౧౩. సాస్స

సేతి పఠమన్తాతి సాతి నిద్దిట్ఠపఠమన్తా, యం పఠమన్తన్తి సాచేతి దస్సితం పఠమన్తమాహ. పఠమన్తస్స దేవతాపుణ్ణమాసిత్తభావతో తదత్థమభేదేనాహ- ‘సా’తి. కా సా దేవతాచ్చాహ- ‘లోకప్పసిద్ధాయేవ దేవతా’తి. యాగసమ్పదానమ్పి లోకే దేవతాతి పసిద్ధన్తి యాగస్స యజితబ్బస్స పురోడాసాదినో సమ్పదానమ్పి పటిగ్గాహకో పిన్దాది లోకే దేయ్యస్స పురోడాసాదినో దేవతా సామీతి పసిద్ధన్త్యత్థో, ఇన్దో దేవతా అస్స ఇన్దం, ఆదిచ్చో దేవతా అస్స ఆదిచ్చం, హవి పురోడాసాది యాగదబ్బం.

మన్తథోమనీయమ్పి దేవతాతి పసిద్ధన్తి యేన మన్థేన యో థూయతే సో తస్స మన్తస్స దేవతా సామీతి లోకే పసిద్ధన్త్యత్థో మహిన్దో యమో వరుణో దేవతా అస్సాతి విగ్గహో. వుత్తనయ మేవాతి ‘‘నక్ఖత్తేనిన్దుయుత్తేన కాలే’’తి సుత్తే వుత్తనయమేవ. జాత్యేకవచనం మఘాయాతి, తారకరూపానమ్పన బహుత్తా మఘాసద్దో బహువచనన్తో. పాణినీయా ‘‘సాస్మిం పుణ్ణమాసీతి సఞ్ఞాయ’’న్తి (౪-౨-౨౧) సుత్తయిత్వా ఫుస్సీ పుణ్ణమాసీ అస్మిం ఫుస్సో మాసో ఫుస్సో అద్ధమాసో ఫుస్సో సంవచ్ఛరోతి సఞ్ఞాయం పటిపాదేన్తి, తేన తేసం ఫుస్సీ పుణ్ణమాసీ అస్మిం పఞ్చదసరత్తేతి ఏత్థ చ భతకమాసే చ తద్ధితో న భవతి. ఇధ పన ‘సఞ్ఞాయ’న్తి వచనాభావే భతకమాసేపి ఛట్ఠ్యత్థే భవతీత్యాసఙ్క విరచయతి ‘భతకమాసేపి’చ్చాది. పుణ్ణో మా ఇచ్చత్ర మాసద్దో చన్దపరియాయోతి ఆహ- ‘మాసద్దేనే’చ్చాది. పుణ్ణో మా అస్సన్తి నిబ్బచనాతి ఏత్థ పుణ్ణమాసీసద్దస్స పుణ్ణో మా అస్సన్తి నీహరిత్వా వచనాతి అత్థో. వుత్తియా అత్థస్స ఫుటీకరణాయ వుత్తం- ‘సో పుణ్ణో తిఆది. తస్సన్తి పుణ్ణమాసియం. సాపుణ్ణమాసీ, భతకస్స భతియా కమ్మకారకస్స యో తింసతి రత్తో మాసో పరిబ్బయనియమితో, తస్స సమ్బన్ధినీ నేతి సమ్బన్ధో.

యస్సఞ్చతిథీయన్తి అనియమేన పటిపదాదిమాహ. అతోఏవ చ నిపాతనాతి ఇమస్మావ నిపాతనా, తేనేవాహ- ‘సుత్తే వచనమేవ నిపాతన’న్తి. మాససుతియాచ్చాదో సాధిప్పాయమత్థం వివరతి ‘యదిపి’చ్చాదినా. అస్సాతి సామఞ్ఞవచనేపి ‘సాస్స దేవతా పుణ్ణమాసీ’తి సుత్తే అస్సాతి అవిసేసవచనేపి సోయేవ పుణ్ణమాసీసద్దే సూయమానో మాసోయేవ ఛట్ఠ్యత్థో విఞ్ఞాయతీతి సమ్బన్ధో.

పఞ్చదసరత్తాదోతి పరేసం సఞ్ఞాగహణేన నివత్తితపఞ్చదసరత్తాదో. అథ అద్ధమాససంవచ్ఛరానమ్పి ఉదాహరణత్తే నోపఞ్ఞాసో కస్మా న కతోచ్చాహ- ‘అద్ధమాససంవచ్ఛరాన’మిచ్చాది. ఏవమ్మఞ్ఞతే ‘‘అద్ధమాససంవచ్ఛరానం న పచ్చయేనోజుకమభిధానమపి తు సంవచ్ఛరేపి ఫుస్సాదిమాససమ్భవాస్మిం సంవచ్ఛరే ఫుస్సేన మాసేన సమ్బన్ధా ఫుస్సోత్యుపచారీయతే, యథా చ ఫుస్సాదిమాసస్స సమ్బన్ధీ అద్ధమాసో ఫుస్సో అద్ధమాసోత్యుపచారీయతే, న పనోజుకన్తి తేసముదాహరణత్తే నానుపాదాన’’న్తి.