౧౨. నక్ఖ

తతియన్తతో విజ్ఝత్థం తేనాతి అనువత్తతేతి సమ్బన్ధో. సుత్తే అయమత్థో ‘‘ఇన్దుయుత్తేన నక్ఖత్తేన లక్ఖితో చే కాలో, తదా తేన లక్ఖితే కాలేత్యస్మిం అత్థే తతియన్తతో నక్ఖత్తా ణో హోతీ’’తి. సుత్తవివరణే తు తఞ్చేత్యాదికమధిప్పాయవసేన వుత్తం. తేనాత్యనువుత్తియా తతియన్తతోతి లబ్భతి నక్ఖత్తేనాతి సుతత్తాతి, కాలేతి పన అత్థనిద్దేసతో ణప్పచ్చయాధేయ్యస్స కాలో ఆధారోతి విఞ్ఞాయతీతి ‘లక్ఖితే కాలే’తి వుత్తం, విసేస్సగతవిభత్తియా విచారితాయ విసేసన గతా చ (విచారితా) నామాతి ఆహ- ‘నక్ఖత్తేనే’తిచ్చాది, ఇహ కేచి ఖన్ధపఞ్చకసఙ్ఖాతం కిరియాసభావమిచ్ఛన్తి అనిచ్చం, అపరే తు దబ్బసభావం నిచ్చం. తస్సో భయస్సపి కాలస్స చన్దయుత్తేన ఫుస్సాదినా లక్ఖియభావా లక్ఖణే తతియా యుత్తన్తి వత్తుమాహ- ‘కిరియా రూపో కాలో’చ్చాది.

విసేసావసాయోతి కాలస్స విసేసావధారణత్థమేవ హి ‘ఫుస్సీ రత్తి’చ్చాది. లోకే పయుజ్జతే. గురునాతి ఏత్థ గురు జీవో, న నక్ఖత్తం, చన్దయుత్తతా పనేత్థ అత్థి… చన్దయుత్తేన గురునా రత్తియా లక్ఖితత్తా. కత్తికాయ లక్ఖితో ముహుత్తోతి ఏత్థ చన్దం వినా కత్తికాయ తు కేవలాయ ముహుత్తో కాలో లక్ఖితో ‘కత్తికా ముహుత్తో’తి. ఫుస్సేన లక్ఖితా అత్థసిద్ధీతి ఏత్థ ఫుస్సేనిన్దుయుత్తేన అత్థసిద్ధి లక్ఖితా న కాలో ఫుస్సోతి. నక్ఖత్తయుత్తస్స కాలస్స రత్యాదివిసేసాపరామాసేన నక్ఖత్తవాచితో ఉప్పన్నస్స పచ్చయస్స సుత్తన్తరేన లోపం విధాయ పున అఞ్ఞేన సుత్తేన యుత్తాతి దేసవిధానేన సకలిఙ్గసఙ్ఖ్యాయుత్తేహి-ట్ఠమభిధానం పరేహి, తదాహ- ‘అహో రత్తో’చ్చాది.

రత్యాదివిసేసాపరామాసేనాతి ఫుస్సీ రత్తి ఫుస్సో అహోతి ఏవం రత్యాదివిసేసస్స అపరామాసేన అసమ్మస్సేన అగ్గహణేన. సకలిఙ్గసఙ్ఖ్యాయుత్తేనాతి ఫుస్సకత్తికాదీనం యంయం లిఙ్గం యాయా సఙ్ఖ్యా, అత్తనియేహి తేహి తేహి లిఙ్గేహి తాహితాహి చ సఙ్ఖ్యాహి యుత్తేన నక్ఖత్తసద్దేన. న తదుపలక్ఖితో కాలోతి కత్తికా సద్దోబహువచనన్తో బహుతారకత్తా కత్తికాయ, తాయకత్తికాయ లక్ఖితోకాలోపరేహివియ న కథీయతీతి అత్థో. అథ తదుపలక్ఖితస్సకాలస్సేవకత్తికాసద్దేనాభిధానే కో దోసో యే నేవముచ్చతేచ్చాహ- ‘అజ్జేతి’చ్చాది. ఇమినా చ పరమతే దోసో ఉబ్భావితో, తదత్థత్తే సతీతి తదుపలక్ఖితకాలత్థత్తే సతి.

సత్తమీ సియాతి నక్ఖత్తసద్దా తద్ధితలోపన్తా ఫుస్సేన పాయసం భుఞ్జేయ్య, ఫుస్సే పాయసం భుఞ్జేయ్యా’త్యాదో ఆధేయ్యన్తరాపేక్ఖా సియా సత్తమీ, యా సుత్తన్తరేన విధీయతి పాణినీయేహి, తతో ‘అజ్జకత్తికా’తేత్థాప్యాధేయ్యన్తరాపేక్ఖా సత్తమీ సియా లోపన్తత్తా ‘అజ్జకత్తికాసూ’తి, న పఠమా. పఠమాయేవ పనాయం పయోగో ‘అజ్జకత్తికా,తి. అజ్జేత్యధికరణప్పధానో అహోరత్తకాలవాచీ సద్దో, కత్తికాసద్దోపి తద్ధితలోపేన తక్కాలాభిధాయకో, తతో యేవఉభిన్నమ్పిసామానాధికరణ్యా కత్తికాయోప్యధికరణం సమ్పజ్జన్తే, తఞ్చ న వినాధేయ్యేన హోతీత్యాధేయ్యన్తరాపేక్ఖాయం తేసు సత్తమీయేవ సియా, న పఠమా (ఉప) పజ్జేయ్యాత్యధిప్పాయో. అత్తనోదాని దస్సనే సత్తమియా అప్పసఙ్గం పఠమాయేవోపపత్తిం దస్సేతుమాహ- ‘చన్దే పనూపచారేనే’చ్చాది, నాధేయ్యన్తరాపేక్ఖాచ్చనేన సత్తమియా అప్పసఙ్గమాహ. ఏవఞ్చరహి వచనమన్తరేన పరేసం వియ సత్తమీవిధాయకం కథం కత్తికాయ జాతోచ్చాసఙ్కియ తమ్పటిపాదేతుమాహ- ‘కత్తికాయ జాతో’చ్చాది. బహువచనన్తత్తేపి కత్తికాయ జాతియమేక వచనన్తం. పకారన్తరమాహ- ‘లోపోతి’చ్చాది. లోపేనాతి కత్తికాహి ఇన్దుయుత్తాహి లక్ఖితో కాలోతి విగ్గయ్హ కతణప్పచ్చయస్స లోపేన.