౧౪. తమ

నాకడ్ఢనత్థోతి ణస్సాకడ్ఢనత్థో న హోతి. యద్యాకడ్ఢనత్థో అస్స, తదా చానుకడ్ఢితం నోత్తరత్రానుకడ్ఢేయ్యాతి మఞ్ఞతే, కోచియేవ హోతీతి హోన్తీతి ఇతో భిన్దిత్వా ఆనేతబ్బం. తదా దేసస్సాతి ఇమినా ‘‘తదాదేసా తగ్గహణేన గయ్హన్తీ’’తి పరిభాసముపలక్ఖేతి. కతయాదేసస్సాపీతి కతో యాదేసో యస్స తస్స కతయాదేసస్సాపీతి. ఇకారస్సాతి యాదేసతో పుబ్బే ఇకారస్స, ఇమినా చాదేసాదేసీనమభేదో దస్సితో. తసద్దే నేకేనాపి పచ్చేకాభిసమ్బన్ధే సిద్ధేతి ఏవమఞ్ఞతే- ‘‘యథా’తేన కతంకీత’ (౪-౨౯) న్త్యాదిసుత్తే ఏకోవ తసద్దో బహూహి పచ్చయత్తేహి సమ్బజ్ఝతే, తథిహాపి ఏకమేవ తసద్దగ్గహణం ‘తమధీతే తంజానాతీ’తి పచ్చేకమభిసమ్బజ్ఝతే, తస్మా కిమేతదత్థేన ద్వితగ్గహణేనే’’తి. ద్వితగ్గహణే పయోజనత్తయం వుత్తం, తత్థ పఠమం దస్సేన్తో జాననిచ్చాదినాధిప్పాయమావీకత్వా ద్వితగ్గహణమిచ్చాదినా పదత్థమాహ.

తత్థ-‘యో యమధీతే జానాతి చా’తి ఇమినా ద్వితగ్గహణాభావే పచ్చయత్థావయవస్స సముచ్చయప్పసఙ్గమాహ. సముచ్చయే సతి(యో) యమధీతే జానాతి చ, తత్థేవ సియా, యో పనాధీతే కేవలం, న (జానాతి) తత్థ న సియాతి బోధయితుం బ్యభిచారమాహ‘న పచ్చేకాతి సమ్బన్ధేనే’తి. యథా ‘‘తేన కథం కీత’’మిచ్చాదో ‘‘తేన జితం జయతి’’చ్చాది పచ్చేకసమ్బన్ధేన భవతి ఏవమ్మావిఞ్ఞాయీతి యథేచ్చాది కస్సాత్థో. ‘తేన కతం కీత’’మిచ్చాదీహి అవత్వా ‘‘తేన జితం జయతి’’చ్చాదిసుత్తేకదేసవచనమత్థబ్యత్తి తథా వుత్తే హోతీతి వుత్తం, తేన జితమిచ్చాదో జయనాదికా కిరియానే కదబ్బసమవాయిత్తేన పసిద్ధాతి యుత్తో తత్థ పచ్చేకాభిసమ్బన్ధో, నేవమజ్ఝేన వేదనా ప్యేకదబ్బసమవాయిత్తాభియ్యోత్యధిప్పాయో.

ఇదాని దుతియం దస్సేతి ‘జానన’మిచ్చాది, నిమిత్త మిట్ఠానిట్ఠబోధకారణం ముహుత్తో కత్తికాది, ఉప్పాతో ఇట్ఠానిట్ఠసూచకం పథవిసముద్దాదీనం సభావపరిచ్చాగేనాఞ్ఞతత్తగమనం. జాననసామఞ్ఞేతి నిమిత్తాదీనం జానన సామఞ్ఞే. ‘యథావుత్తజాననస్స అజ్ఝేన విసయత్తే హేతుమాహ- ‘తం జానాతీతి తసద్దేన అధీయమానపరామసతో’తి. తతియం దస్సేతి ‘యతో చే’చ్చాదినా. యతో చ ఉప్పన్నేన విధినా అజ్ఝేన ఞాతు అభిధానమ్పసిద్ధన్తి సమ్బన్ధో, పోత్థకేసు పన అజ్ఝేతుఞాతూసుతి పాఠో దిస్సతి, ఏత్థాయమధిప్పాయో ‘‘కత్థచి పసిద్ధివిసయో హోతి తసద్దో, తథా చ వుత్తం సుబోధాలఙ్కారటీకాయం పక్కన్తవిసయో తథా పసిద్ధవిసయో అనుభూతవిసయో చ తంసద్దో యం సద్దం నా పేక్ఖతే’తి, తస్మా పసిద్ధివిసయేన తసద్దేన పుథగేవ పసిద్ధియా ఉపసఙ్గహత్థం ద్వితగ్గహణం కత్తబ్బ’’న్తి. అత్థత్తయే వత్తమానస్స తు తసద్దస్స సవిసయో విసేసో తతోవాత్థికేహి వేదితబ్బో.