அகுஸலபத³ம்

த⁴ம்முத்³தே³ஸவாரோ

பட²மசித்தகதா²வண்ணனா

365. குஸலே வுத்தனயம் அனுக³ந்த்வா யதா²னுரூபம் வேதி³தப்³ப³தாய ‘‘வுத்தனயேனா’’தி ஆஹ. க³ந்தப்³பா³பா⁴வதோதி பு³ஜ்ஜி²தப்³பா³பா⁴வதோ. தி³ட்டி²யா க³தமத்தந்தி தி³ட்டி²யா க³திமத்தம் க³ஹணமத்தம். ஆஸன்னகாரணத்தா அயோனிஸோமனஸிகாரஸ்ஸ விஸும் க³ஹணம் ஏகந்தகாரணத்தா ச. ஸதிஸம்வரோதி இத⁴ ஸீதாதீ³ஹி பு²ட்ட²ஸ்ஸ அப்பமஜ்ஜனம் க²மனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். பஹானஸம்வரோதி வீரியஸம்வரோ.

அஸ்ஸாத³த³ஸ்ஸனந்தி அஸ்ஸாத³தி³ட்டி². ப²லட்டே²ன பச்சுபட்டா²னேன அஸம்மாபடிபத்திபச்சுபட்டா²னோமோஹோ, ஸம்மாபடிபத்திபடிபக்க²பா⁴வக்³க³ஹணாகாரோ வா. ஸப்³ப³ஸ்ஸ லோப⁴ஸ்ஸ அபி⁴ஜ்ஜா²பா⁴வே ஸதிபி விஸேஸயுத்தாய அபி⁴ஜ்ஜா²ய கம்மபத²ப்பத்தாய இது⁴ப்பஜ்ஜமானாய லக்க²ணாதி³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸா பரஸம்பத்தீன’’ந்திஆதி³மாஹ. அத்தனோ பரிணாமனஸ்ஸ புரேசாரிகா தண்ஹாபி⁴ரதி அபி⁴ரதி.

அனுபபரிக்கா² மோஹோ. மோஹவஸேன ஹி தி³ட்டி²வஸேன வா அவத்து²ஸ்மிம் ஸானுனயோ அதி⁴மோக்கோ² உப்பஜ்ஜதீதி. அஸதியசித்தேதி அஹிரிகாதீ³ஹி ஆரக்க²ரஹிதசித்தே. ஸதிரஹிதத்தா ஸதிபடிபக்க²த்தா சாதி ஏதேன ஸதிரஹிதா ஸதிபடிபக்கா² ச அகுஸலா க²ந்தா⁴ ஏவ மிச்சா²ஸதீதி த³ஸ்ஸேதி. தே பன உபனாஹாதி³ப்பவத்தியம் சிரகதாதி³ஸல்லக்க²ணே படுஸஞ்ஞாஸம்பயுத்தா த³ட்ட²ப்³பா³. ஸத³ரதா²தி³பா⁴வோ அவிஸேஸேன கிலேஸஸம்பயோக³தோ வுத்தோ லஹுதாதி³ஏகந்தபடிபக்கா²னம் தி²னமித்³தா⁴தீ³னம் கேஸஞ்சி இத⁴ அபா⁴வா. அவூபஸமோதி அஸன்னிஸின்னஸப்³பா⁴வமாஹ. அனவட்டா²னரஸந்தி சலனகிச்சம். சேதஸோ அவூபஸமேதி நிப்பா²தே³தப்³பே³ பயோஜனே பு⁴ம்மம், அவூபஸமபச்சயபூ⁴தம் ஆரம்மணம் வா ‘‘அவூபஸமோ’’தி வுத்தம்.

த⁴ம்முத்³தே³ஸவாரகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

நித்³தே³ஸவாரகதா²வண்ணனா

377. ஸஹஜாதத⁴ம்மேஸு அகம்பனம் ந கோஸஜ்ஜேஸு அகம்பனம் விய தப்படிபக்க²பா⁴வதோ த³ட்ட²ப்³ப³ம், தம்தம்பாபகிரியாய உஸ்ஸஹனவஸேன பன தி²ரதா தத்த² அகம்பனம்.

381. தி³ட்டி²யா விரூபம் ப²ந்தி³தந்தி ததா² ததா² ஸஸ்ஸதாதி³வஸேன பவத்தா தி³ட்டி² ஏவ வுச்சதி. தரந்தீதி தித்தே² விய பிலவந்தி. விபரியேஸதோதி வத்து²ஸ்ஸ விபரீததோ.

390. ஸபா⁴வபடிச்சா²த³னவஸேன பகதிஅத்தாதி³அஸந்தக³ஹணஸ்ஸ அனிச்சாதீ³னம் நிச்சாதி³விஸமக³ஹணஸ்ஸ ச ஸஞ்ஞாதி³விபரியேஸஸ்ஸ நிஸ்ஸயத்தா ‘‘அஸந்தம் அஸமஞ்ச பு³ஜ்ஜ²தீ’’தி வுத்தம்.

து³தியசித்தவண்ணனா

399. கிஞ்சாபி…பே… பராமஸந்தஸ்ஸ உப்பஜ்ஜதீதி புரிமசித்தேன அவிஸேஸம் த³ஸ்ஸேதி. அனுஸ்ஸாஹனாவஸீத³னபா⁴வேன ஸம்ஹதபா⁴வோ தி²னம்.

ததியசித்தவண்ணனா

400. இத⁴ மானேன ஸத்³தி⁴ம் பஞ்ச அபண்ணகங்கா³னீதி அவிரஜ்ஜ²னகங்கா³னி உப்பத்திஅரஹங்கா³னி ஹோந்தீதி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. மானஸ்ஸ அனியதத்தா ந நியதயேவாபனகாதி. பட்டா²னே ஹி ‘‘ஸம்யோஜனம் த⁴ம்மம் படிச்ச ஸம்யோஜனோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ஹேதுபச்சயா’’தி (பட்டா². 3.4.1) ஏத்த² ‘‘சதுக்க²த்தும் காமராகே³ன திக்க²த்தும் படிகே⁴ன ச மானோ விசிகிச்சா² ப⁴வராகோ³ தயோபேதே ஸகதா³கா³மினோ ஸம்யோஜனானம் ஸம்யோஜனேஹி த³ஸவிதா⁴ யோஜனா’’தி த³ஸ்ஸிதாய த³ஸவிதா⁴ய யோஜனாய ‘‘காமராக³ஸம்யோஜனம் படிச்ச மானஸம்யோஜனம் அவிஜ்ஜாஸம்யோஜன’’ந்தி வத்வா ‘‘காமராக³ஸம்யோஜனம் படிச்ச அவிஜ்ஜாஸம்யோஜன’’ந்தி ‘‘மானஸம்யோஜனம் படிச்ச ப⁴வராக³ஸம்யோஜனம் அவிஜ்ஜாஸம்யோஜன’’ந்தி ச வத்வா ‘‘ப⁴வராக³ஸம்யோஜனம் படிச்ச அவிஜ்ஜாஸம்யோஜன’’ந்தி வுத்தாஹி யோஜனாஹி மானஸ்ஸ அனியதபா⁴வோ பகாஸிதோ, ததா² கிலேஸது³கேபி. இத⁴ ச வக்க²தி ‘‘த³ஸவிதா⁴ ஸம்யோஜனானம் யோஜனா, ததா² த³ஸவிதா⁴ கிலேஸான’’ந்தி ச. உன்னமனவஸேனேவ ஸம்பக்³க³ஹரஸோ, ந வீரியம் விய தம்தம்கிச்சஸாத⁴னே அப்³பு⁴ஸ்ஸாஹனவஸேன. ஓமானஸ்ஸபி அத்தானம் அவம்கத்வா க³ஹணம் ஸம்பக்³க³ஹோதி த³ட்ட²ப்³போ³.

சதுத்த²சித்தவண்ணனா

402. பரிஹரணத்த²ம் விக்கி²த்தா ஹுத்வா உஸ்ஸாஹம் ஜனேந்தா ‘‘பரிஹரணத்த²ம் ஸஉஸ்ஸாஹா’’தி வுத்தா, தேஸம்.

நவமசித்தவண்ணனா

413. விஸப்பனஅனிட்ட²ரூபஸமுட்டா²னவஸேன அத்தனோ பவத்திஆகாரவஸேன ச விஸப்பனரஸோ. தோ³ஸோ உபயோக³ப²லேஸு அனிட்ட²த்தா விஸஸம்ஸட்ட²பூதிமுத்தம் விய த³ட்ட²ப்³போ³. அனபி⁴ரதிரஸாதி ஏவம்பகாரேஸு படிக்கே²பேன ரஸவசனேஸு தம்தம்படிபக்க²கிச்சக³ஹணம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். கடுகாகாரக³தி கடுகஞ்சுகதா, அத்தஸம்பத்தி ஆவாஸாதி³, பராயத்ததாய தா³ஸப்³யம் விய த³ட்ட²ப்³ப³ம். யதா² ஹி தா³ஸப்³யே ஸதி தா³ஸோ பராயத்தோ ஹோதி, ஏவம் குக்குச்சே ஸதி தம்ஸமங்கீ³. ந ஹி ஸோ அத்தனோ த⁴ம்மதாய பவத்திதும் ஸக்கோதி குஸலேதி. அத² வா கதாகதாகுஸலகுஸலானுஸோசனே ஆயத்ததாய தது³ப⁴யவஸேன குக்குச்சேன தம்ஸமங்கீ³ ஹோதீதி தா³ஸப்³யம் விய தம் ஹோதி.

418. விருத்³தா⁴காரோதி விருத்³த⁴ஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ, சித்தஸ்ஸ வா ஆகாரோ விருத்³த⁴பா⁴வோ. தேன விருஜ்ஜ²னம் விரோதோ⁴தி த³ஸ்ஸேதி. வசனந்தி ஏதம் நித³ஸ்ஸனமத்தம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸப்³ப³மேவ ஹி கிச்சம் ஏதேன கரியமானம் ஸுரோபிதம் ஸுஜனிதம் ந ஹோதீதி. ரோபஸத்³த³வசனத்த²மேவ கேசி வண்ணேந்தி. தம் அப்பமாணந்தி கோத⁴ஸ்ஸ ததா²பவத்தனஸபா⁴வாபா⁴வா அஞ்ஞேன கேனசி காரணேன பரிபுண்ணதா ஸியாதி ஸந்தா⁴ய வுத்தம்.

ஏகாத³ஸமசித்தவண்ணனா

422. விக³தா சிகிச்சா²தி சிகிச்சி²தும் து³க்கரதாய வுத்தம், ந ஸப்³ப³தா² சிகிச்சா²பா⁴வா விசிகிச்சா²யாதி தத³த்த²ம் த³ஸ்ஸேதி.

424. நிச்ச²யாபா⁴வா அஸண்ட²ஹனதோ சேதஸோ பவத்திபச்சயமத்ததாய ‘‘பவத்திட்டி²திமத்த’’ந்தி வுத்தம்.

425. ஏகம் ஆகாரம் க³ந்தும் அஸமத்த²தாய அத்தனோ ஆமுக²ம் ஸப்பனதோ ஓஸக்கதி.

த்³வாத³ஸமசித்தவண்ணனா

429. உத்³த⁴ச்சம் அத்தனோ க³ஹிதாகாரே ஏவ ட²த்வா ப⁴மதீதி ஏகாரம்மணஸ்மிம்யேவ விப்ப²ந்த³னம் ஹோதி. விசிகிச்சா² பன யதி³பி ரூபாதீ³ஸு ஏகஸ்மிஞ்ஞேவாரம்மணே உப்பஜ்ஜதி, ததா²பி ‘‘ஏவம் நு கோ², இத³ம் நு கோ²’’தி உப்பஜ்ஜமானா ‘‘நனு கோ², அஞ்ஞம் நு கோ²’’தி அஞ்ஞம் க³ஹேதப்³பா³காரம் அபேக்க²தீதி நானாரம்மணே சலனம் ஹோதி.

‘‘ஏவம்ஸம்பத³மித³ம் வேதி³தப்³ப³’’ந்தி ஏத்தாவதா இமஸ்மிம் சித்தத்³வயே வுத்தபகிண்ணகம் த³ஸ்ஸேத்வா த்³வாத³ஸஸு த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸப்³பே³ஸுபீ’’திஆதி³மாஹ. குஸலேஸுபி ஆரம்மணாதி⁴பதிம் அனுத்³த⁴ரித்வா ஸஹஜாதாதி⁴பதினோ ஏவ உத்³த⁴டத்தா இதா⁴பி ஸோ ஏவ உத்³த⁴ரிதப்³போ³ ஸியாதி ‘‘ஸஹஜாதாதி⁴பதி லப்³ப⁴மானோபி ந உத்³த⁴டோ’’தி வுத்தம் நாரம்மணாதி⁴பதினோ அலப்³ப⁴மானத்தா. ஸோபி ஹி அட்ட²ஸு லோப⁴ஸஹக³தேஸு லப்³ப⁴தீதி. ஸேஸோபீதி வீமம்ஸதோ அஞ்ஞோபி ஸஹஜாதாதி⁴பதி நத்தி², யோ உத்³த⁴ரிதப்³போ³ ஸியா. ஆரம்மணாதி⁴பதிம்ஹி வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². கஞ்சி த⁴ம்மந்தி ச²ந்தா³தீ³ஸு ஏகம்பி ஸஹஜாதம். குஸலத்திகே தாவ படிச்சவாராதீ³ஸு ‘‘ந ஹேதுபச்சயா அதி⁴பதிபச்சயா’’தி ஏகஸ்ஸபி பஞ்ஹஸ்ஸ அனுத்³த⁴டத்தா பட்டா²னே படிஸித்³த⁴தா வேதி³தப்³பா³. அஞ்ஞதா² ஹி ‘‘அகுஸலம் த⁴ம்மம் படிச்ச அகுஸலோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ந ஹேதுபச்சயா அதி⁴பதிபச்சயா’’தி (பட்டா². 1.1.86) ஏதஸ்ஸ வஸேன ‘‘ஏக’’ந்தி வத்தப்³ப³ம் ஸியா.

த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பா³பா⁴வதோதி த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³ஸ்ஸ அபா⁴வதோ, த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பே³ஸு வா அபா⁴வதோ. ஏதேன படிஸந்தி⁴அனாகட்³ட⁴னதோ த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பே³ஸு அனாக³மனந்தி தத்த² அனாக³மனேன படிஸந்தி⁴அனாகட்³ட⁴னம் ஸாதே⁴தி. அனாகட்³ட⁴னதோ அனாக³மனம் பன ஸாதே⁴தும் ‘‘தேஸு ஹீ’’திஆதி³மாஹ. ஏத்தே²வ படிஸந்தி⁴தா³னம் ப⁴வேய்ய. ததா² ச ஸதி த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³ம் ஸியா அபாயக³மனீயஸ்ஸ த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³பா⁴வதோ. ந சேதம் த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³ம் ஸியா, தஸ்மா த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³ப³விப⁴ங்கே³ நாக³தந்தி அதி⁴ப்பாயோ.

கத²ம் பனேதம் ஞாயதி ‘‘படிஸந்தி⁴அனாகட்³ட⁴னதோ த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பே³ஸு அனாக³மன’’ந்தி? த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பா³னஞ்ஞேவ நானாக்க²ணிககம்மபச்சயபா⁴வஸ்ஸ வுத்தத்தா. து³விதா⁴ ஹி அகுஸலா த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பா³ பா⁴வனாய பஹாதப்³பா³தி. தத்த² பா⁴வனாய பஹாதப்³ப³சேதனானம் நானாக்க²ணிககம்மபச்சயபா⁴வோ ந வுத்தோ, இதராஸஞ்ஞேவ வுத்தோ. ‘‘பா⁴வனாய பஹாதப்³போ³ த⁴ம்மோ நேவ த³ஸ்ஸனேன ந பா⁴வனாய பஹாதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ கம்மபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஏத்த² ஹி ஸஹஜாதமேவ விப⁴த்தம், ந நானாக்க²ணிகந்தி. ததா² பச்சனீயேபி ‘‘பா⁴வனாய பஹாதப்³போ³ த⁴ம்மோ நேவ த³ஸ்ஸனேன ந பா⁴வனாய பஹாதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ…பே… ஸஹஜாதபச்சயேன…பே… உபனிஸ்ஸயபச்சயேன…பே…. பச்சா²ஜாதபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஏத்தகமேவ வுத்தம், ந வுத்தம் ‘‘கம்மபச்சயேன பச்சயோ’’தி. இதரத்த² ச வுத்தம். உத்³த⁴ச்சஸஹக³தா ச சேதனா பா⁴வனாய பஹாதப்³பே³ஸு ஏவ ஆக³தாதி நானாக்க²ணிககம்மபச்சயோ ந ஸியாதி. யதி³ ஸியா, பா⁴வனாய பஹாதப்³ப³சேதனாய ச நானாக்க²ணிககம்மபச்சயபா⁴வோ வுச்சேய்ய, ந து வுத்தோ. தஸ்மா உத்³த⁴ச்சஸஹக³தா நானாக்க²ணிககம்மபச்சயபா⁴வே ஸதி த³ஸ்ஸனேன பஹாதப்³பே³ஸு வத்தப்³பா³ ஸியா, தத³பா⁴வா ந வுத்தாதி. படிஸந்தி⁴அனாகட்³ட⁴னதோ தத்த² அனாக³தாதி அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ. நானாக்க²ணிககம்மபச்சயாவசனேன பன பா⁴வனாய பஹாதப்³பா³னம் பவத்திவிபாகதா படிக்கி²த்தா. பவத்திவிபாகஸ்ஸபி ஹி நானாக்க²ணிககம்மபச்சயதா ந ஸக்கா நிவாரேதும். வுத்தஞ்ச ‘‘ஸுகா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தோ த⁴ம்மோ து³க்கா²ய வேத³னாய ஸம்பயுத்தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ கம்மபச்சயேன பச்சயோ, நானாக்க²ணிகா’’திஆதி³ (பட்டா². 1.3.56-57). யதி³ பா⁴வனாய பஹாதப்³பா³னம் விபாகதா³னம் நத்தி², கத²ம் தே விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மா ஹோந்தீதி? அபி⁴ஞ்ஞாசித்தாதீ³னம் விய விபாகாரஹஸபா⁴வத்தா. யம் பன வுத்தம் ‘‘யஸ்மிம் ஸமயே அகுஸலம் சித்தம் உப்பன்னம் ஹோதி உபேக்கா²ஸஹக³தம் உத்³த⁴ச்சஸம்பயுத்தம்…பே… அவிக்கே²போ ஹோதி, இமேஸு த⁴ம்மேஸு ஞாணம் த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³, தேஸம் விபாகே ஞாணம் அத்த²படிஸம்பி⁴தா³’’தி (விப⁴. 730-731) இத³ம்பி தேஸம் விபாகாரஹதஞ்ஞேவ ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ஸியா. இத³ம் பன டா²னம் ஸுட்டு² விசாரேதப்³ப³ம். அத்தி² ஹி ஏத்த² வசனோகாஸோ. ந ஹி விபாகேதி வசனம் விபாகத⁴ம்மவசனம் விய விபாகாரஹதம் வத³தீதி.

அகுஸலபத³வண்ணனா நிட்டி²தா.

அப்³யாகதபத³ம்

அஹேதுககுஸலவிபாகவண்ணனா

431. தேஸு விபாகாப்³யாகதந்திஆதீ³னம் ‘‘பா⁴ஜேத்வா த³ஸ்ஸேதும் கதமே த⁴ம்மா அப்³யாகதாதிஆதி³ ஆரத்³த⁴’’ந்தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. தஸ்ஸாபீதி ஏதஸ்ஸ ‘‘உப்பத்திம் தீ³பேதும் காமா…பே… ஆதி³ வுத்த’’ந்தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. உபசிதத்தாதி யதா² அஞ்ஞஸ்ஸ விபாகம் படிபா³ஹித்வா அத்தனோ விபாகாபி⁴முக²ம் ஹோதி ததா² வட்³டி⁴தத்தா. ரூபாதீ³னம் பச்சயானம் அஞ்ஞவிஞ்ஞாணஸாதா⁴ரணத்தா அஸாதா⁴ரணேன வத்து²னா சக்கு²விஞ்ஞாணம் ஸோதவிஞ்ஞாணந்தி நாமம் உத்³த⁴டம். சக்கா²தீ³னம் திக்க²மந்த³பா⁴வே விஞ்ஞாணானம் திக்க²மந்த³பா⁴வா விஸேஸபச்சயத்தா ச.

சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸிதஞ்ச தம் ரூபவிஜானனஞ்சாதி சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸிதரூபவிஜானனம். ஏவம்லக்க²ணம் சக்கு²விஞ்ஞாணம். தத்த² சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸிதவசனேன ரூபாரம்மணம் அஞ்ஞவிஞ்ஞாணம் படிக்கி²பதி. ரூபவிஜானனவசனேன சக்கு²னிஸ்ஸயே ப²ஸ்ஸாத³யோ நிவத்தேதி. சக்கு²ரூபவசனேஹி ச நிஸ்ஸயதோ ஆரம்மணதோ ச விஜானனம் விபா⁴வேதி. ரூபமத்தஸ்ஸ ஆரம்மணஸ்ஸ க³ஹணம் கிச்சமேதஸ்ஸாதி ரூபமத்தாரம்மணரஸம். ஜா²னங்க³வஸேனாதி இத³ம் த்³விபஞ்சவிஞ்ஞாணவஜ்ஜேஸு விஜ்ஜமானானம் உபேக்கா²ஸுக²து³க்கே²கக்³க³தானம் ஜா²னங்கி³கத்தா இதா⁴பி தம்ஸதி³ஸானம் தது³பசாரம் கத்வா வுத்தம். ந ஹி ஜா²னபச்சயத்தாபா⁴வே ஜா²னங்க³தா அத்தி². வுத்தஞ்ஹி ‘‘ஜா²னங்கா³னி ஜா²னஸம்பயுத்த…பே… ரூபானம் ஜா²னபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.3.112). ஏதேஸஞ்ச ஜா²னபச்சயபா⁴வோ படிக்கி²த்தோ. யதா²ஹ ‘‘அப்³யாகதம் த⁴ம்மம் படிச்ச அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி ந ஜா²னபச்சயா. பஞ்சவிஞ்ஞாணஸஹக³தம் ஏகம் க²ந்த⁴ம் படிச்ச தயோ க²ந்தா⁴’’திஆதி³ (பட்டா². 1.1.98). ஜா²னபச்சயத்தாபா⁴வேபி வேத³னாசித்தட்டி²தீனம் உபேக்கா²தி³பா⁴வதோ ததா²பூ⁴தானம் வசனே அஞ்ஞட்டா²னாபா⁴வதோ ச து³தியராஸினித்³தே³ஸோ.

436. வத்து²பண்ட³ரத்தாதி ஸயம் கண்ஹத⁴ம்மானம் அப்படிபக்க²த்தா ஸபா⁴வபரிஸுத்³தா⁴னம் பஸாத³ஹத³யவத்து²னிஸ்ஸயானம் வஸேன பண்ட³ரஸபா⁴வம் ஜாதந்தி அதி⁴ப்பாயோ. அயம் பன நயோ சதுவோகாரே ந லப்³ப⁴தீதி தத்த² ப⁴வங்க³ஸ்ஸ ததோ நிக்க²ந்தாகுஸலஸ்ஸ ச பண்ட³ரதா ந ஸியா, தஸ்மா தத்த² பண்ட³ரதாய காரணம் வத்தப்³ப³ம். ஸபா⁴வோ வாயம் சித்தஸ்ஸ பண்ட³ரதாதி.

439. இத³ம்பீதி பி-ஸத்³தோ³ டி²திமத்தஸஹிதம் புப்³பே³ வுத்தம் விசிகிச்சா²ஸஹக³தம் அபேக்கி²த்வா வுத்தோ. பகதியாதி அனதிக்கமனேன. ஸோபி விஸேஸோ. காயப்பஸாத³ம் க⁴ட்டேத்வா பஸாத³பச்சயேஸு மஹாபூ⁴தேஸு படிஹஞ்ஞதீதி ஆபாத²ம் க³ந்த்வா படிஹஞ்ஞதீதி அத்தோ². யதா² ச ‘‘ரூபம் ஆரப்³ப⁴ உப்பன்ன’’ந்தி வுத்தே ந ஆரம்மணுப்பாதா³னம் புப்³பா³பரகாலதா ஹோதி, ஏவமிதா⁴பி க⁴ட்டனபடிஹனனேஸு த³ட்ட²ப்³ப³ம். உபமாபி உப⁴யக⁴ட்டனத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தா, ந நிஸ்ஸிதனிஸ்ஸயக⁴ட்டனானம் புப்³பா³பரதாத³ஸ்ஸனத்த²ம். ஏத்த² ச ப³ஹித்³தா⁴தி ஏதம் நித³ஸ்ஸனமத்தம். அஜ்ஜ²த்தம்பி ஹி ஆரம்மணம் ஹோதீதி. விஞ்ஞாணதா⁴துனிஸ்ஸயபூ⁴தேஹி வா அஞ்ஞம் ‘‘ப³ஹித்³தா⁴’’தி வுத்தம். படிக⁴ட்டனானிக⁴ம்ஸோ ப³லவா ஹோதி, ததோ ஏவ இட்டா²னிட்ட²போ²ட்ட²ப்³ப³ஸமாயோகே³ ஸுக²து³க்க²பச்சயா தா⁴துஅனுக்³க³ஹதா⁴துக்கோ²பா⁴ சிரம் அனுவத்தந்தி.

455. அஞ்ஞேஸம் சித்தானம் ஸபா⁴வஸுஞ்ஞதஸப்³பா⁴வா மனோதா⁴துபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதீதி சே? ந, விஸேஸஸப்³பா⁴வா. சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னஞ்ஹி சக்கா²தி³னிஸ்ஸிததா சக்கா²தீ³னம் ஸவிஸயேஸு த³ஸ்ஸனாதி³ப்பவத்திபா⁴வதா ச விஸேஸோ. மனோவிஞ்ஞாணஸ்ஸ பன அனஞ்ஞனிஸ்ஸயமனோபுப்³ப³ங்க³மதாய அஞ்ஞனிஸ்ஸயவிஞ்ஞாணஸ்ஸ அனந்தரபச்சயத்தாபா⁴வேன மனோத்³வாரனிக்³க³மனமுக²பா⁴வாபா⁴வதோ ச ஸாதிஸயவிஜானனகிச்சதா விஸேஸோ. தப்³பி³ஸேஸவிரஹா மனோமத்தா தா⁴து மனோதா⁴தூதி திவிதா⁴ மனோதா⁴து ஏவ வுச்சதி, ந விஸேஸமனோ. தஸ்மா ஏத்த² மனோ ஏவ தா⁴து மனோதா⁴தூதி ஏவ-ஸத்³தோ³ மத்தஸத்³த³த்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. விஸேஸனிவத்தனத்தோ² ஹி ஸோ விஞ்ஞாணஸ்ஸாதி. மனோத்³வாரனிக்³க³மனபவேஸமுக²பா⁴வதோ பன மனோதா⁴துயா விஜானனவிஸேஸவிரஹோ த³ட்ட²ப்³போ³, ததோ ஏவ மனோவிஞ்ஞாணந்திபி ந வுச்சதி. ந ஹி தம் விஞ்ஞாணம் மனதோ பவத்தம் மனஸோ பச்சயோ, நாபி மனஸோ பச்சயபூ⁴தம் மனதோ பவத்தம், த³ஸ்ஸனாதீ³னம் பன பச்சயோ, தேஹி ச பவத்தம் தேஸம் புரேசரம் அனுசரஞ்சாதி. ஸம்மாஸங்கப்போதி அவசனம் மஹாவிபாகானம் விய ஜனகஸதி³ஸத்தாபா⁴வதோ. தத்த² ஹி திஹேதுகதோ து³ஹேதுகம்பி உப்பஜ்ஜமானம் ஸம்மாஸங்கப்பதாதீ³ஹி ஸதி³ஸம் ஸஹேதுகதாயாதி. பஞ்சவிஞ்ஞாணஸோதேதி ஏத்த² யதா² பகு³ணம் க³ந்த²ம் ஸஜ்ஜா²யந்தோ ஸஜ்ஜா²யஸோதே பதிதம் கஞ்சி கஞ்சி வாசனாமக்³க³ம் ந ஸல்லக்கே²தி, ஏவம் ததா²க³தஸ்ஸ அஸல்லக்க²ணா நாம நத்தி², ந ச பஞ்சவிஞ்ஞாணஸோதே ஜா²னங்கா³பா⁴வோ இத⁴ அவசனஸ்ஸ காரணம். யதி³ தத³னந்தரம் நித்³தே³ஸோ தம்ஸோதபதிததா, இதோ பரேஸம் த்³வின்னம் மனோவிஞ்ஞாணதா⁴தூனம் தம்ஸோதபதிததா ந ஸியா. தஸ்மா பஞ்சவிஞ்ஞாணானம் விய அஹேதுகதாய மக்³க³பச்சயவிரஹா ச விஜ்ஜமானேஸுபி விதக்கவிசாரேஸு ஜா²னங்க³த⁴ம்மானம் து³ப்³ப³லத்தா பஞ்சவிஞ்ஞாணேஸு விய அக³ணனுபக³பா⁴வா ச பஞ்சவிஞ்ஞாணஸோதபதிததா. ததோ ஏவ ஹி அஹேதுககிரியத்தயேபி ஜா²னங்கா³னி ப³லானி ச ஸங்க³ஹவாரே ந உத்³த⁴டானி, ஜா²னபச்சயகிச்சமத்ததோ பன பட்டா²னே து³ப்³ப³லானம் ஏத்த² விதக்காதீ³னம் ஜா²னபச்சயதா வுத்தா.

469. ஸமானவத்து²கம் அனந்தரபச்சயம் லபி⁴த்வா உப்பஜ்ஜமானம் ஸந்தீரணம் மனோதா⁴துதோ ப³லவதரம் ஹோதீதி தம் யதா²ரம்மணம் ஆரம்மணரஸம் அனுப⁴வந்தம் இட்டே² ஸோமனஸ்ஸஸஹக³தம் ஹோதி, இட்ட²மஜ்ஜ²த்தே உபேக்கா²ஸஹக³தம் ஸாதிஸயானுப⁴வத்தா, தஸ்மா ‘‘அயஞ்ஹி இட்டா²ரம்மணஸ்மிம் யேவா’’திஆதி³ வுத்தம். வோட்ட²ப்³ப³னம் பன ஸதிபி ப³லவபா⁴வே விபாகப்பவத்திம் நிவத்தேத்வா விஸதி³ஸம் மனம் கரோந்தம் மனஸிகாரகிச்சந்தரயோக³தோ விபாகோ விய அனுப⁴வனமேவ ந ஹோதீதி ஸப்³ப³த்த² உபேக்கா²ஸஹக³தமேவ ஹோதி, ததா² பஞ்சத்³வாராவஜ்ஜனம் மனோத்³வாராவஜ்ஜனஞ்ச கிச்சவஸேன அபுப்³ப³த்தா.

அஹேதுககுஸலவிபாகவண்ணனா நிட்டி²தா.

அட்ட²மஹாவிபாகசித்தவண்ணனா

498. அலோபோ⁴ அப்³யாகதமூலந்திஆதீ³ஸு குஸலபக்கே² தாவ அலோபா⁴தோ³ஸானம் நித்³தே³ஸேஸு ‘‘யோ தஸ்மிம் ஸமயே அலோபோ⁴ அலுப்³ப⁴னா…பே… அலோபோ⁴ குஸலமூல’’ந்தி (த⁴. ஸ. 32), ‘‘யோ தஸ்மிம் ஸமயே அதோ³ஸோ அது³ஸ்ஸனா…பே… அதோ³ஸோ குஸலமூல’’ந்தி (த⁴. ஸ. 33) ச வுத்தத்தா இதா⁴பி தம்னித்³தே³ஸேஸு ‘‘அலோபோ⁴ அப்³யாகதமூல’’ந்தி ‘‘அதோ³ஸோ அப்³யாகதமூல’’ந்தி வசனம் யுஜ்ஜேய்ய. பஞ்ஞிந்த்³ரியாதி³னித்³தே³ஸேஸு பன ‘‘பஞ்ஞாரதனம் அமோஹோ த⁴ம்மவிசயோ ஸம்மாதி³ட்டீ²’’தி (த⁴. ஸ. 34, 37) ஏவம் தத்த²பி வுத்தம், ந வுத்தம் ‘‘அமோஹோ குஸலமூல’’ந்தி. தஸ்மா இதா⁴பி ‘‘அமோஹோ அப்³யாகதமூல’’ந்தி பாடே²ன ந ப⁴விதப்³ப³ம் ஸியா. அலோபா⁴தோ³ஸானம் விய அமோஹஸ்ஸபி அப்³யாகதமூலத³ஸ்ஸனத்த²ம் பனேதம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். அவிஞ்ஞத்திஜனகதோதி காயவசீகம்மத்³வாரனிவாரணம் கரோதி. அவிபாகத⁴ம்மதோதி மனோகம்மத்³வாரனிவாரணஞ்ச. விபாகத⁴ம்மானஞ்ஹி கம்மத்³வாரம் வுத்தந்தி. ததா² அப்பவத்திதோதி தா³னாதி³புஞ்ஞகிரியபா⁴வேன அப்பவத்திதோ. ஏதேன புஞ்ஞகிரியவத்து²பே⁴த³மேவ நிவாரேதி.

ப³லவபச்சயேஹீதி பயோகே³ன வினா நிப்ப²ன்னேஹி ஆரம்மணாதி³பச்சயேஹி. அஸங்கா²ரிகாதீ³ஸு ஹி யேன கேனசி சித்தேன கம்மே ஆயூஹிதே அஸங்கா²ரேன அப்பயோகே³ன கம்மகம்மனிமித்தக³தினிமித்தபச்சுபட்டா²னே படிஸந்தி⁴ உப்பஜ்ஜமானா அஸங்கா²ரிகா ஹோதி, ஸஸங்கா²ரேன ஸப்பயோகே³ன கம்மாதி³பச்சுபட்டா²னே ஸஸங்கா²ரிகா. ப⁴வங்க³சுதியோ பன படிஸந்தி⁴ஸதி³ஸாவ. ததா³ரம்மணஞ்ச குஸலாகுஸலானி விய அஸங்கா²ரிகம் ஸஸங்கா²ரிகஞ்ச த³ட்ட²ப்³ப³ந்தி. ஏதேஸு ப³லவம் து³ப்³ப³லஞ்ச விசாரேதும் ‘‘தத்த² ஸப்³பே³பி ஸப்³ப³ஞ்ஞுபோ³தி⁴ஸத்தா’’திஆதி³மாஹ. காலவஸேன பன பரிணமதீதி அப்பாயுகஸம்வத்தனிககம்மப³ஹுலே காலே தம்கம்மஸஹிதஸந்தானஜனிதஸுக்கஸோணிதபச்சயானம் தம்மூலகானம் சந்த³ஸூரியவிஸமபரிவத்தாதி³ஜனிதஉதாஹாராதி³விஸமபச்சயானஞ்ச வஸேன பரிணமதி.

விபாகுத்³தா⁴ரகதா²வண்ணனா

யதோ யத்தகோ ச விபாகோ ஹோதி, யஸ்மிஞ்ச டா²னே விபச்சதி, தம் த³ஸ்ஸேதும் விபாகுத்³தா⁴ரகதா² ஆரத்³தா⁴. ஏத்தே²வாதி ஏகாய சேதனாய கம்மே ஆயூஹிதேயேவ. து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴வஸேன த்³வாத³ஸகமக்³கோ³பி ஹோதி, த்³வாத³ஸகப்பகாரோபீதி அத்தோ². அஹேதுகபடிஸந்தி⁴வஸேன அஹேதுகட்ட²கம்பி. அஸங்கா²ரிகஸஸங்கா²ரிகானம் ஸஸங்கா²ரிகஅஸங்கா²ரிகவிபாகஸங்கரம் அனிச்ச²ந்தோ து³தியத்தே²ரோ ‘‘த்³வாத³ஸா’’திஆதி³மாஹ. புரிமஸ்ஸ ஹி பச்சயதோஸஸங்கா²ரிகஅஸங்கா²ரிகபா⁴வோ, இதரேஸம் கம்மதோ. ததியோ திஹேதுகதோ து³ஹேதுகம்பி அனிச்ச²ந்தோ ‘‘த³ஸா’’திஆதி³மாஹ.

இமஸ்மிம் விபாகுத்³தா⁴ரட்டா²னே கம்மபடிஸந்தி⁴வவத்தா²னத்த²ம் ஸாகேதபஞ்ஹம் க³ண்ஹிம்ஸு. கம்மவஸேன விபாகஸ்ஸ தம்தம்கு³ணதோ³ஸுஸ்ஸத³னிமித்ததம் த³ஸ்ஸேதும் உஸ்ஸத³கித்தனம் க³ண்ஹிம்ஸு. ஹேதுகித்தனம் இத⁴ பட²மத்தே²ரஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயேன வுத்தம். து³தியத்தே²ரவாதா³தீ³ஸு விஸேஸம் தத்த² தத்தே²வ வக்கா²மி. ஞாணஸ்ஸ ஜச்சந்தா⁴தி³விபத்தினிமித்தபடிபக்க²பா⁴வதோ திஹேதுகம் அதிது³ப்³ப³லம்பி ஸமானம் படிஸந்தி⁴ம் ஆகட்³ட⁴ந்தம் து³ஹேதுகம் ஆகட்³டே⁴ய்யாதி ‘‘அஹேதுகா ந ஹோதீ’’தி ஆஹ. யம் பன படிஸம்பி⁴தா³மக்³கே³ ஸுக³தியம் ஜச்சந்த⁴ப³தி⁴ராதி³விபத்தியா அஹேதுகஉபபத்திம் வஜ்ஜேத்வா க³திஸம்பத்தியா ஸஹேதுகோபபத்திம் த³ஸ்ஸேந்தேன ‘‘க³திஸம்பத்தியா ஞாணஸம்பயுத்தே கதமேஸம் அட்ட²ன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா உபபத்தி ஹோதி’’ச்சேவ (படி. ம. 1.232) வுத்தம். தேன ஞாணவிப்பயுத்தேன கம்முனா ஞாணஸம்பயுத்தபடிஸந்தி⁴ ந ஹோதீதி தீ³பிதம் ஹோதி. அஞ்ஞதா² ‘‘ஸத்தன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா உபபத்தி ஹோதீ’’தி இத³ம்பி வுச்சேய்ய. ததா² ஹி ‘‘க³திஸம்பத்தியா ஞாணஸம்பயுத்தே கதமேஸம் அட்ட²ன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா உபபத்தி ஹோதி? குஸலஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ஜவனக்க²ணே தயோ ஹேதூ குஸலா தஸ்மிம் க²ணே ஜாதசேதனாய ஸஹஜாதபச்சயா ஹோந்தி. தேன வுச்சதி குஸலமூலபச்சயாபி ஸங்கா²ரா. நிகந்திக்க²ணே த்³வே ஹேதூ அகுஸலா தஸ்மிம் க²ணே ஜாதசேதனாய ஸஹஜாதபச்சயா ஹோந்தி. தேன வுச்சதி அகுஸலமூலபச்சயாபி ஸங்கா²ரா. படிஸந்தி⁴க்க²ணே தயோ ஹேதூ அப்³யாகதா தஸ்மிம் க²ணே ஜாதசேதனாய ஸஹஜாதபச்சயா ஹோந்தி. தேன வுச்சதி நாமரூபபச்சயாபி விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணபச்சயாபி நாமரூப’’ந்தி விஸ்ஸஜ்ஜிதம் ஞாணஸம்பயுத்தோபபத்தியம்.

ஏவம் ஞாணவிப்பயுத்ததோ ஞாணஸம்பயுத்துபபத்தியா ச விஜ்ஜமானாய ‘‘க³திஸம்பத்தியா ஞாணஸம்பயுத்தே கதமேஸம் ஸத்தன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா உபபத்தி ஹோதி? குஸலஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ஜவனக்க²ணே த்³வே ஹேதூ குஸலா’’தி வத்வா அஞ்ஞத்த² ச புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஸக்கா விஸ்ஸஜ்ஜனம் காதுந்தி. யதா² பன ‘‘ஞாணஸம்பயுத்தே ஸத்தன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா’’தி அவசனதோ ஞாணவிப்பயுத்ததோ ஞாணஸம்பயுத்தா படிஸந்தி⁴ ந ஹோதி, ஏவம் ‘‘க³திஸம்பத்தியா ஞாணவிப்பயுத்தே ச²ன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா உபபத்தி ஹோதி’’ச்சேவ (படி. ம. 1.233) வத்வா ‘‘ஸத்தன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா’’தி அவசனதோ ஞாணஸம்பயுத்ததோ ஞாணவிப்பயுத்தாபி படிஸந்தி⁴ ந ஹோதீதி ஆபன்னம். ஏத்தா²பி ஹி ந ந ஸக்கா கம்மனிகந்திக்க²ணேஸு தயோ ச த்³வே ச ஹேதூ யோஜேத்வா படிஸந்தி⁴க்க²ணே த்³வே யோஜேதுந்தி. இமஸ்ஸ பன தே²ரஸ்ஸ அயமதி⁴ப்பாயோ ஸியா ‘‘கம்மஸரிக்க²கவிபாகத³ஸ்ஸனவஸேன இத⁴ பாடோ² ஸாவஸேஸோ கதி²தோ’’தி. ‘‘ஞாணஸம்பயுத்தே அட்ட²ன்னம் ஹேதூனம் பச்சயா’’தி ஏத்தா²பி பாட²ஸ்ஸ ஸாவஸேஸதாபத்தீதி சே? ந, து³ப்³ப³லஸ்ஸ து³ஹேதுககம்மஸ்ஸ ஞாணஸம்பயுத்தவிபாகதா³னே அஸமத்த²த்தா. திஹேதுகஸ்ஸ பன அஹேதுகவிபச்சனே விய து³ஹேதுகவிபச்சனேபி நத்தி² ஸமத்த²தாவிகா⁴தோதி. ஆரம்மணேன வேத³னா பரிவத்தேதப்³பா³தி ஸந்தீரணததா³ரம்மணே ஸந்தா⁴ய வுத்தம். விபா⁴க³க்³க³ஹணஸமத்த²தாபா⁴வதோ ஹி சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னி இட்ட²இட்ட²மஜ்ஜ²த்தேஸு உபேக்கா²ஸஹக³தானேவ ஹோந்தி, காயவிஞ்ஞாணஞ்ச ஸுக²ஸஹக³தமேவ படிக⁴ட்டனாவிஸேஸேனாதி.

விஸேஸவதா காலேன ததா³ரம்மணபச்சயஸப்³ப³ஜவனவதா விபாகப்பவத்திம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸம்வராஸம்வரே…பே… உபக³தஸ்ஸா’’தி வுத்தம் அஞ்ஞகாலே பஞ்சவிஞ்ஞாணாதி³பரிபுண்ணவிபாகப்பவத்திஅபா⁴வா. கக்கடக…பே… ப⁴வங்கோ³தரணந்தி ஏதேன இத³ம் த³ஸ்ஸேதி – கேதா³ரே பூரேத்வா நதீ³பவேஸனமக்³க³பூ⁴தம் மாதிகம் அப்பவிஸித்வா கக்கடகமக்³கா³தி³னா அமக்³கே³ன நதீ³ஓதரணம் விய சித்தஸ்ஸ ஜவித்வா ப⁴வங்க³ப்பவேஸனமக்³க³பூ⁴தே ததா³ரம்மணே அனுப்பன்னே மக்³கே³ன வினா ப⁴வங்கோ³தரணந்தி.

ஏதேஸு தீஸு மோக⁴வாரேஸு து³தியோ உபபரிக்கி²த்வா க³ஹேதப்³போ³. யதி³ ஹி அனுலோமே வேத³னாத்திகே படிச்சவாராதீ³ஸு ‘‘ஆஸேவனபச்சயா ந மக்³கே³ த்³வே’’தி ‘‘ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனே த்³வே’’தி ச வுத்தம் ஸியா, ஸோபி மோக⁴வாரோ லப்³பே⁴ய்ய. யதி³ பன வோட்ட²ப்³ப³னம்பி ஆஸேவனபச்சயோ ஸியா, குஸலாகுஸலானம்பி ஸியா. ந ஹி ஆஸேவனபச்சயம் லத்³து⁴ம் யுத்தஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயபா⁴வீ த⁴ம்மோ ஆஸேவனபச்சயோதி அவுத்தோ அத்தி². வோட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ பன குஸலாகுஸலானம் ஆஸேவனபச்சயபா⁴வோ அவுத்தோ. ‘‘குஸலம் த⁴ம்மம் படிச்ச குஸலோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி நாஸேவனபச்சயா. அகுஸலம் த⁴ம்மம்…பே… நாஸேவனபச்சயா’’தி (பட்டா². 1.1.93) வசனதோ படிக்கி²த்தோவ. அதா²பி ஸியா ‘‘அஸமானவேத³னானம் வஸேன ஏவம் வுத்த’’ந்தி, ஏவமபி யதா² ‘‘ஆவஜ்ஜனா குஸலானம் க²ந்தா⁴னம் அகுஸலானம் க²ந்தா⁴னம் அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.417) வுத்தம், ஏவம் ‘‘ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோதி’’பி வத்தப்³ப³ம் ஸியா, ஜாதிபே⁴தா³ ந வுத்தந்தி சே? பூ⁴மிபி⁴ன்னஸ்ஸ காமாவசரஸ்ஸ ரூபாவசராதீ³னம் ஆஸேவனபச்சயபா⁴வோ விய ஜாதிபி⁴ன்னஸ்ஸபி ப⁴வேய்யாதி வத்தப்³போ³ ஏவ ஸியா. அபி⁴ன்னஜாதிகஸ்ஸ ச வஸேன யதா² ‘‘ஆவஜ்ஜனா ஸஹேதுகானம் க²ந்தா⁴னம் அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி வுத்தம், ஏவம் ‘‘ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோ’’திபி வத்தப்³ப³ம் ஸியா, ந து வுத்தம். தஸ்மா வேத³னாத்திகேபி ஸங்கி²த்தாய க³ணனாய ‘‘ஆஸேவனபச்சயா ந மக்³கே³ ஏகம், ந மக்³க³பச்சயா ஆஸேவனே ஏக’’ந்தி ஏவம் க³ணனாய நித்³தா⁴ரியமானாய வோட்ட²ப்³ப³னஸ்ஸ ஆஸேவனபச்சயத்தஸ்ஸ அபா⁴வா யதா²வுத்தப்பகாரோ து³தியோ மோக⁴வாரோ வீமம்ஸிதப்³போ³.

வோட்ட²ப்³ப³னம் பன வீதி²விபாகஸந்ததியா ஆவட்டனதோ ஆவஜ்ஜனா, ததோ விஸதி³ஸஸ்ஸ ஜவனஸ்ஸ கரணதோ மனஸிகாரோ ச. ஏவஞ்ச கத்வா பட்டா²னே ‘‘வோட்ட²ப்³ப³னம் குஸலானம் க²ந்தா⁴னம் அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³ ந வுத்தம், ‘‘ஆவஜ்ஜனா’’இச்சேவ வுத்தம். தஸ்மா வோட்ட²ப்³ப³னதோ சதுன்னம் வா பஞ்சன்னம் வா ஜவனானம் ஆரம்மணபுரேஜாதம் ப⁴விதும் அஸக்கோந்தம் ரூபாதி³ஆவஜ்ஜனாதீ³னம் பச்சயோ ப⁴விதும் ந ஸக்கோதி, அயமேதஸ்ஸ ஸபா⁴வோதி ஜவனாபாரிபூரியா து³தியோ மோக⁴வாரோ த³ஸ்ஸேதும் யுத்தோ ஸியா, அயம்பி அட்ட²கதா²யம் அனாக³தத்தா ஸுட்டு² விசாரேதப்³போ³. ப⁴வங்க³ஸ்ஸ ஜவனானுப³ந்த⁴னபூ⁴தத்தா ‘‘ததா³ரம்மணம் ப⁴வங்க³’’ந்தி வுத்தம். பட்டா²னே (பட்டா². 3.1.102) ச வுத்தம் ‘‘ஸஹேதுகம் ப⁴வங்க³ம் அஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி, ‘‘அஹேதுகம் ப⁴வங்க³ம் ஸஹேதுகஸ்ஸ ப⁴வங்க³ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி ச. குஸலாகுஸலானம் ஸுக²து³க்க²விபாகமத்தோ விபாகோ ந இட்டா²னிட்டா²னம் விபா⁴க³ம் கரோதி, ஜவனம் பன ரஜ்ஜனவிரஜ்ஜனாதி³வஸேன இட்டா²னிட்ட²விபா⁴க³ம் கரோதீதி ‘‘ஆரம்மணரஸம் ஜவனமேவ அனுப⁴வதீ’’தி வுத்தம்.

அவிஜ்ஜமானே காரகே கத²ம் ஆவஜ்ஜனாதி³பா⁴வேன பவத்தி ஹோதீதி தம் த³ஸ்ஸேதும் பஞ்சவித⁴ம் நியாமம் நாம க³ண்ஹிம்ஸு. நியாமோ ச த⁴ம்மானம் ஸபா⁴வகிச்சபச்சயபா⁴வவிஸேஸோவ. தம்தம்ஸதி³ஸப²லதா³னந்தி தஸ்ஸ தஸ்ஸ அத்தனோ அனுரூபப²லஸ்ஸ தா³னம். ஸதி³ஸவிபாகதா³னந்தி ச அனுரூபவிபாகதா³னந்தி அத்தோ². இத³ம் வத்து²ந்தி ஏகவசனனித்³தே³ஸோ ஏககா³தா²வத்து²பா⁴வேன கதோ. ஜக³திப்பதே³ஸோதி யதா²வுத்ததோ அஞ்ஞோபி லோகப்பதே³ஸோ. காலக³திஉபதி⁴பயோக³படிபா³ள்ஹஞ்ஹி பாபம் ந விபச்சேய்ய, ந பதே³ஸபடிபா³ள்ஹந்தி. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணபத³ட்டா²னபடிஸந்தி⁴யாதி³த⁴ம்மானம் நியாமோ த³ஸஸஹஸ்ஸிகம்பனபச்சயபா⁴வோ த⁴ம்மனியாமோ. அயம் இத⁴ அதி⁴ப்பேதோதி ஏதேன நியாமவஸேன ஆவஜ்ஜனாதி³பா⁴வோ, ந காரகவஸேனாதி ஏதமத்த²ம் த³ஸ்ஸேதி.

இமஸ்மிம் டா²னேதி ஸோளஸவிபாககதா²டா²னே. த்³வாத³ஸஹி வாஹேதப்³பா³ நாளியந்தோபமா ந த்³வாத³ஸன்னம் சித்தானம் ஏகஸ்மிம் த்³வாரே ஏகாரம்மணே ஸஹ கிச்சகரணவஸேன வுத்தா, அத² கோ² த்³வாத³ஸன்னம் ஏகஸ்மிம் த்³வாரே ஸகிச்சகரணமத்தவஸேன. அஹேதுகபடிஸந்தி⁴ஜனகஸதி³ஸஜவனானந்தரம் அஹேதுகததா³ரம்மணம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘சதுன்னம் பன து³ஹேதுககுஸலசித்தானம் அஞ்ஞதரஜவனஸ்ஸ…பே… பதிட்டா²தீ’’தி ஆஹ. அஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸ பன திஹேதுகஜவனே ஜவிதே படிஸந்தி⁴தா³யகேன கம்மேன அஹேதுகஸ்ஸ ததா³ரம்மணஸ்ஸ நிப்³ப³த்தி ந படிஸேதி⁴தா. ஏவம் து³ஹேதுகபடிஸந்தி⁴கஸ்ஸபி திஹேதுகானந்தரம் து³ஹேதுகததா³ரம்மணம் அப்படிஸித்³த⁴ம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். பரிபுண்ணவிபாகஸ்ஸ ச படிஸந்தி⁴ஜனககம்மஸ்ஸ வஸேனாயம் விபாகவிபா⁴வனா தஸ்ஸா முக²னித³ஸ்ஸனமத்தமேவாதி பவத்திவிபாகஸ்ஸ ச ஏகஸ்ஸ திஹேதுகாதி³கம்மஸ்ஸ ஸோளஸவிபாகசித்தாதீ³னி வுத்தனயேன யோஜேதப்³பா³னி. தஸ்மா யேன கேனசி கம்முனா ஏகேன அனேகம் ததா³ரம்மணம் பவத்தமானம் கம்மவிஸேஸாபா⁴வா யேஸம் தம் அனுப³ந்த⁴பூ⁴தம், தேஸம் ஜவனஸங்கா²தானம் பச்சயானம் விஸேஸேன விஸிட்ட²ம் ஹோதீதி ஜவனேனாயம் ததா³ரம்மணனியாமோ வுத்தோ, ந நானாகம்முனா நிப்³ப³த்தமானஸ்ஸ வஸேன. ஏவஞ்ச கத்வா பட்டா²னே (பட்டா². 3.1.98) ‘‘ஸஹேதுகே க²ந்தே⁴ அனிச்சதோ து³க்க²தோ அனத்ததோ விபஸ்ஸதி. குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴ அஹேதுகோ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி ஞாணானந்தரம் அஹேதுகததா³ரம்மணம், ‘‘குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴ ஸஹேதுகோ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி அகுஸலானந்தரஞ்ச ஸஹேதுகததா³ரம்மணம் வுத்தம், ந ச ‘‘தம் ஏதேன தே²ரேன அத³ஸ்ஸித’’ந்தி கத்வா தஸ்ஸ படிஸேதோ⁴ கதோ ஹோதீதி.

யம் பன ஜவனேன…பே… தம் குஸலம் ஸந்தா⁴ய வுத்தந்தி இத³ம் குஸலஸ்ஸ விய அகுஸலஸ்ஸ ஸதி³ஸோ விபாகோ நத்தீ²தி கத்வா வுத்தம். ஸஸங்கா²ரிகாஸங்கா²ரிகனியமனம் பன ஸந்தா⁴ய தஸ்மிம் வுத்தே அகுஸலேபி ந தம் ந யுஜ்ஜதீதி. அட்டா²னமேதந்தி இத³ம் நியமிதாதி³வஸேன யோனிஸோ அயோனிஸோ வா ஆவட்டிதே அயோனிஸோ யோனிஸோ வா வவத்தா²பனஸ்ஸ அபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம்.

படிஸித்³த⁴ந்தி அவசனமேவ படிஸேதோ⁴தி கத்வா வுத்தம். காமதண்ஹானிப்³ப³த்தேன கம்முனா மஹக்³க³தலோகுத்தரானுப⁴வனவிபாகோ ந ஹோதீதி தத்த² ததா³ரம்மணாபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. ஆபாத²க³தே விஸயே தன்னின்னம் ப⁴வங்க³ம் ஆவஜ்ஜனம் உப்பாதே³தீதி ஆவஜ்ஜனம் விஸயே நின்னத்தா உப்பஜ்ஜதி. ப⁴வங்க³ம் பன ஸப்³ப³தா³ ஸவிஸயே நின்னமேவாதி விஸயந்தரவிஞ்ஞாணஸ்ஸ பச்சயோ ஹுத்வாபி தத³பா⁴வா வினா ஆவஜ்ஜனேன ஸவிஸயே நின்னத்தாவ உப்பஜ்ஜதி. சிண்ணத்தாதி ஆவஜ்ஜனேன வினா ப³ஹுலம் உப்பன்னபுப்³ப³த்தா. ஸமுதா³சாரத்தாதி ஆபாத²க³தே விஸயே படிஸந்தி⁴விஸயே ச ப³ஹுலம் உப்பாதி³தபுப்³ப³த்தா. சிண்ணத்தாதி வா புக்³க³லேன ஆஸேவிதபா⁴வோ வுத்தோ. ஸமுதா³சாரத்தாதி ஸயம் ப³ஹுலம் பவத்தபா⁴வோ. நிரோத⁴ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனந்தி இத³ம் தத³னந்தரமேவ நிரோத⁴பு²ஸனம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ந அரூபக்க²ந்தா⁴னம் விய நிரோத⁴ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயபா⁴வம். நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் பன கிஞ்சி பரிகம்மேன வினா உப்பஜ்ஜமானம் நத்தி². பரிகம்மாவஜ்ஜனமேவ தஸ்ஸ ஆவஜ்ஜனந்தி அஞ்ஞஸ்ஸ விய ஏதஸ்ஸபி ஸாவஜ்ஜனதாய ப⁴விதப்³ப³ம்.

அயம் பனேத்தா²தி⁴ப்பாயோ த³ட்ட²ப்³போ³ – நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸ்ஸ ந நிரோத⁴ஸ்ஸ அனந்தரபச்சயபா⁴வே நின்னாதி³தா அஞ்ஞத்த² தி³ட்டா² அதத³த்த²பரிகம்மபா⁴வே ச உப்பத்தியா, அத² ச தம் தஸ்ஸ அனந்தரபச்சயோ ஹோதி, ததா² ச உப்பஜ்ஜதி. ஏவம் யதா²வுத்தா மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து அஸதிபி நிராவஜ்ஜனுப்பத்தியம் நின்னாதி³பா⁴வே நிராவஜ்ஜனா உப்பஜ்ஜதீதி. ஏவஞ்ச கத்வா ‘‘அரியமக்³க³சித்தம் மக்³கா³னந்தரானி ப²லசித்தானீ’’தி இத³ம் வுத்தம். யதி³ ஹி நிப்³பா³னாரம்மணாவஜ்ஜனாபா⁴வம் ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம் ஸியா, கோ³த்ரபு⁴வோதா³னானி நித³ஸ்ஸனானி ஸியும் தேஹேவ ஏதேஸம் நிராவஜ்ஜனதாஸித்³தி⁴தோ. ப²லஸமாபத்திகாலே ச ‘‘பரித்தாரம்மணம் மஹக்³க³தாரம்மணம் அனுலோமம் ப²லஸமாபத்தியா அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’தி வசனதோ ஸமானாரம்மணாவஜ்ஜனரஹிதத்தா ‘‘மக்³கா³னந்தரானி ப²லசித்தானீ’’தி ஏவம் ப²லஸமாபத்திசித்தானி ந வஜ்ஜேதப்³பா³னி ஸியும், கோ³த்ரபு⁴வோதா³னானி பன யதி³பி நிப்³பா³னே சிண்ணானி ஸமுதா³சாரானி ச ந ஹோந்தி, ஆரம்மணந்தரே சிண்ணஸமுதா³சாரானேவ. ப²லஸமாபத்திசித்தானி ச மக்³க³வீதி²தோ உத்³த⁴ம் தத³த்த²பரிகம்மஸப்³பா⁴வாதி தேஸம் க³ஹணம் ந கதம், அனுலோமானந்தரஞ்ச ப²லஸமாபத்திசித்தம் சிண்ணம் ஸமுதா³சாரம், ந நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனானந்தரம் மக்³கா³னந்தரஸ்ஸ விய தத³த்த²பரிகம்மாபா⁴வாதி ‘‘நிரோதா⁴ வுட்ட²ஹந்தஸ்ஸா’’தி தஞ்ச நித³ஸ்ஸனம். ஆரம்மணேன பன வினா நுப்பஜ்ஜதீதி இத³ம் ஏதஸ்ஸ மஹக்³க³தாரம்மணத்தாபா⁴வா புச்ச²ம் காரேத்வா ஆரம்மணனித்³தா⁴ரணத்த²ம் வுத்தம்.

தத்தா²தி விபாககதா²யம். ஜச்சந்த⁴பீட²ஸப்பிஉபமானித³ஸ்ஸனம் விபாகஸ்ஸ நிஸ்ஸயேன வினா அப்பவத்தித³ஸ்ஸனத்த²ம். விஸயக்³கா³ஹோதி இத³ம் சக்கா²தீ³னம் ஸவிஸயக்³க³ஹணேன சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³விபாகஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். உபனிஸ்ஸயதோ சக்கா²தீ³னம் த³ஸ்ஸனாதி³அத்த²தோ ச தஸ்ஸேவ விபாகஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘உபனிஸ்ஸயமத்த²ஸோ’’தி வுத்தம். ஹத³யவத்து²மேவாதி யதா² புரிமசித்தானி ஹத³யவத்து²னிஸ்ஸிதானி ச பஸாத³வத்து²அனுக³தானி ச அஞ்ஞாரம்மணானி ஹோந்தி, ந ஏவம் ப⁴வங்க³ம், தம் பனேதம் வத்தா²ரம்மணந்தரரஹிதம் கேவலம் ஹத³யவத்து²மேவ நிஸ்ஸாய பவத்ததீதி வுத்தம் ஹோதி. ஹத³யரூபவத்து²கந்தி இதா⁴பி அஞ்ஞவத்தா²னுக³தந்தி அதி⁴ப்பாயோ வேதி³தப்³போ³. மக்கடகஸ்ஸ ஹி ஸுத்தாரோஹணம் விய பஸாத³வத்து²கம் சித்தம், ஸுத்தேன க³மனாதீ³னி விய தத³னுக³தானி ஸேஸசித்தானீதி. ஸுத்தக⁴ட்டனமக்கடகசலனானி விய பஸாத³க⁴ட்டனப⁴வங்க³சலனானி ஸஹ ஹோந்தீதி தீ³பனதோ ‘‘ஏகேகம்…பே… ஆக³ச்ச²தீ’’திபி தீ³பேதி.

ப⁴வங்க³ஸ்ஸ ஆவட்டிதகாலோதி இத³ம் தோ³வாரிகஸதி³ஸானம் சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம் பாத³பரிமஜ்ஜகஸதி³ஸஸ்ஸ ஆவஜ்ஜனஸ்ஸ ஸஞ்ஞாதா³னஸதி³ஸோ அனந்தரபச்சயபா⁴வோ ஏவ ப⁴வங்கா³வட்டனந்தி கத்வா வுத்தம். விபாகமனோதா⁴துஆதீ³னம் அதி³ஸ்வாவ ஸம்படிச்ச²னாதி³கரணம் கா³ள்ஹக்³க³ஹணமத்தபுது²லசதுரஸ்ஸபா⁴வவிஜானனமத்தகஹாபணபா⁴வவிஜானனமத்தகம்மோபனயனமத்தஸாமஞ்ஞவஸேன வுத்தம், ந கா³ள்ஹக்³கா³ஹகாதீ³னம் கஹாபணத³ஸ்ஸனஸ்ஸ அபா⁴வோ தம்ஸமானபா⁴வோ ச ஸம்படிச்ச²னாதீ³னம் அதி⁴ப்பேதோதி வேதி³தப்³போ³.

பண்ட³ரம் ஏதந்தி பண்ட³ரரூபத³ஸ்ஸனஸாமஞ்ஞதோ சக்கு²விஞ்ஞாணமேவ த³ஸ்ஸனகிச்சம் ஸாதே⁴தீதி தீ³பனம் வேதி³தப்³ப³ம். ஏவம் ஸோதத்³வாராதீ³ஸுபி யோஜேதப்³ப³ம் ஸவனாதி³வஸேன. ஸந்தாபனவஸேன கு³ளஸீலோ கு³ளப்பயோஜனோ வா கோ³ளியகோ. உபனிஸ்ஸயதோதி ந உபனிஸ்ஸயபச்சயம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். யஸ்மிம் பன அஸதி யோ ந ஹோதி, ஸோ இத⁴ ‘‘உபனிஸ்ஸயோ’’தி அதி⁴ப்பேதோ. ஆலோகஸன்னிஸ்ஸிதந்தி இத³ம்பி ஆலோகே ஸதி ஸப்³பா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ந உபனிஸ்ஸயபச்சயதம். மந்த³தா²மக³தம் நாம கிரியசித்தஸ்ஸ பச்சயபா⁴வம் அனுபக³ந்த்வா ஸயமேவ பவத்தமானம்.

அஸங்கா²ரிகஸஸங்கா²ரிகேஸு தோ³ஸம் தி³ஸ்வாதி ந கம்மஸ்ஸ விருத்³த⁴ஸபா⁴வேன விபாகேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி அஸங்கா²ரிககம்மஸ்ஸ ஸஸங்கா²ரிகவிபாகேஸு, ஸஸங்கா²ரிககம்மஸ்ஸ ச அஸங்கா²ரிகவிபாகேஸு தோ³ஸம் தி³ஸ்வா. அஹேதுகானம் பன ரூபாதீ³ஸு அபி⁴னிபாதமத்தாதி³கிச்சானம் ந ஸஸங்கா²ரிகவிருத்³தோ⁴ ஸபா⁴வோதி அஸங்கா²ரிகதா நத்தி², அஸங்கா²ரிகவிருத்³த⁴ஸபா⁴வாபா⁴வா நாபி ஸஸங்கா²ரிகதாதி உப⁴யாவிரோதா⁴ உப⁴யேனபி தேஸம் நிப்³ப³த்திம் அனுஜானாதி. சித்தனியாமந்தி ததா³ரம்மணனியாமம். கிரியதோ பஞ்சாதி இமேஸம்…பே… பதிட்டா²தீதி கிரியஜவனானந்தரஞ்ச ததா³ரம்மணம் வுத்தம். பட்டா²னே (பட்டா². 1.3.94) பன ‘‘குஸலாகுஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மானமேவ அனந்தரா ததா³ரம்மணம் வுத்தம். குஸலத்திகே ச ‘‘ஸேக்கா² வா புது²ஜ்ஜனா வா குஸலம் அனிச்சதோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.406) குஸலாகுஸலஜவனமேவ வத்வா தத³னந்தரம் ததா³ரம்மணம் வுத்தம், ந அப்³யாகதானந்தரம், ந ச கத்த²சி கிரியானந்தரம் ததா³ரம்மணஸ்ஸ வுத்தட்டா²னம் தி³ஸ்ஸதி. விஜ்ஜமானே ச தஸ்மிம் அவசனே காரணம் நத்தி², தஸ்மா உபபரிக்கி²தப்³போ³ ஏஸோ தே²ரவாதோ³. விப்பா²ரிகஞ்ஹி ஜவனம் நாவம் விய நதீ³ஸோதோ ப⁴வங்க³ம் அனுப³ந்த⁴தீதி யுத்தம், ந பன ச²ளங்கு³பேக்க²வதோ ஸந்தவுத்திம் கிரியஜவனம் பண்ணபுடம் விய நதீ³ஸோதோதி.

பிண்ட³ஜவனம் ஜவதீதி குஸலாகுஸலகிரியஜவனானி பிண்டே³த்வா கதி²தானீதி ததா² கதி²தானி ஜவனானி பிண்டி³தானி விய வுத்தானி, ஏகஸ்மிம் வா ததா³ரம்மணே பிண்டே³த்வா த³ஸ்ஸிதானி ஹுத்வா ஜவிதானேவ வுத்தானி. இமஞ்ச பன பிண்ட³ஜவனம் வத³ந்தேன அகுஸலதோ சத்தாரியேவ உபேக்கா²ஸஹக³தானி க³ஹேத்வா த்³வாத³ஸுபேக்கா²ஸஹக³தஜவனானி பிண்டி³தானி விய வுத்தானி. பட்டா²னே பன ‘‘குஸலம் அஸ்ஸாதே³தி அபி⁴னந்த³தி, தம் ஆரப்³ப⁴ ராகோ³ உப்பஜ்ஜதி. தி³ட்டி², விசிகிச்சா², உத்³த⁴ச்சம், தோ³மனஸ்ஸம் உப்பஜ்ஜதி. அகுஸலே நிருத்³தே⁴ விபாகோ ததா³ரம்மணதா உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தத்தா இதரானி த்³வே இட்டா²ரம்மணே பவத்தவிசிகிச்சு²த்³த⁴ச்சஸஹக³தானிபி குஸலவிபாகே ததா³ரம்மணே பிண்டே³தப்³பா³னி ஸியும். தேஸம் பன அனந்தரம் அஹேதுகவிபாகேனேவ ததா³ரம்மணேன ப⁴விதப்³ப³ம், ஸோ ச ஸந்தீரணபா⁴வேனேவ க³ஹிதோதி அபுப்³ப³ம் க³ஹேதப்³ப³ம் நத்தி². அஹேதுகே ச பிண்டே³தப்³ப³ம் நாரஹந்தீதி அதி⁴ப்பாயேன ந பிண்டே³தீதி.

திஹேதுகஜவனாவஸானே பனேத்தா²தி ஏதஸ்மிம் து³தியவாதே³ திஹேதுகஜவனாவஸானே திஹேதுகததா³ரம்மணம் யுத்தந்தி த³ஸ்ஸேதும் யுத்தம் வத³தி ஜவனஸமானத்தா, நாலப்³ப⁴மானத்தா அஞ்ஞஸ்ஸ. பட²மத்தே²ரேன அகுஸலானந்தரம் வுத்தஸ்ஸ அஹேதுகததா³ரம்மணஸ்ஸ, குஸலானந்தரம் வுத்தஸ்ஸ ச ஸஹேதுகததா³ரம்மணஸ்ஸ அகுஸலானந்தரம் உப்பத்திம் வத³ந்தஸ்ஸ ஹி படிஸந்தி⁴ஜனகம் திஹேதுககம்மம் து³ஹேதுகாஹேதுகம் விபாகம் ஜனயந்தம்பி திஹேதுகஜவனானந்தரம் ந ஜனேதீதி ந ஏத்த² காரணம் தி³ஸ்ஸதீதி ஏவம் யுத்தம் க³ஹேதப்³ப³ம் அவுத்தம்பீதி அதி⁴ப்பாயோ. அத² வா தஸ்மிம் தஸ்மிம் தே²ரவாதே³ யேன அதி⁴ப்பாயேன ஸஸங்கா²ராஸங்கா²ரவிதா⁴னாதி³ வுத்தம், தம் தேனேவ அதி⁴ப்பாயேன யுத்தம் க³ஹேதப்³ப³ம், ந அதி⁴ப்பாயந்தரம் அதி⁴ப்பாயந்தரேன ஆலோளேதப்³ப³ந்தி அத்தோ². ஹேதுஸதி³ஸமேவாதி ஜனககம்மஹேதுஸதி³ஸமேவ. மஹாபகரணே ஆவி ப⁴விஸ்ஸதீதி மஹாபகரணே ஆக³தபாளியா பாகடம் உப்பத்திவிதா⁴னம் ஆவி ப⁴விஸ்ஸதீதி அதி⁴ப்பாயேன வத³தி.

காமாவசரகுஸலவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

ரூபாவசராரூபாவசரவிபாககதா²வண்ணனா

499. அனந்தராயேனாதி பரிஹானிபச்சயவிரஹேன. படிபதா³தி³பே⁴தோ³தி படிபதா³ரம்மணபே⁴தோ³. ததா² ஹி து³க்க²படிபத³ம் த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞம் ஜா²னம் உப்பாதே³த்வா புனப்புனம் ஸமாபஜ்ஜந்தஸ்ஸ தம் ஜா²னம் தம்படிபத³மேவ ஹோதி. ஏதஸ்மிம் அபரிஹீனே தஸ்ஸ விபாகோ நிப்³ப³த்தமானோ தப்படிபதோ³வ ப⁴விதும் அரஹதீதி. ச²ந்தா³தி⁴பதேய்யாதி³பா⁴வோ பன தஸ்மிம் க²ணே விஜ்ஜமானானம் ச²ந்தா³தீ³னம் அதி⁴பதிபச்சயபா⁴வேன ஹோதி, ந ஆக³மனவஸேன. ததா² ஹி ஏகமேவ ஜா²னம் நானாக்க²ணேஸு நானாதி⁴பதேய்யம் ஹோதி. சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸேவ ஹி சதுரித்³தி⁴பாத³பா⁴வேன பா⁴வனா ஹோதி, தஸ்மா விபாகஸ்ஸ ஆக³மனவஸேன ச²ந்தா³தி⁴பதேய்யாதி³தா ந வுத்தா.

ரூபாவசராரூபாவசரவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

லோகுத்தரவிபாககதா²வண்ணனா

505. யதா² வட்டம் ஆசினதி, ததா² தண்ஹாதீ³ஹி அபி⁴ஸங்க²தம் லோகியகம்மம் உபசிதந்தி வுச்சதி. லோகுத்தரம் பன ஏவம் ந ஹோதீதி ததா² ந வுத்தம். ஸுத்³தா⁴க³மனவஸேனாதி அனிமித்தாப்பணிஹிதனாமதா³யகேஹி ஸகு³ணாரம்மணேஹி விஜ்ஜமானேஹிபி ப²லஸ்ஸ ஸுஞ்ஞதனாமதா³னதீ³பனே அக்³க³ஹிதபா⁴வேனேவ அவோமிஸ்ஸேனாதி அத்தோ². ஆக³மனதோ ஸுஞ்ஞதாப்பணிஹிதனாமவதோ மக்³க³ஸ்ஸ ஆக³மனீயட்டா²னே ட²த்வா அத்தனோ ப²லஸ்ஸ நாமத்தயதா³னம் யோஜிதம், இதரஸ்ஸபி பன ததே²வ யோஜேதப்³ப³ம். நயமத்தத³ஸ்ஸனஞ்ஹேதம். ஸகு³ணாரம்மணேஹி பன நாமத்தயவதோ அனிச்சானுபஸ்ஸனானந்தரஸ்ஸபி மக்³க³ஸ்ஸ ஆக³மனீயட்டா²னே ட²த்வா அத்தனோ ப²லஸ்ஸ நாமத்தயதா³னம் ந நிவாரிதந்தி. வளஞ்ஜனகப²லஸமாபத்தியா ச விபஸ்ஸனாக³மனவஸேன நாமலாபே⁴ மக்³க³ஸ்ஸ விய அனிமித்தனாமலாபோ⁴ ந ஸியா. யதா² பன மக்³கா³னந்தரஸ்ஸ விய வளஞ்ஜனகப²லஸமாபத்தியாபி ஜா²னபடிபதா³பே⁴தோ³ ஹோதி, ஏவம் ஸுஞ்ஞதாதி³னாமலாபே⁴ ஸதி அனிமித்தனாமஞ்ச லப⁴தீதி. அவூபஸந்தாயாதி இத³ம் கேனசி அஞ்ஞேன அனந்தரிதத்தா தாதி³ஸாய ஏவ ஸத்³தா⁴ய…பே… பஞ்ஞாய ச அனந்தரபச்சயபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். தேன ச²ந்தா³த³யோபி அத்தனோ அனந்தரஸதி³ஸானம் ச²ந்தா³தீ³னம் உப்பாத³கா அதி⁴பதிபூ⁴தா அதி⁴பதிபூ⁴தே ஏவ உப்பாதே³ந்தீதி இமமத்த²ம் தீ³பேதி.

555. கிலேஸஸமுச்சே²த³கஸ்ஸ மக்³க³ஸ்ஸ ஸம்மாதி³ட்டி²ஆதி³கஸ்ஸ நிய்யானிகஸபா⁴வஸ்ஸ ப²லேனபி படிப்பஸ்ஸத்³த⁴கிலேஸேன நிய்யானஸபா⁴வேனேவ ப⁴விதப்³ப³ம், தஸ்மா ப²லேபி ‘‘மக்³க³ங்க³ம் மக்³க³பரியாபன்ன’’ந்தி வுத்தம். ஏவஞ்ச கத்வா மக்³க³விப⁴ங்கே³ ப²லேஸு ச அட்ட²ங்கி³கோ பஞ்சங்கி³கோ ச மக்³கோ³ உத்³த⁴டோ, ஏவம் போ³ஜ்ஜ²ங்கா³பீதி. மக்³க³ம் உபாதா³யாதி மக்³க³ஸதி³ஸதாய மக்³கோ³தி இமமத்த²ம் ஸந்தா⁴யாஹ.

லோகுத்தரவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

அகுஸலவிபாககதா²வண்ணனா

556. இட்ட²இட்ட²மஜ்ஜ²த்தேஸு விய ந அனிட்ட²அனிட்ட²மஜ்ஜ²த்தேஸு ஸந்தீரணவிஸேஸோ அத்தி², அனிட்டா²ரம்மணமேவ பன அதி⁴மத்தம் மந்த³ஞ்ச ஏவம் த்³விதா⁴ வுத்தம்.

அகுஸலவிபாககதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.