౨౭. పరో

ఇతిసద్దో ఇదమత్థే, క్వచి లోపనీయో హోతీతి ఇదం వచనం దీపేతీతి సమ్బన్ధో, కిన్తి ఆహ-‘పయోగానుసారిత’న్తి, కస్సాతి ఆహ-‘కారియస్స పరలోపస్సా’తి, కేన హేతునాతి ఆహ ‘క్వచిగ్గహణేనా’తి, కత్థాతి ఆహ-‘ఇహ ఇమస్మిం సుత్తే’తి, తేనాతి తేన పయోగానుసారితాదీపనేన, యథాపయోగన్తి ఆగమపయోగానతిక్కమేన, నిచ్చం పక్ఖేవా పరలోపో సియాతి హోన్తిచ్చాదో నిచ్చం, లతావాతిఆదీసు పక్ఖే వా పరలోపో భవేయ్య, ఏవం మఞ్ఞతే ‘‘కస్మిన్తి అత్థే క్వాతి నిప్ఫన్నేనానియమవుత్తినా అనియమత్థస్సేవ విసేసకతో వచనే సబ్బత్థేవానియతత్థవుత్తిత్తా క్వచిసద్దో-యం యథాగమం నిచ్చమనిచ్చమసన్తఞ్చ విధిం దీపేతి, తత్థ హోన్తిచ్చాదికో నిచ్చ పక్ఖో పరలోపస్సేవ విసయో, లతావాతిఆదికో అనిచ్చపక్ఖో ఉభయసాధారణత్తా పుబ్బలోపస్సాపి విసయోతి ఇమినా నిచ్చం పక్ఖే వా పరలోపో హోతి, అసన్తపక్ఖో పన సద్ధిన్ద్రియన్తిఆదికో పుబ్బలోపస్సేవ విసయో సబ్బథానేన పరిచ్చత్తత్తా’’తి, తీసుపి చేతేసు పన పక్ఖేసు నిచ్చానిచ్చపక్ఖేసు యేవస్సాపవాదరూపతా… పుబ్బలోపస్స సబ్బథా హోన్తిచ్చాదో నివారకత్తా వా విధాయకత్తా వా పరలోపస్స, న త్వసన్తపక్ఖే… పుబ్బలోపస్సేవ సబ్బథానేన దిన్నా వసరత్తా, లోకగ్గోతిఆది తు క్వచిసద్దస్స పయోగానుసారితా దీపకత్తా నిచ్చే అసన్తేవాపి విధిమ్హి దీపితే పరలోపేన వా నిప్ఫజ్జతీతి నేట్ఠబ్యాఘాతో, ఏవం తావ క్వచిగ్గహణే సబ్బథానిట్ఠపరిహారేన ఇట్ఠప్పసిద్ధి సియా, తదభావేకథన్తి తదభావే విరోధమాహ-‘అఞ్ఞతే’చ్చాది, పరియాయేన భవన్తీతి క్వచిగ్గహణాభావే ‘పరో’తి సుత్తం సియా తథా సతి సుత్తద్వయమేకవిసయం తుల్యబలఞ్చ సియా, తత్థ విప్పటిసేధాభావా పమాణభూతానమాచరియ (వచనా)నం నిరత్థకతా మా భవీతి వారేన భవన్తీతి అత్థో, ఇతీతి ఇమినా పరియాయభవనకారణేన, పక్ఖేయేవ సియాతి లతావాతిఆదీసు పుబ్బలోపే పరియాయప్పవత్తే పరియాయేన పరలోపస్సాప్పవత్తితో లతావాతి పక్ఖేయేవ పరలోపో భవేయ్య, హోన్తిచ్చాదో నిచ్చం న సియాతి సమ్బన్ధో, తఞ్చాతి తం పరియాయభవనఞ్చ, ఖో వాక్యాలఙ్కారే, పటిపదన్తి పదమ్ప దమ్పతి హోతి, నేకదేసపరిహారేనాపి, తేనాహ ‘న కత్థచీ’తి, ఇమినా ఇదం దీపేతి ‘‘సబ్బత్థ వికప్పప్పసత్తియా హన్తి, సద్ధన్ద్రియంత్యాదికం ‘‘న ద్వేవా’’తి (౧-౨౮) సుత్తేపి హన్తిచ్చాదికఞ్చానిట్ఠరూపమ్పి సమ్పజ్జతీ’’తి. నచేవమిట్ఠన్తి ఏవమిదం యథావుత్తం వికప్పవిధానం సద్దలక్ఖణఞ్ఞూహి నేవాభిమతన్తి అత్థో, తమేవ సాధేతి ‘పరలోపో హి’చ్చాదినా, అథా నిచ్చపక్ఖే వా పరలోపే కతే-నేన పరిచ్చత్తట్ఠానే ఉస్సగ్గప్పవత్తియా లతావ లతేవాతి రూపద్వయం సమ్పజ్జతి తస్మా పయోగానుసారితాదీపకేన క్వచిసద్దేనేవ హోన్తి సద్ధిన్ద్రియం లతావ లతేవాతి పయోగ సమ్భవోపి, తథాపి అనిచ్చపక్ఖే లతాఇవాతి తతియరూపప్పసిద్ధియా పరియాయేన భవితబ్బన్తి పరికప్పేతి ‘నను చేత్యాదినా, అథ ‘‘పరో క్వచీ’తి క్వచిగ్గహణే సతి అప(వాదరూప)త్తా కథమ్పరియాయప్పవత్తీతి మనసి నిధాయానిచ్చపక్ఖే పరియాయప్పవత్తిదీపనత్థం ‘‘న ద్వేవా’’తి సుత్తితన్తి అపవాదే రూపత్తయేపి పరియాయప్పవత్తియం దోసాభావమాహ-‘నాయం దోసో’చ్చాది, తథాహిచ్చాదినా ‘‘న ద్వేవా’’తి సుత్తేనేవ పరియాయస్సాపి దీపితత్తం సాధేతి, సా చ ఏకత్థప్పవత్తి పరియాయం వినా న సమ్భవతి… ఏకక్ఖణే పవత్యసబ్భావాతి అధిప్పాయో, నను చ క్వచాభావే పరియాయప్పవత్తియం యథావుత్త దోసస్సేవాప్పసఙ్గతో మా హోతు పరియాయో, భిన్నవిసయే పన పుబ్బపరలోపప్పవత్తియా ‘‘న ద్వేవా’తి నిసేధే లతేవ లతావ లతాఇవాతి రూపత్తయం నిప్ఫజ్జతీతి చోదనం మనసి నిధాయాహ-‘నచే’చ్చాది, తత్థ దోసమాహ-‘తథా చ సతి’చ్చాదినా, కత్థచి దేమిచ్చాదో నిచ్చం పుబ్బలోపస్సేవ, కత్థచి హోన్తిచ్చాదో నిచ్చం పరలోపస్సేవ, వికప్పేన వా కత్థచి యథోదకం యథాఉదకం త్యాదో పుబ్బలోపస్సేవ కత్థచి ఇతిపి ఇచ్చపిచ్చాదో పరలోపస్సేవ కత్థచి లతేవ లతావ లతాఇవాచ్చాదో పరియాయేనుభయలోపస్సేవ దస్సనతోతి సమ్బన్ధో, ఏత్థచ ఇతిపీతి వవత్థితవిభాసత్త దీపనేన క్వచిసద్దేన పరలోపే కతే-ఞ్ఞత్ర పుబ్బ లోపే సమ్పత్తే ‘‘న ద్వేవా’’తి ఏత్థానువత్తమాన క్వచానుభావేన నిచ్చం నిసేధే ఇచ్చపిచ్చేవ భవతి. సమ్బజ్ఝతి తేసు తేసు సుత్తేసు. పరిచ్ఛేదోతి కమ్మత్థవసేన ఆధారవసేన వాతి ఆహ-‘పరిచ్ఛిజ్జతి’చ్చాది.