారుప్ప, వన్దన, లక్ఖణి+త్థమ్భూతక్ఖాన, విచ్ఛాదీసు. అభిముఖభావే-అభిముఖో, అభిక్కమతి, విసిట్ఠే-అభిధమ్మో, అధికే-అభివసతి, ఉద్ధకమ్మే-అభిరుహతి. కులే-అభిజాతో, సారుప్పే-అభిరూపో, వన్దనే-అభివాదేతి, లక్ఖణాదీసు పురిమసమం.

పతిఇతి పటిగత, పటిలోమ, పటినిధి, పటిదాన, నిసేధ, నివత్తన, సాదిస్స, పటికరణా+దాన, పటిబోధ, పటిచ్చ, లక్ఖణిత్థమ్భూతక్ఖాన, భాగ, విచ్ఛాదీసు. పటిగతే-పచ్చక్ఖం, పటిలోమే-పటిసోతం, పటినిధిమ్హి-ఆచరియతో పతి సిస్సో, పటిదానే-తేలత్థికస్స ఘతం పటిదదాతి, నిసేధే-పటిసేధేతి, నివత్తనే-పటిక్కమతి, సాదిస్సే-పటిరూపకం, పటికరణే-పటికారో, ఆదానే-పటిగ్గణ్హాతి, పటిబోధే-పటివేధో, పటిచ్చే-పచ్చయో, లక్ఖణాదీసు పురిమసమం.

పరిఇతి సమన్తతోభావ, పరిచ్ఛేద, వజ్జనా+లిఙ్గన, నివసన, పూజా, భోజనా+వజానన, దోసక్ఖాన, లక్ఖణాదీసు. సమన్థ- తోభావే-పరివుతో, పరిచ్ఛేదే-పరిఞ్ఞేయ్యం, వజ్జనే-పరిహరతి, ఆలిఙ్గనే-పరిస్సజతి, నివసనే-యో వత్థం పరిదహేస్సతి, పూజాయం-పరిచరియా, భోజనే-భిక్ఖుం పరివిసతి, అవజాననే-పరిభవతి. దోసక్ఖానే-పరిభాసతి, లక్ఖణాదీసు-రుక్ఖం పరి విజ్జోతతే విజ్జు ఇచ్చాది.

ఉపఇతి ఉపగమన, సమీపూ+పపత్తి, సాదిస్సా+ధికు+పరిభావా+నసన, దోసక్ఖాన, సఞ్ఞా, పుబ్బకమ్మ, పూజా, గయ్హాకార, భుసత్థాదీసు. ఉపగమనే-నిసిన్నం వా ఉపనిసీదేయ్య, సమీపే-ఉపనగరం, ఉపపత్తియం-సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, అథ వా ఉపపత్తి=యుత్తి, యథా ఉపపత్తితో ఇక్ఖతీతి ఉపేక్ఖా, సాదిస్సే-ఉపమానం, ఉపమా, అధికే-ఉపఖారియం దోణో, ఉపరిభావే-ఉపసమ్పన్నో, అనసనే-ఉపవాసో, దోసక్ఖానే-పరం ఉపవదతి, సఞ్ఞాయం-ఉపధా, ఉపసగ్గో, పుబ్బకమ్మే-ఉపక్కమో, ఉపకారో, పూజాయం-బుద్ధుపట్ఠాకో, మాతుపట్ఠానం, గయ్హాకారే-సోచేయ్యపచ్చుపట్ఠానం, భుసత్థే-ఉపాదానం, ఉపాయాసో, ఉపనిస్సయోతి.

ఆఇతి అభిముఖభావు+ద్ధకమ్మ+మరియాదా+భివిధి, పత్తి+చ్ఛా, పరిస్సజన, ఆదికమ్మ, గహణ, నివాసన, సమీప, ఆవ్హానాదీసు. అభిముఖభావే-ఆగచ్ఛన్తి, ఉద్ధకమ్మే-ఆరోహతి, మరియాదాయం-ఆపబ్బతా ఖేత్తం, అభివిధిమ్హి-ఆకుమారం యసో కచ్చాయనస్స, పత్తియం-ఆపత్తిం ఆపన్నో, ఇచ్ఛాయం-ఆకఙ్ఖా, పరిస్సజనే-ఆలిఙ్గనం, ఆదికమ్మే-ఆరమ్భో, గహణే-ఆదీయతి, ఆలిఙ్గతి, (ఆలిమ్పతి, రూ), నివాసే-ఆవసథో, ఆవాసో, సమీపే-ఆసన్నం, ఆవ్హానే-ఆమన్తేతి.

ప పరా+ప స+మన్వ+వ, ఓ ని దు రభి బ్యా+ధిసు;

అతి ని ప్పతి పరి అపయో, ఉప ఆ ఇతి వీసతి;

ఏస హి భో ఉపసగ్గ-విధి+క్కమతో కథితో.

ఏత్థ చ –

ఉపసగ్గ+నిపాతా చ, పచ్చయా చ ఇమే తయో;

నేకే+నేకత్థవాచకా, ఇతి నేరుత్తికా+బ్రవుం.