ரூபாவசரகுஸலம்

சதுக்கனயோ

பட²மஜ்ஜா²னகதா²வண்ணனா

160. உத்தரபத³லோபம் கத்வா ரூபப⁴வோ ரூபந்தி வுத்தோ. ஜா²னஸ்ஸ அமக்³க³பா⁴வேபி ஸதி மக்³க³வசனம் அஞ்ஞமக்³க³பா⁴வனிவாரணத்த²ந்தி இமஸ்மிம் அத்தே² மக்³க³க்³க³ஹணஸ்ஸ பயோஜனம் வுத்தம், ந ஸப்³ப³ஸ்ஸ குஸலஜ்ஜா²னஸ்ஸ மக்³க³பா⁴வோதி. தத்த² மக்³க³ஸ்ஸ பா⁴வனாய ஸமயவவத்தா²னஸ்ஸ கதத்தா அமக்³க³பா⁴வனாஸமயே பவத்தானம் ப²ஸ்ஸாதீ³னம் குஸலபா⁴வோ ந த³ஸ்ஸிதோ ஸியா, தஸ்மா ஸப்³ப³ஸ்ஸ மக்³க³பா⁴வோ த³ஸ்ஸேதப்³போ³தி. இதோ அஞ்ஞோ மக்³கோ³ நத்தீ²தி ஏவம் அஞ்ஞபூ⁴மிகவிது⁴ரோ ஸதி பச்சயந்தரே ரூபூபபத்திஜனகஸபா⁴வோ விபாகத⁴ம்மஸபா⁴வோ விய விபாகத⁴ம்மவஸேன ஸப்³ப³ஸமானோ மக்³க³ஸத்³தே³ன வுத்தோதி த³ஸ்ஸேதீதி வேதி³தப்³ப³ம். குஸலம் தா³னந்தி அலோபோ⁴ த³ட்ட²ப்³போ³. அத² வா சேதனா தா³னம், தம் வஜ்ஜேத்வா இதரே த்³வே சேதனாஸம்பயுத்தகாதி வுத்தா. வட்டந்தீதி மக்³க³பா⁴வதோ ஜா²னவசனேன ஸங்க³ஹேத்வா மக்³கோ³தி வத்தும் வட்டந்தீதி அத்தோ². ஓகப்பனாதி ஸத்³த³ஹனா. அஞ்ஞத்த² தி³ட்ட²ம் அத்த²ம் பரிச்சஜித்வா ‘‘ஜனேதி வட்³டே⁴தீ’’தி அயமத்தோ² கஸ்மா வுத்தோதி நிருபஸக்³க³ஸ்ஸ அஞ்ஞத்த² ஏவமத்த²ஸ்ஸேவ தி³ட்ட²த்தாதி இமமத்த²ம் விபா⁴வேதும் ‘‘புன சபரம் உதா³யீ’’தி (ம. நி. 2.246 ஆத³யோ) ஸுத்தமாஹடம். கேஸஞ்சி அரியானம் அரியமக்³கே³ன ஸித்³தா⁴னி அஞ்ஞானி ச ஜா²னானி பா⁴வனாஸபா⁴வானேவாதி தேஸுபி பா⁴வேந்தேன ஸமயவவத்தா²னம் இஜ்ஜ²தீதி.

நிஸ்ஸரந்தி நிக்³க³ச்ச²ந்தி ஏதேன, ஏத்த² வாதி நிஸ்ஸரணம். கே நிக்³க³ச்ச²ந்தி? காமா. தேஸம் காமானம் நிஸ்ஸரணம் பஹானந்தி அத்தோ². ஏவஞ்ஹி ‘‘காமான’’ந்தி கத்தரி ஸாமிவசனம் யுஜ்ஜதி. வத்து²காமேஹிபீதி வத்து²காமேஹி விவிச்சேவாதிபி அத்தோ² யுஜ்ஜதீதி ஏவம் யுஜ்ஜமானத்த²ந்தரஸமுச்சயத்தோ² பி-ஸத்³தோ³, ந கிலேஸகாமஸமுச்சயத்தோ². கஸ்மா? இமஸ்மிம் அத்தே² கிலேஸகாமானம் து³தியபதே³ன விவேகஸ்ஸ வுத்தத்தா. அகுஸலஸத்³தே³ன யதி³பி கிலேஸகாமா, அதா²பி ஸப்³பா³குஸலா க³ஹிதா, ஸப்³ப³தா² பன கிலேஸகாமேஹி விவேகோ வுத்தோதி ஆஹ ‘‘து³தியேன கிலேஸகாமேஹி விவேகவசனதோ’’தி. காமகு³ணாதி⁴க³மஹேதுபி பாணாதிபாதாதி³அஸுத்³த⁴ப்பயோகோ³ ஹோதீதி தப்³பி³வேகேன பயோக³ஸுத்³தி⁴ விபா⁴விதா. தண்ஹாஸம்கிலேஸஸோத⁴னேன ஆஸயபோஸனம்.

அஞ்ஞேஸம்பி சாதி தி³ட்டி²மானாதீ³னம் ப²ஸ்ஸாதீ³னஞ்ச. உபரி வுச்சமானானி ஜா²னங்கா³னி உபரிஜ்ஜா²னங்கா³னி, தேஸம் அத்தனோ விபச்சனீகானம் படிபக்க²பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் தப்பச்சனீகனீவரணவசனம். ப்³யாபாத³விவேகவசனேன ‘‘அனத்த²ம் மே அசரீ’’திஆதி³ஆகா⁴தவத்து²பே⁴த³விஸயஸ்ஸ தோ³ஸஸ்ஸ மோஹாதி⁴கானம் தி²னமித்³தா⁴தீ³னம் விவேகவசனேன படிச்சா²த³னவஸேன து³க்கா²தி³புப்³ப³ந்தாதி³பே⁴த³விஸயஸ்ஸ மோஹஸ்ஸ விக்க²ம்ப⁴னவிவேகோ வுத்தோ. காமராக³ப்³யாபாத³ததே³கட்ட²தி²னமித்³தா⁴தி³விக்க²ம்ப⁴னகஞ்சேத³ம் ஸப்³பா³குஸலபடிபக்க²ஸபா⁴வத்தா ஸப்³ப³குஸலானம் தேன ஸபா⁴வேன ஸப்³பா³குஸலானம் பஹானம் ஹோந்தம்பி காமராகா³தி³விக்க²ம்ப⁴னஸபா⁴வமேவாதி தம்ஸபா⁴வத்தா அவிஸேஸேத்வா நீவரணாகுஸலமூலாதீ³னம் விக்க²ம்ப⁴னவிவேகோ வுத்தோ ஹோதீதி ஆஹ.

விதக்கஸ்ஸ கிச்சவிஸேஸேன தி²ரபா⁴வப்பத்தே பட²மஜ்ஜா²னஸமாதி⁴ம்ஹி பச்சனீகதூ³ரீபா⁴வகதேன தி²ரபா⁴வேன தம்ஸதி³ஸேஸு விதக்கரஹிதேஸு து³தியஜ்ஜா²னாதி³ஸமாதீ⁴ஸு ச அப்பனாதி அட்ட²கதா²வோஹாரோதி விதக்கஸ்ஸ அப்பனாயோகோ³ வுத்தோ, அஞ்ஞதா² விதக்கோவ அப்பனாதி தஸ்ஸ தம்ஸம்பயோகோ³ ந ஸியாதி. அத்தோ²…பே… த³ட்ட²ப்³போ³ ஜா²னஸமங்கி³னோ விதக்கவிசாரஸமங்கி³தாத³ஸ்ஸனேன ஜா²னஸ்ஸேவ ஸவிதக்கஸவிசாரபா⁴வஸ்ஸ வுத்தத்தா.

விவேகஜம் பீதிஸுக²ந்தி ஏத்த² புரிமஸ்மிம் அத்தே² விவேகஜந்தி ஜா²னம். பீதிஸுக²ஸத்³த³தோ ச அத்தி²அத்த²விஸேஸவதோ அஸ்ஸ, அஸ்மிம் வாதி ஏத்த² அ-காரோ வுத்தோ. து³தியே பீதிஸுக²மேவ விவேகஜம். விவேகஜம்பீதிஸுக²ந்தி ச அஞ்ஞபத³த்தே² ஸமாஸோ பச்சத்தனித்³தே³ஸஸ்ஸ ச அலோபோ கதோ, லோபே வா ஸதி ‘‘விவேகஜபீதிஸுக²’’ந்தி பாடோ²தி அயம் விஸேஸோ. க³ணனானுபுப்³ப³தாதி க³ணனானுபுப்³ப³தாய, க³ணனானுபுப்³ப³தாமத்தம் வா பட²மந்தி வசனந்தி அத்தோ². நிச்சாதி³விபல்லாஸப்பஹானேன மக்³கோ³ அஸம்மோஹதோ அனிச்சாதி³லக்க²ணானி படிவிஜ்ஜ²தீதி லக்க²ணூபனிஜ்ஜா²னம். அஸம்மோஸத⁴ம்மம் நிப்³பா³னம் அவிபரீதலக்க²ணத்தா அனஞ்ஞதா²பா⁴வதோ தத²லக்க²ணம்.

து³தியஜ்ஜா²னகதா²வண்ணனா

161-2. விதக்கவிசாரானம் வூபஸமாதி ஏதேன யேஹி விதக்கவிசாரேஹி பட²மஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஓளாரிகதா, தேஸம் ஸமதிக்கமா து³தியஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஸமதி⁴க³மோ, ந ஸபா⁴வதோ அனோளாரிகானம் ப²ஸ்ஸாதீ³னம் ஸமதிக்கமாதி அயமத்தோ² தீ³பிதோ ஹோதி. ஏவம் ‘‘பீதியா ச விராகா³’’திஆதீ³ஸு நயோ. தஸ்மா விதக்கவிசாரபீதிஸுக²ஸமதிக்கமவசனானி ஓளாரிகோளாரிகங்க³ஸமதிக்கமா து³தியாதி³அதி⁴க³மபரிதீ³பகானீதி தேஸம் ஏகதே³ஸபூ⁴தம் விதக்கவிசாரஸமதிக்கமவசனம் தம்தீ³பகந்தி வுத்தம். அத² வா விதக்கவிசாரவூபஸமவசனேனேவ தம்ஸமதிக்கமா து³தியாதி⁴க³மதீ³பகேன பீதிவிராகா³தி³வசனானம் பீதியாதி³ஸமதிக்கமா ததியாதி³அதி⁴க³மதீ³பகதா ஹோதீதி தஸ்ஸ தம்தீ³பகதா வுத்தா.

நீலவண்ணயோக³தோ நீலவத்த²ம் வியாதி நீலயோக³தோ வத்த²ம் நீலம் வியாதி அதி⁴ப்பாயோ. யேன ஸம்பஸாத³னேன யோகா³ ஜா²னம் ஸம்பஸாத³னம், தஸ்மிம் த³ஸ்ஸிதே ‘‘ஸம்பஸாத³னம் ஜா²ன’’ந்தி ஸமானாதி⁴கரணனித்³தே³ஸேனேவ தம்யோகா³ ஜா²னே தம்ஸத்³த³ப்பவத்தி த³ஸ்ஸிதாதி அவிரோதோ⁴ யுத்தோ. ஏகோதி³பா⁴வே கத²ந்தி ஏகோதி³ம்ஹி த³ஸ்ஸிதே ‘‘ஏகோதி³பா⁴வம் ஜா²ன’’ந்தி ஸமானாதி⁴கரணனித்³தே³ஸேனேவ ஜா²னஸ்ஸ ஏகோதி³வட்³ட⁴னதா வுத்தா ஹோதீதி. ஏகோதி³பா⁴வந்தி பனித³ம் உத்³த⁴ரித்வா ஏகோதி³ஸ்ஸ நித்³தே³ஸோ ந கத்தப்³போ³ ஸியாதி ஏகோதி³பா⁴வஸத்³தோ³ ஏவ ஸமாதி⁴ம்ஹி பவத்தோ ஸம்பஸாத³னஸத்³தோ³ விய ஜா²னம்ஹி பவத்ததீதி யுத்தம்.

அப்பிதாதி க³மிதா வினாஸம். து³தியஜ்ஜா²னாதி³அதி⁴க³முபாயதீ³பகேன அஜ்ஜ²த்தஸம்பஸாத³னதாய சேதஸோ ஏகோதி³பா⁴வதாய ச ஹேதுதீ³பகேன அவிதக்காவிசாரபா⁴வஹேதுதீ³பகேன ச விதக்கவிசாரவூபஸமவசனேனேவ விதக்கவிசாராபா⁴வோ தீ³பிதோதி கிம் புன அவிதக்கஅவிசாரவசனேன கதேனாதி? ந, அதீ³பிதத்தா. ந ஹி விதக்கவிசாரவூபஸமவசனேன விதக்கவிசாரானம் அப்பவத்தி வுத்தா ஹோதி. விதக்கவிசாரேஸு ஹி தண்ஹாபஹானஞ்ச ஏதேஸம் வூபஸமனம். யே ச ஸங்கா²ரேஸு தண்ஹாபஹானம் கரோந்தி, தேஸு மக்³கே³ஸு பஹீனதண்ஹேஸு ப²லேஸு ச ஸங்கா²ரப்பவத்தி ஹோதி, ஏவமிதா⁴பி விக்க²ம்பி⁴தவிதக்கவிசாரதண்ஹஸ்ஸ து³தியஜ்ஜா²னஸ்ஸ விதக்கவிசாரஸம்பயோகோ³ புரிமேன ந நிவாரிதோ ஸியாதி தம்னிவாரணத்த²ம் ஆவஜ்ஜிதுகாமதாதி³அதிக்கமோவ தேஸம் வூபஸமோதி த³ஸ்ஸனத்த²ஞ்ச ‘‘அவிதக்கம் அவிசார’’ந்தி வுத்தம்.

ததியஜ்ஜா²னகதா²வண்ணனா

163. பரிஸுத்³த⁴பகதி கீ²ணாஸவபகதி நிக்கிலேஸதா. உபேக்கா²னிமித்தந்தி ஏத்த² லீனுத்³த⁴ச்சபக்க²பாதரஹிதம் மஜ்ஜ²த்தம் வீரியம் ‘‘உபேக்கா²’’தி வுத்தம், ததே³வ தம் ஆகாரம் க³ஹேத்வா பவத்தேதப்³ப³ஸ்ஸ தாதி³ஸஸ்ஸ வீரியஸ்ஸ நிமித்தபா⁴வதோ உபேக்கா²னிமித்தம். பட²மஜ்ஜா²னப்படிலாப⁴த்தா²ய நீவரணே…பே… நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸமாபத்திபடிலாப⁴த்தா²ய ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸஞ்ஞம் படிஸங்கா²ஸந்திட்ட²னாபஞ்ஞாஸங்கா²ருபேக்கா²ஸு ஞாணந்தி இமா அட்ட² ஸமாபத்திவஸேன உப்பஜ்ஜந்தி. ஸோதாபத்திமக்³க³படிலாப⁴த்தா²ய உப்பாத³ம் பவத்தம் நிமித்தம் ஆயூஹனம் படிஸந்தி⁴ம் க³திம் நிப்³ப³த்திம் உபபத்திம் ஜாதிம் ஜராமரணஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸஉபாயாஸே. ஸோதாபத்திப²லஸமாபத்தத்தா²ய உப்பாத³ம்…பே… உபாயாஸே…பே… அரஹத்தமக்³க³படிலாப⁴த்தா²ய உப்பாத³ம்…பே… உபாயாஸே. அரஹத்தப²லஸமாபத்தத்தா²ய…பே… ஸுஞ்ஞதவிஹாரஸமாபத்தத்தா²ய…பே… அனிமித்தவிஹாரஸமாபத்தத்தா²ய உப்பாத³ம் பவத்தம் ஆயூஹனம் படிஸந்தி⁴ம்…பே… படிஸங்கா²ஸந்திட்ட²னா பஞ்ஞா ஸங்கா²ருபேக்கா²ஸு ஞாணந்தி இமா த³ஸ விபஸ்ஸனாவஸேன உப்பஜ்ஜந்தி.

யத³த்தி² யம் பூ⁴தந்தி க²ந்த⁴பஞ்சகம், தம் முஞ்சிதுகம்யதாஞாணேன பஜஹதி. தி³ட்ட²ஸோவத்தி²கத்தயஸ்ஸ ஸப்பலக்க²ணவிசினனே விய தி³ட்ட²லக்க²ணத்தயஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ ஸங்கா²ரலக்க²ணவிசினனே உபேக்க²ம் படிலப⁴தி. அனாபோ⁴க³ரஸாதி பணீதஸுகே²பி தஸ்மிம் அவனதி படிபக்க²கிச்சாதி அத்தோ². நாமகாயேன சேதஸிகஸுக²ம் காயிகஸுக²ஹேது ரூபஸமுட்டா²பனேன காயிகஸுக²ஞ்ச ஜா²னஸமங்கீ³ படிஸம்வேதே³தீதி வுச்சதி. பு²டத்தா ப்³யாபிதத்தா. யதா² ஹி உத³கேன பு²டஸரீரஸ்ஸ தாதி³ஸே நாதிபச்சனீகே வாதாதி³கே போ²ட்ட²ப்³பே³ பு²ட்டே² ஸுக²ம் உப்பஜ்ஜதி, ஏவம் ஏதேஹி பு²டஸரீரஸ்ஸபி.

சதுத்த²ஜ்ஜா²னகதா²வண்ணனா

165. அவிபூ⁴தபச்சுபட்டா²னாதி ஸுக²து³க்கா²னி விய அவிபூ⁴தாகாரா பிட்டி²பாஸாணக³தமிக³மக்³கோ³ விய தத³னுமாதப்³பா³விபூ⁴தாகாரோபட்டா²னா.

சதுக்கனயவண்ணனா நிட்டி²தா.

பஞ்சகனயவண்ணனா

167. யஸ்ஸா பன த⁴ம்மதா⁴துயாதி ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணஸ்ஸ. தேன ஹி த⁴ம்மானம் ஆகாரபே⁴த³ம் ஞத்வா தத³னுரூபம் தே³ஸனம் நியாமேதீதி. ஏத்த² ச பஞ்சகனயே து³தியஜ்ஜா²னம் சதுக்கனயே து³தியஜ்ஜா²னபக்கி²கம் கத்வா விப⁴த்தம் ‘‘யஸ்மிம்…பே… மக்³க³ம் பா⁴வேதி அவிதக்கம் விசாரமத்தம் ஸமாதி⁴ஜம் பீதிஸுக²ம் து³தியஜ்ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி. கஸ்மா? ஏகத்தகாயனானத்தஸஞ்ஞீஸத்தாவாஸப²லதாய து³தியஜ்ஜா²னேன ஸமானப²லத்தா பட²மஜ்ஜா²னஸமாதி⁴தோ ஜாதத்தா ச. பட²மஜ்ஜா²னமேவ ஹி காமேஹி அகுஸலேஹி ச விவித்தந்தி தத³பா⁴வா ந இத⁴ ‘‘விவிச்சேவ காமேஹி விவிச்ச அகுஸலேஹீ’’தி ஸக்கா வத்தும், நாபி ‘‘விவேகஜ’’ந்தி. ஸுத்தந்ததே³ஸனாஸு ச பஞ்சகனயே து³தியததியஜ்ஜா²னானி து³தியஜ்ஜா²னமேவ ப⁴ஜந்தி விதக்கவூபஸமா விசாரவூபஸமா அவிதக்கத்தா அவிசாரத்தா சாதி.

படிபதா³சதுக்கவண்ணனா

176-180. தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ உபசாரந்தி நீவரணவிதக்கவிசாரனிகந்தியாதீ³னம் வூபஸமா தி²ரபூ⁴தோ காமாவசரஸமாதி⁴. தத³னுத⁴ம்மதாதி தத³னுரூபதாபூ⁴தா, ஸா பன தத³ஸ்ஸாத³ஸங்கா²தா தத³ஸ்ஸாத³ஸம்பயுத்தக்க²ந்த⁴ஸங்கா²தா வா மிச்சா²ஸதீதி வத³ந்தி. அவிக³தனிகந்திகா தம்தம்பரிஹரணஸதீதிபி வத்தும் வட்டதீதி ஏவஞ்ச கத்வா ‘‘ஸதியா வா நிகந்தியா வா’’தி விகப்போ கதோ. ஆக³மனவஸேனாபி ச படிபதா³ ஹோந்தியேவாதி இத³ம் கதா³சி து³தியாதீ³னம் பட²மாதி³ஆக³மனகதபடிபத³தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். அபி-ஸத்³தோ³ ஹி அனேகந்திகதம் தீ³பேதி, ஏதஸ்ஸ அனேகந்திகத்தா ஏவ ச பாளியம் ஏகேகஸ்மிம் ஜா²னே சதஸ்ஸோ படிபதா³ சத்தாரி ஆரம்மணானி ஸோளஸக்க²த்துகஞ்ச விஸும் விஸும் யோஜிதம். அஞ்ஞதா² ஏகேகஸ்மிம் படிபதா³தி³ம்ஹி நவ நவ ஜா²னானி யோஜேதப்³பா³னி ஸியுந்தி.

ஆரம்மணசதுக்கவண்ணனா

181. அப்பகு³ணந்தி பஞ்சஹி வஸிதாஹி அவஸீகதம்.

ஆரம்மணபடிபதா³மிஸ்ஸகவண்ணனா

186. ஹேட்டா²தி ஸோளஸக்க²த்துகதோ புப்³பே³. யே கேசி ஜா²னம் உப்பாதே³ந்தி நாமாதி வசனேன யே கதாதி⁴காரா ஸேக்கா² மக்³கே³னேவ உப்பாதி³தஜ்ஜா²னா, தேஸம் ஜா²னானி மக்³க³படிப³த்³த⁴தாய ஸுத்³தி⁴கனவகஸங்க³ஹிதானீதி வேதி³தப்³பா³னி. ந ஹி தே உப்பாதே³ந்தி நாமாதி.

கஸிணகதா²வண்ணனா

203. நிரோத⁴பாத³கதாவசனேன ஆருப்பபாத³கதா ச த³ஸ்ஸிதா. கி²ப்பத³ஸ்ஸனம் கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞதா கி²ப்பனிஸந்திபா⁴வோ.

அபி⁴பா⁴யதனகதா²வண்ணனா

204. அஞ்ஞம்பீதி கேவலம் கஸிணாயதனஸங்கா²தமேவ அஹுத்வா அபி⁴பா⁴யதனஸங்கா²தம்பி பவத்ததீதி ஸதிபி அபி⁴பா⁴யதனானம் கஸிணாயதனத்தே கஸிணாயதனபா⁴வதோ அஞ்ஞோ அபி⁴பா⁴யதனபா⁴வோ கஸிணனிமித்தாபி⁴ப⁴வனகபா⁴வனானிமித்தனானத்ததோதி த³ஸ்ஸேதி. தத்த² அபி⁴ப⁴வதீதி அபி⁴பு⁴, பரிகம்மம், ஞாணம் வா. அபி⁴பு⁴ ஆயதனம் ஏதஸ்ஸாதி அபி⁴பா⁴யதனம், ஜா²னம். அபி⁴ப⁴விதப்³ப³ம் வா ஆரம்மணஸங்கா²தம் ஆயதனம் ஏதஸ்ஸாதி அபி⁴பா⁴யதனம், ஜா²னம். ஆரம்மணாபி⁴ப⁴வனதோ அபி⁴பு⁴ ச தம் ஆயதனஞ்ச யோகி³னோ ஸுக²விஸேஸானம் அதி⁴ட்டா²னபா⁴வதோ மனாயதனத⁴ம்மாயதனபா⁴வதோ சாதிபி ஸஸம்பயுத்தம் ஜா²னம் அபி⁴பா⁴யதனம். மக்³க³ப்படிப³த்³த⁴தாய ததா³ ஸமாபத்திதோ வுட்டி²தஸ்ஸ ஆபோ⁴கோ³ புப்³ப³பா⁴க³பா⁴வனாவஸேன ஜா²னக்க²ணே பவத்தம் அபி⁴ப⁴வனாகாரம் க³ஹேத்வா பவத்தோ வுத்தோதி த³ட்ட²ப்³போ³. ஆக³மேஸு பன ‘‘அஜ்ஜ²த்தம் ரூபஸஞ்ஞீ ஏகோ ப³ஹித்³தா⁴ ரூபானி பஸ்ஸதி பரித்தானி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானி. அப்பமாணானி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானி. அஜ்ஜ²த்தம் அரூபஸஞ்ஞீ ஏகோ…பே… பரித்தானி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானி. அப்பமாணானி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீ’’தி (தீ³. நி. 2.173; ம. நி. 2.249; அ. நி. 8.65) இமேஸம் சதுன்னம் அபி⁴பா⁴யதனானம் ஆக³தத்தா ஆக³மட்ட²கதா²ஸு (தீ³. நி. அட்ட². 2.173; ம. நி. அட்ட². 2. 249-250; அ. நி. அட்ட². 3.8.65) ‘‘வண்ணவஸேன ஆபோ⁴கே³ விஜ்ஜமானேபி பரித்தஅப்பமாணவஸேனேவ இமானி அபி⁴பா⁴யதனானி தே³ஸிதானீ’’தி வுத்தம். பரித்தஅப்பமாணதா ஹி அபி⁴ப⁴வனஸ்ஸ காரணம் வண்ணாபோ⁴கே³ ஸதிபி அஸதிபி. தத்த² ச வண்ணாபோ⁴க³ரஹிதானி ஸஹிதானி ச ஸப்³பா³னி பரித்தானி ‘‘ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீ’’தி வுத்தானி, ததா² அப்பமாணானீதி த³ட்ட²ப்³பா³னி. அத்தி² ஹி ஏஸோ பரியாயோ பரித்தானி அபி⁴பு⁴ய்ய தானி சே கதா³சி வண்ணவஸேன ஆபு⁴ஜிதானி ஹோந்தி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானி அபி⁴பு⁴ய்யாதி. இத⁴ பன நிப்பரியாயதே³ஸனத்தா வண்ணாபோ⁴க³ரஹிதானி விஸும் வுத்தானி ஸஹிதானி ச. அத்தி² ஹி உப⁴யத்த² அபி⁴ப⁴வனவிஸேஸோதி.

தத்த² ச பரியாயதே³ஸனத்தா விமோக்கா²னம்பி அபி⁴ப⁴வனபரியாயோ அத்தீ²தி ‘‘அஜ்ஜ²த்தம் ரூபஸஞ்ஞீ’’தி அபி⁴பா⁴யதனத்³வயம் வுத்தம், ததியசதுத்த²அபி⁴பா⁴யதனேஸு து³தியவிமோக்கோ² வண்ணாபி⁴பா⁴யதனேஸு ததியவிமோக்கோ² ச அபி⁴ப⁴வனப்பவத்திதோ ஸங்க³ஹிதோ, இத⁴ பன நிப்பரியாயதே³ஸனத்தா விமோக்கா²பி⁴பா⁴யதனானி அஸங்கரதோ த³ஸ்ஸேதும் விமோக்கே² வஜ்ஜேத்வா அபி⁴பா⁴யதனானி கதி²தானி. ஸப்³பா³னி ச விமோக்க²கிச்சானி விமோக்க²தே³ஸனாய வுத்தானி, ததே³தம் ‘‘அஜ்ஜ²த்தம் ரூபஸஞ்ஞீ’’தி ஆக³தஸ்ஸ அபி⁴பா⁴யதனத்³வயஸ்ஸ அபி⁴பா⁴யதனேஸு அவசனதோ ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதீ³னஞ்ச ஸப்³ப³விமோக்க²கிச்சஸாதா⁴ரணவசனபா⁴வதோ வவத்தா²னம் கதந்தி விஞ்ஞாயதி.

அஜ்ஜ²த்தரூபானம் அனபி⁴ப⁴வனீயதோதி இத³ம் கத்த²சிபி ‘‘அஜ்ஜ²த்தம் ரூபானி பஸ்ஸதீ’’தி அவத்வா ஸப்³ப³த்த² யம் வுத்தம் ‘‘ப³ஹித்³தா⁴ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’தி, தஸ்ஸ காரணவசனம். தேன யம் அஞ்ஞஹேதுகம், தம் தேன ஹேதுனா வுத்தம். யம் பன தே³ஸனாவிலாஸஹேதுகம் அஜ்ஜ²த்தம் அரூபஸஞ்ஞிதாய ஏவ இத⁴ வசனம், ந தஸ்ஸ அஞ்ஞம் காரணம் மக்³கி³தப்³ப³ந்தி த³ஸ்ஸேதி. அஜ்ஜ²த்தரூபானம் அனபி⁴ப⁴வனீயதா ச ப³ஹித்³தா⁴ரூபானம் விய அவிபூ⁴தத்தா, தே³ஸனாவிலாஸோ ச யதா²வுத்தவவத்தா²னவஸேன வேதி³தப்³போ³. ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீதி ஏதேனேவ ஸித்³த⁴த்தா நீலாதி³அபி⁴பா⁴யதனானி ந வத்தப்³பா³னீதி சே? ந, நீலாதீ³ஸு கதாதி⁴காரானம் நீலாதி³பா⁴வஸ்ஸேவ அபி⁴ப⁴வனகாரணத்தா. ந ஹி தேஸம் பரிஸுத்³தா⁴பரிஸுத்³த⁴வண்ணபரித்ததா தத³ப்பமாணதா வா அபி⁴ப⁴வனகாரணம், அத² கோ² நீலாதி³பா⁴வோ ஏவாதி.

அபி⁴பா⁴யதனகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

விமோக்க²கதா²வண்ணனா

248. ரூபீதி யேனாயம் ஸஸந்ததிபரியாபன்னேன ரூபேன ஸமன்னாக³தோ, தம் யஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ ஹேதுபா⁴வேன விஸிட்ட²ம் ரூபம் ஹோதி. யேன விஸிட்டே²ன ரூபீதி வுச்சேய்ய, ததே³வ ஸஸந்ததிபரியாபன்னரூபனிமித்தம் ஜா²னமிவ பரமத்த²தோ ரூபீபா⁴வஸாத⁴கந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். கஸிணதே³ஸனா ஜா²னானமேவ கஸிணபா⁴வேன பவத்தா அபி⁴த⁴ம்மே, ஸுத்தே பன ஆரம்மணானந்தி ‘‘அபி⁴த⁴ம்மவஸேனா’’தி வுத்தம்.

விமோக்க²கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

ப்³ரஹ்மவிஹாரகதா²வண்ணனா

251. ஸோமனஸ்ஸதோ³மனஸ்ஸரஹிதம் அஞ்ஞாணமேவ அஞ்ஞாணுபேக்கா². கிலேஸோதீ⁴னம் மக்³கோ³தீ⁴ஹி அஜிதத்தா அனோதி⁴ஜினஸ்ஸ. ஸத்தமப⁴வாதி³தோ உத்³த⁴ம் பவத்தவிபாகஸ்ஸ அஜிதத்தா அவிபாகஜினஸ்ஸ. நித்³தோ³ஸபா⁴வேனாதி நிப்படிக⁴பா⁴வேன. ஏகஸ்ஸபி ஸத்தஸ்ஸ அப்படிபா⁴க³னிமித்தத்தா பரிச்சே²த³க்³க³ஹணம் நத்தி², ந ச ஸம்முதிஸச்சவஸேன பவத்தம் ஸத்தக்³க³ஹணம் பரிச்சி²ன்னரூபாதி³க்³க³ஹணம் ஹோதீதி அப்பனாப்பத்தியாபி அபராமாஸஸத்தக்³க³ஹணமுத்³த⁴பூ⁴தானம் மேத்தாதீ³னம் ஏகஸத்தாரம்மணானம்பி அப்பமாணகோ³சரதா வுத்தாதி வேதி³தப்³பா³.

ப்³ரஹ்மவிஹாரகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

அஸுப⁴கதா²வண்ணனா

263. உத்³த⁴ம் து⁴மாதத்தா உத்³து⁴மாதம். ஸேதரத்தேஹி பரிபி⁴ன்னம் விமிஸ்ஸிதம் நீலம் வினீலம், புரிமவண்ணவிபரிணாமபூ⁴தம் வா நீலம் வினீலம். ஸங்கா⁴டோ அங்கா³னம் ஸுஸம்ப³த்³த⁴தா. ஆரம்மணஸ்ஸ து³ப்³ப³லதா படிபக்க²பா⁴வேன சித்தம் ட²பேதும் அஸமத்த²தா. அத்தனி ஆனிஸம்ஸத³ஸ்ஸனனீவரணரோக³வூபஸமானம் யதா²க்கமம் புப்ப²ச²ட்³ட³கவமனவிரேசனஉபமா யோஜேதப்³பா³. படிகூலமனஸிகாரஸாமஞ்ஞேன அஸுபே⁴ஹி கேஸாதீ³ஹி படிகூலஜ்ஜா²னஸ்ஸ க³ஹணம் ஸிவதி²காவண்ணஜ்ஜா²னஸ்ஸ ச. தம்பி ஹி படிகூலமனஸிகாரவஸேனேவ உப்பஜ்ஜதீதி, ஸிவதி²கப்பகாரானி வா ஸிவதி²காவண்ணானி.

அஸுப⁴கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

ரூபாவசரகுஸலகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

அரூபாவசரகுஸலகதா²வண்ணனா

265. ஸப்³பா³காரேனாதி ஏவம் ரூபனிமித்தம் த³ண்டா³தா³னஸம்ப⁴வத³ஸ்ஸனாதி³னா ஸப்³பே³ன ரூபரூபனிமித்தேஸு ததா³ரம்மணஜ்ஜா²னேஸு தோ³ஸத³ஸ்ஸனாகாரேன, ரூபாதீ³ஸு நிகந்திப்பஹானஅனாவஜ்ஜிதுகாமதாதி³னா வா. விராகா³தி ஜிகு³ச்ச²னா. ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரவசனாதீ³ஹி ஆனேஞ்ஜதா ‘‘ஸந்தா இமே சுந்த³ அரியஸ்ஸ வினயே விமோக்கா²’’திஆதி³னா ஸந்தவிமோக்க²தா ச வுத்தா. தோ³ஸத³ஸ்ஸனபடிபக்க²பா⁴வனாவஸேன படிக⁴ஸஞ்ஞானம் ஸுப்பஹீனத்தா மஹதாபி ஸத்³தே³ன அரூபஸமாபத்திதோ ந வுட்டா²தி. ததா² பன ந ஸுப்பஹீனத்தா ஸப்³ப³ரூபஸமாபத்திதோ வுட்டா²னம் ஸியா, பட²மஜ்ஜா²னம் பன அப்பகம்பி ஸத்³த³ம் ந ஸஹதீதி தம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ஸத்³தோ³ கண்டகோதி வுத்தம்.

ஆருப்பபா⁴வனாய அபா⁴வே சுதிதோ உத்³த⁴ம் உப்பத்திரஹானம் ரூபஸஞ்ஞாபடிக⁴ஸஞ்ஞானம் யாவ அத்தனோ விபாகப்பவத்தி, தாவ அனுப்பத்தித⁴ம்மதாபாத³னேன ஸமதிக்கமோ அத்த²ங்க³மோ ச வுத்தோ. நானத்தஸஞ்ஞாஸு பன யா தஸ்மிம் ப⁴வே ந உப்பஜ்ஜந்தி, தா அனோகாஸதாய ந உப்பஜ்ஜந்தி, ந ஆருப்பபா⁴வனாய நிவாரிதத்தா. அனிவாரிதத்தா ச காசி உப்பஜ்ஜந்தி. தஸ்மா தாஸம் அமனஸிகாரோ அனாவஜ்ஜனம் அபச்சவேக்க²ணம், ஜவனபடிபாத³கேன வா ப⁴வங்க³மனஸ்ஸ அந்தரே அகரணம் அப்பவேஸனம் வுத்தம், தேன ச நானத்தஸஞ்ஞாமனஸிகாரஹேதூனம் ரூபானம் ஸமதிக்கமா ஸமாதி⁴ஸ்ஸ தி²ரபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ரூபஸமதிக்கமாபா⁴வேனேவ ஹி ரூபஸமாபத்தீஸு ‘‘நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா’’தி ஏகஸ்ஸ அவசனந்தி. கோ ஆனிஸம்ஸோ, ந ஹி ஸப்³ப³ஸ்ஸாத³வத்து²ரஹிதே ஆகாஸே பவத்திதஸஞ்ஞாய ஆனிஸம்ஸோ தி³ஸ்ஸதீதி வுத்தம் ஹோதி. ரூபஸஞ்ஞாஸமதிக்கமனாதி³கம் வசனம் ஆனிஸம்ஸஸ்ஸ பகாஸனம், ந அத்தோ².

அஞ்ஞத்தா²தி ஸுத்தேஸு. தத்த² ஹி பரித்தகஸிணுக்³கா⁴டனேபி ரூபவிவேகமத்தக்³க³ஹணேன பரிச்சே²த³ஸ்ஸ அக்³க³ஹணதோ அனந்தப²ரணதா ச வுத்தா, இத⁴ பன அனந்தப²ரணதாஸப்³பா⁴வேபி உக்³கா⁴டிதகஸிணவஸேன பரித்தானந்ததா ஹோதீதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி ந வுத்தந்தி அதி⁴ப்பாயோ. ஸமயவவத்தா²பனஜா²னவிஸேஸனேனேவேத்த² அத்தோ², ந படிபத்தியாதி தத³வசனம்.

266. பட²மாருப்பவிஞ்ஞாணம் அத்தனோ ப²ரணாகாரேனேவ அனந்தந்தி மனஸிகாதப்³ப³த்தா ‘‘அனந்த’’ந்தி வுத்தம். உக்³கா⁴டபா⁴வோ உக்³கா⁴டிமம்.

267. அகிஞ்சனந்தி விஞ்ஞாணஸ்ஸ கிஞ்சி பகாரம் அக்³க³ஹேத்வா ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் விபா⁴வனம் ஆஹ.

268. யாயாதி ஸங்கா²ராவஸேஸஸஞ்ஞாய. தம் தாவ படிபத்திம். ஆவஜ்ஜிஸ்ஸாமீதிஆதி³னா தன்னின்னாவஜ்ஜனாதி³பவத்தியா அபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி, ந தத³திக்கமனத்தா²ய ஆவஜ்ஜனபா⁴வனாபவத்தியா. நாஸஞ்ஞாதி ஸஞ்ஞாபா⁴வோ ச ஏதிஸ்ஸா அத்தீ²தி அத்தோ². ஸமூஹக³ஹணவஸேன பவத்தம் கலாபஸம்மஸனம். ப²ஸ்ஸாதி³ஏகேகத⁴ம்மக³ஹணவஸேன பவத்தா அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனா.

ஆகாஸே பவத்திதவிஞ்ஞாணாதிக்கமதோ ததியா. தத³திக்கமதோ ஹி தஸ்ஸேவ விபா⁴வனம் ஹோதி. து³தியாருப்பவிஞ்ஞாணவிபா⁴வனே ஹி ததே³வ அதிக்கந்தம் ஸியா, ந தஸ்ஸ ஆரம்மணம், ந சாரம்மணே தோ³ஸம் தி³ஸ்வா அனாரம்மணஸ்ஸ விபா⁴வனாதிக்கமோ யுஜ்ஜதி. பாளியஞ்ச ‘‘விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸமாபத்திம் ஸதோ ஸமாபஜ்ஜித்வா ததோ வுட்ட²ஹித்வா தஞ்ஞேவ விஞ்ஞாணம் அபா⁴வேதீ’’தி (சூளனி. உபஸீவமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸ 39) த்தம், ந வுத்தம் ‘‘தஞ்ஞேவ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் அபா⁴வேதீ’’தி, ‘‘தஞ்ஞேவ அபா⁴வேதீ’’தி வா. ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜா’’தி (விப⁴. 508) ஏத்த² பன த்³வயம் வுத்தம் ஆரம்மணஞ்ச விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஞ்ச. தஸ்மிம் த்³வயே யேன கேனசி யதோ வா வுட்டி²தோ, தேனேவ பட்டா²னனித்³தி³ட்டே²ன தம்ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தே⁴ ஆபன்னே விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸ்ஸ நிவத்தனத்த²ம் விஞ்ஞாணவசனம், தஸ்மா பட²மாருப்பவிஞ்ஞாணஸ்ஸேவ அபா⁴வனாதிக்கமோ வுத்தோ. தன்னிஸ்ஸிதந்தி தேன நிஸ்ஸிதம். தம் மண்ட³பலக்³க³ம் அனிஸ்ஸாய தேன வினாபூ⁴தே விவித்தே ப³ஹி ஓகாஸே டா²னம் விய ஆகாஸலக்³க³விஞ்ஞாணஸ்ஸ விவேகே தத³பக³மே ததியாருப்பஸ்ஸ டா²னம்.

அரூபாவசரகுஸலகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

தேபூ⁴மககுஸலவண்ணனா

269. இமே தாவ ச²ந்தா³தி⁴பதேய்யே பஞ்ச நயாதி ச²ந்தா³தி⁴பதேய்யனயே அந்தே புரிமனயானம் தம்னயாபி⁴முக²ப்பவத்திம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், அயம் பன பகாரோ ந பாளிஅனுக³தோ. ந ஹி பாளியம் ஸுத்³தி⁴கனயாத³யோ வத்வா வீரியாதி⁴பதேய்யாதி³னயா வுத்தாதி. மஹாபகரணே ஸத்தஹி மஹாவாரேஹி அனுலோமாதி³னயவிசித்தேஹி ஹீனத்திகோ விப⁴த்தோ. தத்த² ச மஜ்ஜி²மத⁴ம்மேகதே³ஸபூ⁴தா இமே வீஸதி லோகியமஹானயாதி கத்வா ‘‘தத்த² விப⁴த்தா’’தி வுத்தம், ந ஏதேன கமேன இமேஸம் நயானம் தத்த² ஆக³தத்தா.

ஏவமேதேஸம் விப⁴த்தட்டா²னம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஏதஸ்மிம் தேபூ⁴மககுஸலகதா²வஸானட்டா²னே அட்டா²ரஸகம்மத்³வாரத³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘இமஸ்மிம் பன டா²னே’’திஆதி³மாஹ. அத² வா ஹீனபணீதேஹி வினிவத்தேத்வா மஜ்ஜி²மராஸிஅந்தோக³த⁴பா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தேன ஏதேஸம் தேபூ⁴மககுஸலனயானம் ஹீனத்திகே விபா⁴கோ³ கதோ. ‘‘இமஸ்மிம் பன டா²னே’’திஆதி³கஸ்ஸ யதா²வுத்தோவ ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஹீனத்திகே மஜ்ஜி²மராஸிம்ஹி யே ஸவிபாகா வட்டனிஸ்ஸிதேனேவ தா³னாதி³வஸேன பவத்திதா, தே ஹீனாதி காதப்³பா³. யே விவட்டனிஸ்ஸிதேன தா³னாதி³வஸேன பவத்திதா, தே பணீதாதி காதப்³பா³. அவிபாகா மஜ்ஜி²மாதி காதப்³பா³. அவிபாகத்தா ச தேஸு மஜ்ஜி²மராஸிம் ட²பேத்வா இதரே த்³வே ஏகந்தவட்டனிஸ்ஸிதா நவ, விவட்டுபனிஸ்ஸயபூ⁴தா ச நவாதி அட்டா²ரஸ கம்மத்³வாரானி, கம்மானி ச தானி தஸ்ஸ தஸ்ஸ ப²லஸ்ஸ காரணபா⁴வேன த்³வாரானி சாதி கம்மத்³வாரானி. தத்த² தத்த² வா சித்தானி கம்மத்³வாரானீதி ஆஹ. தம்தம்த்³வாரானி வா காயாதீ³னி. அட்டா²ரஸ க²த்தியா ச அப⁴ப்³பா³ ஹீனஹீனத்தயாத³யோ நவ, ப⁴ப்³பா³ ச பணீதபணீதத்தயாத³யோ நவாதி கம்மானுரூபேனேவ வேதி³தப்³பா³. ஏவம் ப்³ராஹ்மணாத³யோ தே³வா ச யோஜேதப்³பா³. அட்ட²சத்தாலீஸ கோ³த்தசரணானி தேஸஞ்ஞேவ க²த்தியாதீ³னம் பே⁴தா³. ‘‘காமாவசரம் குஸலம் சித்தம் உப்பன்னம் ஹோதி…பே… சித்தாதி⁴பதேய்ய’’ந்தி (த⁴. ஸ. 269-270) ஏவம் வுத்தோ சித்தஸ்ஸ சித்தாதி⁴பதேய்யபா⁴வோ, சித்தசேதஸிகஸமுதா³யே ஸமயவவத்தா²பகோ சித்தஸத்³தோ³ பவத்தோதி ‘‘ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் வஸேன வுத்தோ’’தி ஆஹ.

தேபூ⁴மககுஸலவண்ணனா நிட்டி²தா.

லோகுத்தரகுஸலவண்ணனா

277. லோகம் தரதீதி ஏதேன லோகஸமதிக்கமபடிபத்திமாஹ. உத்தரதீதி ஏதேன லோகஸ்ஸந்தக³மனம் ப²லே பதிட்டா²னம் ப²லம். ஸமதிக்கம்மாதிஆதி³னா நிப்³பா³னம். ஸமதிக்கம்மாதி ஹி நிஸ்ஸரித்வா. அபி⁴பு⁴ய்யாதி விஸம்யுத்தம் ஹுத்வாதி அத்தோ². திவிதோ⁴பி சத்தோ² மக்³கா³தீ³ஸு ஏகேகஸ்மிம் யோஜேதப்³போ³, மக்³கே³யேவ வா இத⁴ தஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா. ஏகசித்தக்க²ணிகந்தி ஏகமக்³க³ஸ்ஸ த்³வே வாரே அனுப்பத்திம் ஸந்தா⁴யாஹ. அஞ்ஞமஞ்ஞம் த⁴ம்மானம் அனதிவத்தனாதி³ஸாதி⁴காய பஞ்ஞாய வட்³டே⁴தி. ‘‘நிய்யாதீதி நிய்யானீய’’ந்தி வத்தப்³பே³ ஈ-காரஸ்ஸ ரஸ்ஸத்தம் ய-காரஸ்ஸ ச க-காரம் கத்வா ‘‘நிய்யானிக’’ந்தி வுத்தம். நிய்யாதி ஏதேனாதி நிய்யானம், நிய்யானமேவ நிய்யானிகம் வேனயிகோ விய. ஏத்த² ‘‘நேய்யானிக’’ந்தி வத்தப்³பே³ இ-காரஸ்ஸ ஏ-காரத்தம் அகத்வா வுத்தம்.

ப²லந்தி சித்தசேதஸிகராஸி வுச்சதி, தம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸம்பயுத்தானம் த⁴ம்மானம் அத்தனோ அவயவபூ⁴தானம் நிஸ்ஸயோ ஹோதி. ப²லஞாணம் வா ப²லம், ஸம்மாதி³ட்டி²ஆத³யோ அங்கா³னி வா. லோகுத்தரபா⁴வேதி லோகம் உத்திண்ணபா⁴வே. தேன ப²லனிப்³பா³னானி ஸங்க³ண்ஹாதி. தேஸு யம் ப⁴வதி ப²லம், தம் ‘‘பூ⁴மீ’’தி வுச்சதி. யதா² வா கம்மனிப்³ப³த்தா காமப⁴வாத³யோ தம்ஸமங்கி³னோ நிஸ்ஸயபா⁴வேன ‘‘பூ⁴மீ’’தி வுச்சந்தி, ஏவம் மக்³கே³ன நிப்³ப³த்தம் ப²லம் அரியஸாவகஸ்ஸ காலேன காலம் ஸமாபஜ்ஜிதப்³ப³தாய நிஸ்ஸயபா⁴வதோ ‘‘பூ⁴மீ’’தி வுச்சதி, ததோயேவ அரியா சிரதரம் திட்ட²ந்தி. ஸமுச்சே²த³விவேகவஸேனாதி ஏத்த² அபாயக³மனீயானம் அச்சந்தஸமுச்சே²தோ³ இதரேஸஞ்ச விஜ்ஜுதோபா⁴ஸேன விய தமஸ்ஸ ஸமுச்சே²தோ³ த³ட்ட²ப்³போ³. லோகியஜ்ஜா²னம்பி புது²ஜ்ஜனஸ்ஸ அரியஸ்ஸ ச அகதாதி⁴காரஸ்ஸ ந வினா படிபதா³ய இஜ்ஜ²தி, கதாதி⁴காரஸ்ஸ பன அரியஸ்ஸ மக்³கே³னேவ ஸமிஜ்ஜ²னதோ விபாகானம் விய குஸலேன ததா² ஸமித்³த⁴ஸ்ஸ அரியமக்³கே³ன ஸதி³ஸதாய அபா⁴வதோ அதப்³பி³பாகத்தா ச ந மக்³க³படிபதா³ தஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ படிபதா³தி ஸக்கா வத்துந்தி தத்த² ததா² க³ரும் கத்வா படிபதா³ஹி ஏவ தே³ஸனா ந கதா, யதா²வுத்தஜ்ஜா²னஸங்க³ஹத்த²ம் ஸுத்³தி⁴கதே³ஸனாபி கதா.

இத⁴ பன கஸ்ஸசி வினா படிபதா³ய அஸித்³தி⁴தோ க³ரும் கத்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘து³க்க²படிபத³’’ந்திஆதி³ வுத்தம். யோ கோசி வாரோதி ஸகிம் த்³விக்க²த்தும் திக்க²த்தும் சதுக்க²த்தும் அனேகக்க²த்துந்தி ஏவமாதீ³ஸு விக்க²ம்ப⁴னவாரேஸு யோ கோசி. ஸகிம் த்³விக்க²த்துஞ்ச விக்க²ம்ப⁴னவாரா ஸுகா² படிபதா³ ஏவ, ந ச ததோ உத்³த⁴ம் ஸுகா² படிபதா³ ஹோதீதி திக்க²த்தும் விக்க²ம்ப⁴னவாரம் து³க்கா² படிபதா³தி ரோசேஸும் அட்ட²கதா²சரியா. தஸ்மிம் ததா²ரோசிதே ததோ பரேஸு சதுக்க²த்தும் விக்க²ம்ப⁴னவாராதீ³ஸு வத்தப்³ப³மேவ நத்தீ²தி. ரூபாரூபானம் லக்க²ணாதீ³ஹி பரிச்சி²ந்தி³த்வா க³ஹணம் ரூபாரூபபரிக்³க³ஹோ, நாமரூபமத்தமேதம், ந அஞ்ஞோ கோசி ஸத்தாதி³கோதி வவத்தா²பனம் நாமரூபவவத்தா²பனம். பரிக்³க³ஹிதரூபாரூபஸ்ஸ மக்³க³பாதுபா⁴வத³ந்த⁴தா ச நாமரூபவவத்தா²பனாதீ³னம் கிச்ச²ஸித்³தி⁴தோ ஸியாதி ந ரூபாரூபபரிக்³க³ஹகிச்ச²தாய ஏவ து³க்க²படிபத³தா வத்தப்³பா³தி சே? தம் ந, நாமரூபவவத்தா²பனாதீ³னம் பச்சனீககிலேஸமந்த³தாய ஸுக²ஸித்³தி⁴யம்பி ததா²ஸித்³த⁴விபஸ்ஸனாஸஹக³தானம் இந்த்³ரியானம் மந்த³தாய மக்³க³பாதுபா⁴வத³ந்த⁴பா⁴வதோ.

ரூபாரூபம் பரிக்³க³ஹேத்வாதி அகிச்சே²னபி பரிக்³க³ஹேத்வா. கிச்சே²ன பரிக்³க³ஹிதே வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². ஏவம் ஸேஸேஸுபி. இமம் வாரம் ரோசேஸுந்தி கலாபஸம்மஸனாவஸானே உத³யப்³ப³யானுபஸ்ஸனாய வத்தமானாய உப்பன்னஸ்ஸ விபஸ்ஸனுபக்கிலேஸஸ்ஸ திக்க²த்தும் விக்க²ம்ப⁴னேன கிச்ச²தாவாரம் து³க்கா² படிபதா³தி ரோசேஸும் ஏதத³ந்தத்தா படிபதா³ய. ஏதஸ்ஸ அகிச்ச²த்தேபி புரிமானம் கிச்ச²த்தே து³க்க²படிபத³தா வுத்தனயாவாதி ந படிஸித்³தா⁴தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். யதா²வுத்தம் வா ஸப்³ப³ம் ரூபாரூபபரிக்³க³ஹாதி³கிச்ச²தம் திக்க²த்தும் விக்க²ம்ப⁴னவாரதாவஸேன ‘‘இமம் வார’’ந்தி ஆஹ. யஸ்ஸ பன ஸப்³ப³த்த² அகிச்ச²தா, தஸ்ஸ ஸுகா² படிபதா³ வேதி³தப்³பா³.

முஸாவாதா³தீ³னம் விஸம்வாத³னாதி³கிச்சதாய லூகா²னம் அபரிக்³கா³ஹகானம் படிபக்க²பா⁴வதோ பரிக்³கா³ஹகஸபா⁴வா ஸம்மாவாசா. ஸா ஸினித்³த⁴பா⁴வதோ ஸம்பயுத்தத⁴ம்மே பரிக்³க³ண்ஹாதி ஸம்மாவாசாபச்சயஸுபா⁴ஸிதஸோதாரஞ்ச ஜனம். காயிககிரியாகிச்சம் கத்தப்³ப³ம் ஸமுட்டா²பேதி, ஸயஞ்ச ஸமுட்ட²ஹனம் க⁴டனம் ஹோதீதி ஸம்மாகம்மந்தஸங்கா²தா விரதிபி ஸமுட்டா²னஸபா⁴வாதி வுத்தா. ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் வா உக்கி²பனம் ஸமுட்ட²ஹனம் காயிககிரியாய பா⁴ருக்கி²பனம் விய, ஜீவமானஸ்ஸ ஸத்தஸ்ஸ, ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் வா ஸுத்³தி⁴ வோதா³னம் ஆஜீவஸ்ஸேவ வா ஜீவிதிந்த்³ரியவுத்தியா.

283. மக்³க³ஸன்னிஸ்ஸிதந்தி பரமத்த²மக்³க³ஸபா⁴வத்தா மக்³கா³வயவபா⁴வேன ஸமுதா³யஸன்னிஸ்ஸிதந்தி அத்தோ².

285. பதிட்டா²னம் கிலேஸவஸேன, ஆயூஹனம் அபி⁴ஸங்கா²ரவஸேன. தண்ஹாவஸேன வா பதிட்டா²னம், தி³ட்டி²வஸேன ஆயூஹனம். போ³தீ⁴தி யா அயம் த⁴ம்மஸாமக்³கீ³ வுச்சதீதி யோஜேதப்³பா³. ஸேனங்க³ரத²ங்கா³த³யோ வியாதி ஏதேன புக்³க³லபஞ்ஞத்தியா அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்திபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. அங்க³-ஸத்³தோ³ காரணத்தோ²பி ஹோதீதி சதுஸச்சபோ³தா⁴ய ஸம்வத்தந்தீதி போ³ஜ்ஜ²ங்கா³. பு³ஜ்ஜ²ந்தீதி போ³தி⁴யோ, போ³தி⁴யோ ஏவ அங்கா³தி ‘‘அனுபு³ஜ்ஜ²ந்தீதி போ³ஜ்ஜ²ங்கா³’’தி வுத்தம். விபஸ்ஸனாதீ³னம் காரணானம் பு³ஜ்ஜி²தப்³பா³னஞ்ச ஸச்சானம் அனுரூபம் பச்சக்க²பா⁴வேன படிமுக²ம் அவிபரீததாய ஸம்மா ச பு³ஜ்ஜ²ந்தீதி ஏவமத்த²விஸேஸதீ³பகேஹி உபஸக்³கே³ஹி ‘‘அனுபு³ஜ்ஜ²ந்தீ’’திஆதி³ வுத்தம். போ³தி⁴-ஸத்³தோ³ ஹி ஸப்³ப³விஸேஸயுத்தம் பு³ஜ்ஜ²னம் ஸாமஞ்ஞேன ஸங்க³ண்ஹாதீதி.

299. திண்ணந்தி ராகா³தீ³னம். கரோதி நாம கிம் து³ச்சரிதானி அனுவத்தமானானி.

301. பாணாதிபாதாதி³னிப்பா²தி³தபச்சயானம் நிச்சஸேவனம் து⁴வபடிஸேவனம். ஸகிச்சகோதி விஸும் அத்தனோ கிச்சவா. ந ஹோதீதி அத்த²ந்தரபா⁴வம் படிக்கி²பதி. பச்சயபடிஸேவனஸாமந்தஜப்பனஇரியாபத²ப்பவத்தனானி பாபிச்ச²தானிப்³ப³த்தானி தீணி குஹனவத்தூ²னீதி.

343. வுட்டா²னகா³மினீவிபஸ்ஸனா ஸங்கா²ருபேக்கா² ஸானுலோமா, ஸா ஸுஞ்ஞதோ பஸ்ஸந்தீ ‘‘ஸுஞ்ஞதா’’தி வுச்சதி, து³க்க²தோ பஸ்ஸந்தீ தண்ஹாபணிதி⁴ஸோஸனதோ ‘‘அப்பணிஹித’’ந்தி. ஸா ஆக³மனீயட்டா²னே மக்³கா³தி⁴க³மத்த²ம் ஆக³மனபடிபதா³டா²னே ட²த்வா ஸுஞ்ஞதாப்பணிஹிதந்தி நாமம் தே³தி. ஆக³மனதோ நாமே லத்³தே⁴ ஸகு³ணதோ ஆரம்மணதோ ச நாமம் ஸித்³த⁴மேவ ஹோதி, ந பன ஸகு³ணாரம்மணேஹி நாமலாபே⁴ ஸப்³ப³த்த² ஆக³மனதோ நாமம் ஸித்³த⁴ம் ஹோதீதி பரிபுண்ணனாமஸித்³தி⁴ஹேதுத்தா ஸகு³ணாரம்மணேஹி ஸப்³பே³ஸம்பி நாமத்தயயோகோ³, ந ஆக³மனதோதி வவத்தா²னகரத்தா ச நிப்பரியாயதே³ஸனாய ஆக³மனதோவ இத⁴ நாமம் லப⁴தி, ந இதரேஹீதி வுத்தம்.

350. அனிமித்தவிபஸ்ஸனந்தி அனிச்சானுபஸ்ஸனம். நிமித்தத⁴ம்மேஸூதி ஸமூஹாதி³க⁴னவஸேன ச ஸகிச்சபரிச்சே²த³தாய ச ஸபரிக்³க³ஹேஸு க²ந்தே⁴ஸு. அனிமித்தவிமோக்கோ²தி அனிச்சானுபஸ்ஸனமாஹ. ஏவம்ஸம்பத³மித³ந்தி கத²மித⁴ உபமாஸம்ஸந்த³னம் ஹோதி. ந ஹி ச²ந்த³சித்தானம் மக்³க³ஸங்கா²தஅதி⁴பதிபா⁴வாபா⁴வோ விய ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியாதி⁴கஸ்ஸ அனிமித்தவிமோக்க²ஸ்ஸ அனிமித்தபா⁴வாபா⁴வோ அத்தி², ந ச அமக்³கா³தி⁴பதீனம் மக்³கா³தி⁴பதினாமதா³னாபா⁴வோ விய அனிமித்தஸ்ஸ அனிமித்தனாமதா³னாபா⁴வோதி ஸக்கா வத்தும் அனிமித்தவிமோக்க²ஸ்ஸ அனனிமித்ததாய அபா⁴வதோ. மக்³கோ³ அதி⁴பதி ஏதேஸந்தி ச மக்³கா³தி⁴பதினோதி யுத்தோ தத்த² ச²ந்த³சித்தேஹி தம்ஸம்பயுத்தானம் மக்³கா³தி⁴பதிபா⁴வாபா⁴வோ. இத⁴ பன மக்³கோ³ அனிமித்தம் ஏதஸ்ஸாதி மக்³கா³னிமித்தோதி அயமத்தோ² ந ஸம்ப⁴வதீதி ந தேன அமக்³கே³ன மக்³க³ஸ்ஸ அனிமித்தபா⁴வோ ந யுஜ்ஜதி, கிம் வா ஏத்த² ஸாமஞ்ஞம் அதி⁴ப்பேதந்தி. அமக்³க³ங்க³மக்³க³னாமாபா⁴வோ. யதா² ஸதிபி அதி⁴பதிபா⁴வே ச²ந்த³சித்தானம் ந மக்³கா³தி⁴பதீதி மக்³க³னாமம், ந ச தேஹி மக்³க³ஸ்ஸ தேஸம் அமக்³க³ங்க³த்தா, ததா² ஸதிபி ஸத்³தா⁴ய ஆக³மனபா⁴வேன தஸ்ஸா அனிமித்தந்தி மக்³க³னாமம், ந ச தாய மக்³க³ஸ்ஸ தஸ்ஸா அமக்³க³ங்க³த்தா. ஏவம் அனிமித்தவிபஸ்ஸனாயபி அனிமித்தபா⁴வோ நிப்பரியாயேன நத்தீ²தி தீ³பிதோ ஹோதி.

நனு ச இத⁴ ஜா²னம் ஸுஞ்ஞதாதி³னாமேன வுத்தம், ந மக்³கோ³தி சே? ந, மக்³க³ஸம்பயோக³தோ ஜா²னஸ்ஸ ஸுஞ்ஞதாதி³னாமகத்தா. ஸுத்தந்தபரியாயேன ஸகு³ணாரம்மணேஹி இத⁴ அபி⁴த⁴ம்மேபி நாமம் லப⁴தீதி ஆஹம்ஸு. தஸ்மா படிக்கி²த்தா ‘‘ந பன லப⁴ந்தீ’’தி. கிம் காரணா? அபி⁴த⁴ம்மே ஸரஸம் அனாமஸித்வா பச்சனீகதோவ நாமலாபா⁴தி அதி⁴ப்பாயோ. யோ ஹி ஸகு³ணாரம்மணேஹி நாமலாபோ⁴, ஸோ ஸரஸப்பதா⁴னோ ஹோதி. ஸரஸேனேவ ச நாமலாபே⁴ ஸப்³ப³மக்³கா³னம் ஸுஞ்ஞதாதி³பா⁴வோதி வவத்தா²னம் ந ஸியா. தஸ்மா அபி⁴த⁴ம்மே ஸதிபி த்³வீஹி நாமலாபே⁴ பச்சனீகதோ நாமவவத்தா²னகரம் க³ஹிதந்தி ஸகு³ணாரம்மணேஹி ஸுஞ்ஞதாப்பணிஹிதமக்³கா³ நாமம் ந லப⁴ந்தீதி ஆஹ. அத² வா ந பன லப⁴ந்தீதி அஞ்ஞனிரபேக்கே²ஹி ஸகு³ணாரம்மணேஹி ந லப⁴ந்தி. கிம் காரணா? அபி⁴த⁴ம்மே ஸரஸபச்சனீகேஹி ஸஹிதேஹி நாமலாபா⁴தி அத்தோ². பச்சனீகஞ்ஹி வவத்தா²னகரம் அனபேக்கி²த்வா கேவலஸ்ஸ ஸரஸஸ்ஸ நாமஹேதுபா⁴வோ அபி⁴த⁴ம்மே நத்தி² அவவத்தா²னாபத்திதோ. தஸ்மா அத்தாபி⁴னிவேஸபணிதி⁴படிபக்க²விபஸ்ஸனானுலோமா மக்³கா³ ஸதிபி ஸரஸந்தரே பச்சனீகஸஹிதேன ஸரஸேன நாமம் லப⁴ந்தி. அனிமித்தமக்³க³ஸ்ஸ பன விபஸ்ஸனா நிமித்தபடிபக்கா² ந ஹோதி ஸயம் நிமித்தக்³க³ஹணதோ நிமித்தக்³க³ஹணானிவாரணாதி தத³னுலோமமக்³கோ³பி ந நிமித்தஸ்ஸ படிபக்கோ². யதி³ ஸியா, நிமித்தக³தவிபஸ்ஸனாயபி படிபக்கோ² ஸியாதி. தஸ்மா விஜ்ஜமானோபி ஸரஸோ வவத்தா²னகரபச்சனீகாபா⁴வா அபி⁴த⁴ம்மே அனிமித்தந்தி நாமதா³யகோ ந க³ஹிதோ. அனிச்சானுபஸ்ஸனானுலோமோ பன மக்³கோ³ ஸுத்³தி⁴கபடிபதா³னயேயேவ ஸங்க³ஹிதோதி த³ட்ட²ப்³போ³. தஸ்மா ஏவ ச ஸோ நயோ வுத்தோதி. ஏவந்தி யம் வக்க²தி ‘‘அனிச்சதோ வுட்ட²ஹந்தஸ்ஸ மக்³கோ³ அனிமித்தோ ஹோதீ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 350), ஏவம் ஆஹரித்வா அட்ட²கதா²சரியேஹி ஸோ அனிமித்தமக்³கோ³ தீ³பிதோதி அத்தோ².

வுட்டா²ன…பே… கிமாரம்மணாதி அனிச்சாதி³தோ வுட்ட²ஹந்தஸ்ஸ வுட்டா²னகா³மினியா லக்க²ணாரம்மணத்தே ஸதி ஸங்கா²ரேஹி வுட்டா²னம் ந ஸியா, ஸங்கா²ராரம்மணத்தே ச லக்க²ணபடிவேதோ⁴தி மஞ்ஞமானோ புச்ச²தி. ‘‘அனிச்ச’’ந்திஆதி³னா ஸங்கா²ரேஸு பவத்தமானேன ஞாணேன லக்க²ணானிபி படிவித்³தா⁴னி ஹோந்தி ததா³காரஸங்கா²ரக³ஹணதோதி ஆஹ ‘‘லக்க²ணாரம்மணா’’தி. ஸங்கா²ராரம்மணா ஏவ யதா²வுத்தாதி⁴ப்பாயேன ‘‘லக்க²ணாரம்மணா’’தி வுத்தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘லக்க²ணம் நாமா’’திஆதி³மாஹ. அனிச்சதா து³க்க²தா அனத்ததாதி ஹி விஸும் க³ய்ஹமானம் லக்க²ணம் பஞ்ஞத்திக³திகம் பரமத்த²தோ அவிஜ்ஜமானம், அவிஜ்ஜமானத்தா ஏவ பரித்தாதி³வஸேன நவத்தப்³ப³த⁴ம்மபூ⁴தம். தஸ்மா விஸும் க³ஹேதப்³ப³ஸ்ஸ லக்க²ணஸ்ஸ பரமத்த²தோ அபா⁴வா ‘‘அனிச்சம் து³க்க²மனத்தா’’தி ஸங்கா²ரே ஸபா⁴வதோ ஸல்லக்கே²ந்தோவ லக்க²ணானி ஸல்லக்கே²தி நாமாதி ஆஹ ‘‘யோ பன அனிச்சம் து³க்க²மனத்தாதி தீணி லக்க²ணானி ஸல்லக்கே²தீ’’தி. யஸ்மா ச அனிச்சந்திஆதி³னா ஸங்கா²ராவ தி³ஸ்ஸமானா, தஸ்மா தே கண்டே² ப³த்³த⁴குணபம் விய படினிஸ்ஸஜ்ஜனீயா ஹோந்தி.