౬. పరో

సమాసోతి ఛట్ఠీసమాసో కారకసమాసో వా. నిపాతనతా చాస్స విసేసతోతి. ఏతఞ్చాతి పరోక్ఖేతి ఏతఞ్చ. క్రియత్థస్స ఉపాధి విసేసనం క్రియత్థోపాధి, తస్స క్రియత్థోపాధినో భూతా నజ్జతనస్స సాధనద్వారేన విసేసనం, న తూజుకంత్యత్థో. కస్మా నోజుకం విసేసనం త్యాహ ‘బ్యవచ్ఛేజ్జాభావా’తి. తమేవ ఫుటయితుమాహ- ‘తథాహి’చ్చాది.

సాధియమానాతి ఇమినా ధాత్వత్థస్సాపరినిప్ఫన్నతం బోధేతి. తే సన్తి ఇన్ద్రియానం. సన్తో విజ్జమానో విసయో యేసం ఇన్ద్రియానం తే సమ్భావో తత్తం, తస్మా. నేతి పటిసేధే, సాధనద్వారేన విసేసనత్తే బ్యవచ్ఛేజ్జసబ్భావా యథావుత్తదోసో న భవతీతి అత్థో. దోసా భావమేవ దస్సేతుమాహ- ‘యస్సి’చ్చాది. యస్సాతి ధాత్వత్థస్స. తత్థాతి తస్మిం అప్పచ్చక్ఖే ధాత్వత్థే. కారకానం సత్తిసభావత్తా సాపి అపచ్చక్ఖా వాతి చోదేతి ననుచేచ్చాదినా. అసత్తోతి అసమత్థో.

అత్తానామ అత్తనో పచ్చక్ఖోతి తబ్బిసయే అమ్హకారకస్స విధానమయుత్తన్తి మనసి నిధాయ యం వుత్తం వుత్తికారేన, తముపదస్సేతుమాహ- ‘ననుచే’చ్చాది. అత్తబోధనీయాపి హి కిరియా యదా చిత్తవిక్ఖేపతో నోపలక్ఖీయతే, తదాయం పరోక్ఖా భవతి, తేనుత్తమవిసయేపి పరోక్ఖభావో తస్సా భవత్వేవ. జాగరతోపి యదా మదా మనోబ్యాతఙ్గతో అనుపలద్ధి, తదాపి భవత్యేవేతి దస్సేతుం వుత్తం బ్యాసత్తవచనం. అభినిబ్బత్తికాలేతి కిరియా నిబ్బత్తికాలే, ‘సుత్తో-హం కిం విలలాప, మత్తో-హం కింవిలలాపే’తి ఇదమత్రోదాహరణం. చిత్త చిక్ఖేపవిసయప్పదస్సనాయేత్థ సుత్తవచనం.