౪౬. ఛ

ద్వాదయో అట్ఠారసన్తా బహువచనన్తాతి ‘ఛకీ’తి వత్తబ్బే ‘ఛా’తి ఏకవచనం న యుజ్జతీతి చోదేతి ‘ననుచా’తిఆదినా, పరిహరతి నచ్చాదినా, నేతి ‘ఛళో’తి అయుత్తో-యం నిద్దేసో న హోతీతి అత్థో, ఛసద్దస్స అనుకరణత్తా ఛసద్దానుకరణత్తా, హేట్ఠా వుత్తసాధుసద్దరూపా సాధుసద్దరూపమనుకరణం విభజతి ‘అనుకరణఞ్చ దువిధ’మిచ్చాదినా, పరిచ్చత్తో జహితో అత్థో విధినిసేధరూపో యస్స తం పరిచ్చత్తత్తం, ఏత్థ పన ఛసద్దేన ఛసఙ్ఖ్యావిసేసో పరిచ్చత్తో, అభిధాయతో హోతీతి ఇమినా ఛసద్దస్స అనుకారియేనాత్థేనాత్థవన్తత్థమాహ, ఏకవచనన్తస్స నిద్దేసో కతో… ఛసద్దవచనీయస్స ఛస్స ఏకత్తా, అనుకారియస్సాతి ఏకాదినో సఙ్ఖ్యా సద్దస్స తదఞ్ఞస్స వా యదనుకారియమేకాదికం తదఞ్ఞం వా సద్దరూపం తస్స. సఙ్ఖ్యాదివిసేసన్తి ఏకత్తాదిసఙ్ఖ్యావిసేసం తదఞ్ఞం వా, ‘‘యోమ్హి ద్విన్నం దువే ద్వే’’తి (౨-౨౧౯) సుత్తే ద్విసద్దో-నుకారియం ద్విసద్దరూపం తబ్బచనీయఞ్చ ద్విసఙ్ఖ్యావిసేసమ్పరామసతీతి తబ్బాచకం ద్విన్నన్తి బహువచనం, అథ ‘ళఞి’తి కస్మా న వుత్తం ఏవఞ్హి సతి ఞానబన్ధత్తాళకారో ఆద్యవయవో భవితుమరహతీతి చోదనమ్మనసి నిధాయ ‘ఛసద్దా’తిఆదిమాహ, అన్తాపవాదేన విధీయమానో ళకారో ఛ సద్దా పరస్సాదిస్స ఆగమత్తా…పే… హోతీతి సమ్బన్ధో, అన్తాపవాదేనాతి ఇమినా ‘సరస్సా’తి ఛట్ఠీనిద్దేసతో ‘‘ఛళీయన్తస్సా’’తీ-మస్స విసయభావం దీపేతి, పరస్సాతి ఇమినా ‘ఛా’తి పఞ్చమీనిద్దేసతో ‘‘పఞ్చమియం పరస్సా’’తీమస్స విసయభావం, ఆదిస్సాతి ఇమినా ళస్సేకవణ్ణత్తా అన్తాపవాదేన ‘‘ఆదిస్సా’’తి సుత్తే న ఆద్యన్తో వియేకోపి సరోతి సరస్సాదిస్స పత్తిం దస్సేతి, అయమేత్థాధిప్పాయో ‘ఛా’తి పఞ్చమీనిద్దేసా ‘‘పఞ్చమియం పరస్సా’’తి (౧-౧౫) పరస్స సమ్పత్తం కారియం ఏకవణ్ణత్తా ‘‘ఛట్ఠియన్తస్సా’’తి (౧-౧౭) అన్తస్స సమ్పత్తం ‘‘ఆదిస్సా’’తి (౧-౧౬) ఆదివణ్ణస్స పప్పోతీ’’తి. ఆదిభూతోవ హోతీతి అసతిపి ఞకారే ఆగమగ్గహణానువత్తియా ఆగమినం సరం అవినాసేన్తో తస్స ఆద్యవయవభూతోవ హోతీతి అత్థో, లకారం కరోన్తి ‘‘యవమదనతరలాచాగమా’’తి సుత్తేన, తన్తి లకారకరణం ఉభిన్నమవిసేసవచనఞ్చ అయుత్తతం దస్సేతి ‘తేసమ్పి’చ్చాదినా, తేసమ్పీతి కచ్చాయనానమ్పి, అక్ఖరసఞ్ఞాయన్తి ‘‘అక్ఖరాపాదయో ఏకచత్తాలీస’’న్తి విధీయమానఅక్ఖర సఞ్ఞాయం. అవిసేసే లళానం నానత్తాభావే, పాకటో వాతి ఇమినా సుతిలిపిభేదస్స పచ్చక్ఖసిద్ధతన్దస్సేతి, తత్థ హి సోతవిఞ్ఞాణవీథియా లళానం విసుంవిసుం గహణం సుతి, తంతం దేసవాసీనం లేఖా వ వత్థానం లిపి, తేసం భేదో సోతచక్ఖువిఞ్ఞాణగయ్హత్తా పచ్చక్ఖసిద్ధో, ఛళభిఞ్ఞాతి వికప్పేన ళకారాగమపక్ఖే రూపం.